Τζάκο – Ιακώβ Αλγκάβα*
Η καταστροφή του Ναού και η επακόλουθη καταστροφή της εθνικής οντότητας του εβραϊκού λαού συνέβη σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας του πολέμου μεταξύ των ίδιων των Εβραίων. Οι αντιμαχόμενες ομάδες που πολιορκήθηκαν στην Ιερουσαλήμ κατέστρεψαν κάθε ελπίδα νίκης.
Εν μέσω όλης της σφαγής, η ηγεσία του εβραϊκού λαού πέρασε, σε μόνιμη βάση, από τα χέρια των πολιτικών ηγετών στα χέρια των θρησκευτικών ηγετών. Και ο κύριος θρησκευτικός ηγέτης εκείνη την εποχή ήταν ο διάσημος Ραβίνος Yochanan ben Zakkai, ο οποίος αν και μαθητής του μεγάλου Hillel δεν ήταν απόγονος του Hillel.
Το Ταλμούδ λέει ότι για σαράντα χρόνια ήταν επιχειρηματίας. Επί σαράντα χρόνια μελέτησε την Τορά, και επί σαράντα χρόνια ηγήθηκε του Σανχεντρίν (Το Σανχεντρίν ήταν το ανώτερο δικαστικό όργανο των Ιουδαίων κατά την ελληνορωμαϊκή περίοδο και έπαιρνε αποφάσεις για όλα τα θέματα που είχαν σχέση με τον Μωσαϊκό Νόμο. Τα μέλη που αποτελούσαν το Σανχεντρίν ήταν εβδομήντα ένα ή εβδομήντα και απαρτίζονταν από τους πρεσβύτερους, τους αρχιερείς) τον εν υπηρεσία μαζί με τους παλαιότερους αρχιερείς που ήταν ακόμη στην ζωή) και τους διδασκάλους του Νόμου . Στο Σανχεντρίν προέδρευε ο Νασί (πατριάρχης), αλλά μαζί με τον Νασί υπήρχαν ο αντιπρόεδρος, γραμματείς, όπως και άλλα μέλη.
Μέχρι τον γ΄ αιώνα μ.Χ. ο Νασί χαρακτηριζόταν ως η κεφαλή των Ιουδαίων). Υπηρέτησε μαζί με τον Ραβίνο Shimon ben Gamaliel, ο οποίος ήταν απόγονος του Hillel. Ο Ραβίνος Σιμόν εξαφανίστηκε στην αρχή του πολέμου. Δεν ξέρουμε τι ακριβώς του συνέβη. Οι περισσότερες αρχές λένε ότι πέθανε κατά τη διάρκεια του πολέμου. Δεν είναι σαφές αν πέθανε από φυσικά αίτια ή εξαιτίας του πολέμου. Είτε έτσι είτε αλλιώς, σε κάποιο βαθμό παραιτήθηκε από τις εξουσίες του ως Nasi ("πρίγκιπας" ή "αρχηγός") στον Ραβίνο Yochanan ben Zakkai.
Ενώ η Ιερουσαλήμ ήταν υπό πολιορκία, υπήρξε συμφωνία μεταξύ των Ζηλωτών και των Ρωμαίων ότι κάθε βράδυ θα επιτρέπεται στους νεκρούς να μεταφέρονται έξω από την πόλη για να ταφούν. Ο Ραβίνος Yochanan ben Zakkai είχε τοποθετηθεί σε ένα φέρετρο για να περάσει τις γραμμές και να έρθει στον Ρωμαίο στρατηγό Βεσπασιανό. Ήρθε ενώπιον του Βεσπασιανού και τον ενημέρωσε ότι επρόκειτο να γίνει αυτοκράτορας της Ρώμης. Εκείνη τη στιγμή έφτασε ένας αγγελιοφόρος που είπε στον Βεσπασιανό ότι όντως διορίστηκε αυτοκράτορας. Με ενθουσιασμό για τα καλά νέα, χάρισε τρεις επιθυμίες να εκπληρώσει στον Ραβίνο Yochanan ben Zakkai.
Σύμφωνα με το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ, ζήτησε α) να σωθεί η οικογένεια του ραβίνου Σιμόν μπεν Γκαμαλιέλ, β) να παρασχεθεί ιατρική φροντίδα στον μεγάλο άγιο της εποχής, Ραβίνο Τζαντόκ, που είχε νηστέψει τακτικά για σαράντα χρόνια. , και γ) ζήτησε από τον Βεσπασιανό να περισώσει το Σανχεντρίν και να το αφήσει να ανασυσταθεί ως ακαδημία στην πόλη Yavne, υποσχόμενος του ότι δεν θα ανακατευτούν σε στρατιωτικά θέματα.
Προέκυψε το ερώτημα γιατί δεν ζήτησε κάτι μεγαλύτερο. Για παράδειγμα, γιατί δεν ζήτησε να σωθεί ο Ναός ή η Ιερουσαλήμ; Το Ταλμούδ είναι της γνώμης ότι ήξερε ότι μια τέτοια επιθυμία δεν θα πραγματοποιούνταν, αφού μηδενιζόταν ολόκληρη η εκστρατεία του Βεσπασιανού. Κατά συνέπεια, δεν ήθελε να σπαταλήσει την επιθυμία του, ας πούμε. Το Ταλμούδ της Ιερουσαλήμ φαίνεται να δείχνει ότι το ζήτησε αλλά ο Βεσπασιανός το αρνήθηκε αλλά του εκπλήρωσε τις άλλες τρεις ευχές. Σε κάθε περίπτωση, ο Βεσπασιανός ενθουσιάστηκε γιατί νόμιζε ότι ο γέρος Εβραίος δεν ήξερε τι να ζητήσει. Θεώρησε τα αιτήματα λίγο πολύ ανούσια.
Η νίκη της Ρώμης θα ακυρωνόταν επειδή η γραμμή του Χιλέλ (η γραμμή του ραβίνου Σιμόν μπεν Γκαμαλιέλ) θα ζούσε και θα παρείχε πνευματική ηγεσία στον εβραϊκό λαό. Κρατώντας τον άγιο άνθρωπο Ραβίνο Τζαντόκ στη ζωή, ο Ραβίνος Yochanan ben Zakkai βασίστηκε στην αρχή ότι ένας δίκαιος λαός μπορεί να επηρεάσει και να προστατεύσει μια ολόκληρη γενιά. Τέλος, επιτρέποντας στο Σανχεντρίν να ανασυσταθεί ως ακαδημία στην πόλη Yavne, μπόρεσε ο εβραϊκός λαός να επιβιώσει ανά τους αιώνες.
Ενώ ο Βεσπασιανός νόμιζε ότι δεν του έδινε τίποτα, στην πραγματικότητα του έδινε τα πάντα. Παρά την καταστροφή της χώρας και του Ναού, ο εβραϊκός λαός βγήκε από τη σύγκρουση με τη θρησκευτική του ηγεσία και τη θρησκευτική υποδομή ανέπαφη, στοιχεία που θα τους επέτρεπαν να ξεπεράσουν τη Ρώμη, για να μην αναφέρουμε πολλές άλλες καταστάσεις και τυράννους στην ιστορία που ακολούθησε.
Όταν ο Βεσπασιανός έφυγε για τη Ρώμη, άφησε το στρατό επικεφαλής του γιου του, Τίτου. Στα τέλη του 69 μ.Χ. έφερε τους καταπέλτες του, τους πολιορκητικούς πύργους και τους κριούς του στα τείχη. Κατέστρεψαν τον εξωτερικό τοίχο και μετά τον δεύτερο, εσωτερικό τοίχο. Στη συνέχεια πολιόρκησε βαριά που προκάλεσε πείνα και λοιμό να μαίνονται σε όλη την πόλη.
Ενώ συνέβαινε αυτό, οι Εβραίοι στρατηγοί μέσα στην πόλη εξακολουθούσαν να πολεμούν μεταξύ τους, σφάζοντας ο ένας τον άλλον. Τελικά, οι Ρωμαίοι έσφιξαν ακόμη περισσότερο την πολιορκία μέχρι που την άνοιξη του 70 μ.Χ. βρέθηκαν στο τελευταίο τείχος. Παραβιάστηκε τον μήνα Ταμούζ. Οι Ρωμαίοι πολέμησαν στον δρόμο τους μέσα από την πόλη, αλλά συνάντησαν απίστευτα λυσσαλέα αντίσταση και υπέστησαν τεράστιες απώλειες από τους απελπισμένους μαχητές, αλλά προχώρησαν ούτως ή άλλως μέχρι που περικύκλωσαν το φρούριο του Αντωνίου, που φύλαγε το Ναό.
Σύμφωνα με τον Ιώσηπο, ένας Ρωμαίος στρατιώτης πήρε έναν πυρσό και τον πέταξε πάνω στις όμορφες ταπετσαρίες που είχε φτιάξει ο Ηρώδης για τον Ναό και που κρεμόταν στους τοίχους του. Όταν έπιασαν φωτιά οι Ρωμαίοι προσπάθησαν να την σβήσουν, αλλά δεν υπήρχε αρκετό νερό. Κάπως έτσι η φωτιά ήταν τόσο έντονη που ακόμη και η πέτρα έπιασε και το κτίριο κατέρρευσε. Το Ταλμούδ λέει ότι κάηκε όχι μόνο αργά το απόγευμα της ενάτης του Av, αλλά και ολόκληρη την ημέρα της δέκατης. Ήταν απλώς μια μανιασμένη πυρκαγιά.
Δεν κατάφεραν να σβήσουν τη φωτιά και ολόκληρος ο Ναός κάηκε – μαζί με χιλιάδες Εβραίους, σύμφωνα με τον Ιώσηπο. Πολλοί από τους αναστατωμένους υπερασπιστές πήδηξαν στις φλόγες, νιώθοντας ότι αν ο Ναός φλεγόταν, τότε ο εβραϊκός λαός φλεγόταν. Γενικά, η απόγνωση και η απόγνωση ήταν τόσο ανεξέλεγκτη που χιλιάδες και χιλιάδες Εβραίοι αυτοκτόνησαν. Αυτός ο τύπος αυτοκτονικής συμπεριφοράς είναι σπάνιος μεταξύ του εβραϊκού λαού και όντως εκτελούνταν κυρίως από τους Ζηλωτές, όχι από οπαδούς των Φαρισαίων, οι οποίοι ακολούθησαν το παράδειγμα του Ραβίνου Yochanon ben Zakkai και δεν ήταν πρόθυμοι να συσχετίσουν τον εθνικό θάνατο του εβραϊκού λαού με το τέλος του εβραϊκού λαού.
Θα δούμε ότι αυτό θα συμβεί και στη Masada. Οι τελευταίοι υπερασπιστές - γενικά από τους Sicarii(αντάρτες με μαχαίρια), τους Ζηλωτές και τους Εθνικιστές - αυτοκτονούν αντί να πέσουν στη ρωμαϊκή αιχμαλωσία. Οι Φαρισαίοι ήταν πρόθυμοι να υποστούν τον ρωμαϊκό ζυγό επειδή θεώρησαν ότι θα μπορούσαν να φροντίσουν ώστε ο εβραϊκός λαός να επιβιώσει.
Το μόνο κομμάτι από ολόκληρο το συγκρότημα του Ναού που έχει απομείνει σήμερα είναι το θραύσμα του Δυτικού Τείχους, το οποίο ήταν το τείχος προς την Εξωτερική Αυλή στο ίδιο το Όρος του Ναού.
Με την καταστροφή του Ναού οι Ρωμαίοι συνέχισαν έναν εξοντωτικό πόλεμο κατά των Εβραίων. Κινήθηκαν νότια και κατέκτησαν το φρούριο του Ηρωδιανού. Υπήρχε ένα άλλο εβραϊκό φρούριο στην Υπερ-Ιορδανία, το οποίο οι Ρωμαίοι κατέστρεψαν. Το τελευταίο μέρος που ελεγχόταν από τους Εβραίους ήταν το φρούριο Masada, το οποίο διοικούσε ο Elazar ben Yair, ένας από τους ηγέτες των Sacarii.
Ο Τίτος είχε αιχμαλωτίσει τους άλλους δύο ηγέτες των Sacarii και τους παρέλασε αλυσοδεμένους κατά τη διάρκεια του θριάμβου στους δρόμους της Ρώμης πριν εκτελέσει έναν από αυτούς, τον Shimon bar Giora, και καταδικάσει τον άλλο, τον Yochanan Gush Chalav, να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του σε σκληρές δουλειές. . Πέθανε λίγα χρόνια αργότερα στα ρωμαϊκά μπουντρούμια. Ο Elazar ben Yair είχε δραπετεύσει από την Ιερουσαλήμ και, μαζί με περίπου χίλιους ανθρώπους, βρήκαν καταφύγιο στη Masada.
Εκεί περικυκλώθηκε από ρωμαϊκές δυνάμεις και ακολούθησε τριετής πολιορκία. Οι Ρωμαίοι έχτισαν μια μεγάλη ράμπα στο απότομο πρόσωπο του γκρεμού, υπολείμματα της οποίας φαίνονται σήμερα. Χρησιμοποίησαν 30.000 Εβραίους σκλάβους για να χτίσουν αυτή τη ράμπα, βάζοντας έτσι τους υπερασπιστές στο φοβερό δίλημμα να πυροβολήσουν τους δικούς τους ανθρώπους για να αποτρέψουν την ολοκλήρωση της ράμπας.
Άντεξαν μέχρι το 73 μ.Χ., όταν η ράμπα είχε σχεδόν ολοκληρωθεί και ήταν προφανές ότι οι Ρωμαίοι θα επιτεθούν στα τείχη και θα κέρδιζαν. Ο Elazar ben Yair, στην περίφημη ιστορία, που καταγράφηκε πάλι στον Ιώσηπο, κάλεσε μια συνάντηση και δήλωσε ότι δεν επρόκειτο να επιτρέψουν στους εαυτούς τους να γίνουν σκλάβοι της Ρώμης. Αντίθετα θα αυτοκτονούσαν.
Και αυτό έκαναν. Όταν τελικά οι Ρωμαίοι μπήκαν στο φρούριο το πρωί βρήκαν μόνο πτώματα.
Στο λαϊκό μυαλό, η στάση στη Masada είναι πολύ ηρωική. Ακούγεται δραματικό και σίγουρα περιλάμβανε πολύ ηρωισμό. Ωστόσο, η παραδοσιακή εβραϊκή άποψη είναι ότι έκαναν λάθος. Ήταν μια άχρηστη, μάταιη πράξη που ήταν καταστροφική παρά ενισχυτική. Μόνο στην εποχή μας η Masada έγινε δημοφιλής, εμπνέοντας έναν ακραίο μπράβο που μπορεί να είναι περισσότερο αντιπαραγωγικός παρά παραγωγικός.
Από τους 10.000 Εβραίους που μεταφέρθηκαν στη Ρώμη σχεδόν όλοι πουλήθηκαν ως σκλάβοι, όπως γράφει ο Ιώσηπος. Ωστόσο, υπήρχαν ακόμη πλούσιοι Εβραίοι στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και ήταν πρόθυμοι να εξαγοράσουν τους αδελφούς τους από τη σκλαβιά (η «εξαγορά των αιχμαλώτων» είναι μια πολύ σημαντική εντολή στον εβραϊκό νόμο). Άλλοι μάζευαν χρήματα για το σκοπό αυτό. Οι Εβραίοι μπόρεσαν να δημιουργήσουν υπόγειους σιδηροδρόμους για να δραπετεύουν από σκλάβους.
Το καθαρό αποτέλεσμα ήταν ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα υπήρχε ένας τεράστιος αριθμός Εβραίων που βρέθηκαν να ζουν σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Ονομάζονταν «ελεύθεροι», που σήμαινε ότι αρχικά υπήρχαν σκλάβοι αλλά έκτοτε είχαν αποκτήσει την ελευθερία τους. Πολλοί από αυτούς έγιναν πολίτες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μάλιστα πολίτες της ίδιας της Ρώμης. Η Ρώμη έγινε μια πόλη με πολύ μεγάλο και ισχυρό εβραϊκό πληθυσμό.
Η επιρροή στους Εβραίους φαίνεται οδυνηρά στην άνοδο του αντισημιτισμού στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και στις ομιλίες της Ρωμαϊκής Γερουσίας. Όλα αυτά συνέβησαν επειδή η Ρώμη έφερε τόσους πολλούς Εβραίους ως σκλάβους στην αυτοκρατορία της.
Τελικά, η επιρροή του ραβίνου Yochanan ben Zakkai κέρδισε αυτή του Τίτου. Πέρασε πολλούς κανόνες δημόσιας πολιτικής και καθιέρωσε πολλές «αναμνήσεις στον Ναό». Κάποιες ήταν απαγορεύσεις – για παράδειγμα, η απαγόρευση της ύπαρξης μουσικών οργάνων στη συναγωγή. Ο Ναός είχε πλήρη ορχήστρα. Η απαγορευτική μουσική στη συναγωγή χρησιμεύει ως ανάμνηση στον Ναό. Ταυτόχρονα γίνονταν αναμνήσεις για να μιμηθεί ακριβώς αυτό που υπήρχε στον Ναό. Για παράδειγμα, απαγορεύεται να ανάβει ένα καντήλι με επτά κλάδους στη συναγωγή, γιατί αυτό του Ναού είχε επτά κλαδιά. Φυσικά, το κεντρικό bima (σκηνικό χώρο όπου στηρίζεται ο κύλινδρος της Τορά όταν διαβάζεται) στη συναγωγή είναι μια ανάμνηση του βωμού, που βρισκόταν στο κέντρο της αυλής.
Από τη μέση της απόγνωσης και της καταστροφής, ο Ραβίνος Yochanan ben Zakkai καθιέρωσε όλες αυτές τις αναμνήσεις, διατηρώντας έτσι τον Ναό ζωντανό στον εβραϊκό λαό. Τα διατάγματά του έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της εβραϊκής ζωής – και παρέμειναν έτσι για περισσότερα από 1900 χρόνια. Ως τέτοιος μπόρεσε να εδραιώσει στην καρδιά και την ψυχή του εβραϊκού λαού την πίστη στον Ναό και την ελπίδα ότι θα ανοικοδομηθεί ξανά, μαζί με την πεποίθηση ότι το εβραϊκό έθνος θα αναστηθεί.
Στην πραγματικότητα, υπάρχει μια άποψη στο Ταλμούδ ότι η ημέρα της καταστροφής πρέπει να είναι η δέκατη του Av αντί για την ένατη, επειδή το κτίριο καταστράφηκε στην πραγματικότητα τη δέκατη. Ωστόσο, δεδομένου ότι ξεκίνησε την ένατη, και λόγω της σύνδεσης με την καταστροφή του Πρώτου Ναού, η ένατη παρέμεινε η ημέρα μνήμης για την καταστροφή και των δύο Ναών.֍
*Δρ Γεωπόνος - Μηχανικός , Εβραιος Διδασκαλος.
Το Εβραϊκό Χρονολόγιο του Τζάκου Αλγκάβα δημοσιεύεται κάθε Παρασκευή. Το χρονολόγιο είναι καθαρά ιστορικό και δεν έχει καμία θρησκευτική χροιά. Όλη τη σειρά των άρθρων μπορείτε να τη βρείτε:
https://www.cohen.gr/new/articles/evraiko-xronologio-tou-tzakou-algkava