Περιοδικό «Αλεφ»  τεύχος 77.
Του Ραν Κουριέλ*

 Θήτευσα ως πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα από το καλοκαίρι του 1996 έως το καλοκαίρι του 2001. Την ώρα που γράφω τούτες τις γραμμές, ο Έλληνας πρωθυπουργός Μητσοτάκης επισκέπτεται το Ισραήλ και το επίπεδο των σχέσεων των δύο χωρών δεν έχει προηγούμενο, τόσο ως προς τη διάστασή τους όσο και ως προς την ποιότητά τους. 

Στις 14 Μαΐου 2000, ένα άρθρο στην εφημερίδα «Το Βήμα» ξεκινούσε με την ακόλουθη παράγραφο: «Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωστής Στεφανόπουλος, φτάνει στο Ισραήλ σήμερα για επίσημη επίσκεψη. Υπάρχει η ελπίδα ότι η επίσκεψη αυτή θα συμβολίσει το άνοιγμα μιας νέας εποχής στις σχέσεις Ισραήλ και Ελλάδος…Είναι η πρώτη επίσκεψη τόσο υψηλού επιπέδου, που διεξάγεται σε ένα ενδιαφέρον πολιτικό σημείο καμπής και στην αρχή ενός νέου αιώνα …». 

Η επίσκεψη του τότε Έλληνα προέδρου, πράγματι, σηματοδότησε το αποκορύφωμα μιας διαδικασίας κατά την οποία φυτεύτηκαν οι σπόροι μιας αλλαγής – μιας αλλαγής προς το καλύτερο που έχει ωριμάσει και ενισχύεται και στις μέρες μας. Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι ο Έλληνας πρόεδρος έφτασε για πρώτη φορά στο Ισραήλ, μετά από πάνω από πενήντα χρόνια από την ίδρυσή του, δείχνει την έλλειψη σχέσεων τόσων ετών... 

Όταν έφτασα στην Ελλάδα το 1996, ανακάλυψα σύντομα ένα βασικό γεγονός: οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας ήταν το κεντρικό στρατηγικό ζήτημα που απασχολούσε την Ελλάδα - η Τουρκία εθεωρείτο η πιθανότερη κεντρική απειλή για την Ελλάδα. Εκείνη την εποχή, το Ισραήλ ήταν στο αποκορύφωμα της στρατηγικής συμμαχίας με την Τουρκία. 

Αυτή η κατάσταση δημιούργησε την δυαδικότητα, από τη μια πλευρά εκείνη την εποχή υπήρχαν δηλώσεις Ελλήνων αξιωματούχων που όριζαν το Ισραήλ και την Τουρκία, ως «άξονα του διαβόλου» και από την άλλη υπήρχαν κατά την εκτίμησή μου υψηλοί παράγοντες, οι οποίοι θεωρούσαν ότι η κατάσταση αυτή έπρεπε να αντιμετωπισθεί με ανοίγματα προς το Ισραήλ. 

Η πρόκληση για μένα ήταν να ενσταλάξω στην ελληνική ηγεσία και στην κοινή γνώμη την αντίληψη / κατανόηση ότι οι σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας δεν στρέφονται εναντίον της Ελλάδας, γιατί δεν πρόκειται για ένα «παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος» και ότι υπάρχει δυνατότητα συνεργασίας σε πολλούς διαφορετικούς τομείς, μεταξύ δύο παρόμοιων χωρών που βρίσκονται στις ακτές αυτής της ίδιας θάλασσας και μοιράζονται ένα λαμπρό παρελθόν, συμφέροντα και κοινές αξίες.

Αυτή η διαδικασία είχε σημαντικούς εταίρους από την ελληνική πλευρά, καθώς και ιστορικές συνθήκες που συνέβαλαν στην αλλαγή. Ο τότε Έλληνας πρωθυπουργός Σημίτης και ο υπουργός Εξωτερικών Παπανδρέου (αργότερα πρωθυπουργός) οδήγησαν την Ελλάδα σε ευρωπαϊκό και δυτικό προσανατολισμό, έναντι του προηγούμενου που στο κέντρο του είχε την Εγγύς Ανατολή. Στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής και της συμμετοχής της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, η εξάρτηση και το ενδιαφέρον στον αραβικό κόσμο μειώθηκαν και υπήρξε ανάγκη να εξεταστεί ένας συμβιβασμός στις σχέσεις με το Ισραήλ, παρά τις καλές σχέσεις του με την Τουρκία.

Παράλληλα με την προσπάθεια εμπέδωσης αυτής της αντιληπτικής αλλαγής, έγιναν προσπάθειες και από τα δύο μέρη να δοκιμάσουν και να δώσουν πρακτικό περιεχόμενο σε όλους τους τομείς των σχέσεων, στα εξής κεντρικά σημεία: η συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας έγινε πιο στενή, με ανταλλαγή επισκέψεων του Έλληνα υπουργού Άμυνας στο Ισραήλ και επισκέψεων ανώτερων στρατιωτικών του Ισραήλ στην Ελλάδα. Η Ελλάδα, βοήθησε στην εξερεύνηση του υποβρυχίου Ντακάρ, μέχρι τον εντοπισμό του έξω από τα χωρικά ύδατα της Ελλάδας. Το Ισραήλ δεσμεύτηκε και βοήθησε στην προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 στην Ελλάδα. Πραγματοποιήθηκε αυξημένος αριθμός αμοιβαίων επισκέψεων υπουργών, συμπεριλαμβανομένων των υπουργών Εξωτερικών και των δύο χωρών. 

Η 50ή επέτειος της ανεξαρτησίας του Ισραήλ (1998) έγινε αφορμή για την διεξαγωγή μιας σειράς πολιτιστικών δραστηριοτήτων, με τη βοήθεια της εβραϊκής κοινότητας, όπου αναδείχθηκαν στην ελληνική κοινή γνώμη άγνωστες πτυχές του Ισραήλ, όπως η έκθεση συλλογής του Μουσείου του Τελ Αβίβ στην Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας. 

Τα Μέσα Ενημέρωσης και οι ακαδημαϊκοί στην Ελλάδα έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για τις διμερείς σχέσεις και τις εξελίξεις, συμμετέχοντας σε δημόσιες συζητήσεις. Τον Σεπτέμβριο του 1999, το Ισραήλ συμμετείχε μέσω ειδικών δυνάμεων, στις επιχειρήσεις διάσωσης μετά τον σεισμό στην Αθήνα, ο οποίος προκάλεσε πάνω από 100 νεκρούς.Τον Αύγουστο του 2000, το Ισραήλ βοήθησε με ελικόπτερα της πολεμικής αεροπορίας στην κατάσβεση δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Η Ελλάδα ανταπέδωσε την βοήθεια με τον ίδιο τρόπο στην κατάσβεση των πυρκαγιών στο όρος Καρμέλ.

 

Αυτές ήταν πολύ συντονισμένες ενέργειες και άγγιξαν την κοινή γνώμη στην Ελλάδα . Η μικρή εβραϊκή κοινότητα στην Ελλάδα συνέβαλε στην αλλαγή και κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, έγινε μια έντονη δημόσια συζήτηση για το Ολοκαύτωμα και την καταστροφή των Ελλήνων Εβραίων και ανεγέρθηκε το Μνημείο του Ολοκαυτώματος στην Θεσσαλονίκη. Όσο για την αγάπη των Ισραηλινών για την Ελλάδα, τα νησιά της, τη μουσική και τις ταβέρνες, που υπήρχε από τότε, είναι ισχυρότερη σήμερα και απολαμβάνω αυτή τη χαρά στις συχνές επισκέψεις μου σε αυτή την υπέροχη χώρα.֍ 

* Ο Ραν Κουριέλ ήταν πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα, από το 1996 έως το 2001