25.10.2012
Ζαν Κοέν

Αν το καλό πρέπει να λέγεται τότε πολύ καλό πρέπει να λέγεται πολλές φορές.

Αναφέρομαι στο ντοκιμαντέρ «Εκτός Ιστορίας» που προέβαλε η ΕΤ1 την Τετάρτη 16.10,2012 στις 22.00.

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα παρουσιάστηκε ντοκιμαντέρ για το ολοκαύτωμα των Εβραίων της Θεσσαλονίκης όπου λέγεται όλη η αλήθεια: Για το τι συνέβη, για το κατά πόσον βοήθησαν οι Έλληνες χριστιανοί τους συμπατριώτες τους Εβραίους, και τι έγιναν οι περιουσίες τους όταν γύρισαν από τα στρατόπεδα.

Όπως όλοι οι Έλληνες εβραίοι της γενιάς μου (η πρώτη μετά το ολοκαύτωμα)  έτσι και εγώ μεγάλωσα με τον μύθο ότι όλοι οι Έλληνες χριστιανοί, με ελάχιστες εξαιρέσεις, βοήθησαν  τους Εβραίους κατά τη διάρκεια της κατοχής. Αυτή ήταν η εκδοχή που λέγαμε σε όλους τους τόνους στην Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό.

Βέβαια υπήρχε κάποιο μικρό πρόβλημα με αυτήν την εκδοχή: Αφού όλοι βοήθησαν πως εξοντώθηκε το 87% (το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρώπη) των Ελλήνων Εβραίων, αλλά αυτό ήταν μία λεπτομέρεια που δεν πολύ σκεπτόμασταν.

Τόσο διαδεδομένος ήταν αυτός ο μύθος, που όταν στη δεκαετία του 90 βρέθηκα λόγω δουλειάς σε μία επαρχιακή πόλη χωρίς κανέναν Εβραίο τα τελευταία 150 χρόνια, δεν βρήκα έναν άνθρωπο που η οικογένεια του δεν έσωσε Εβραίο!!! Φαντάζομαι πως κάποια στιγμή, πριν τα τινάξω, θα βρω στην Ελλάδα κάποιον που η οικογένεια του δεν έσωσε Εβραίο κατά τη διάρκεια της κατοχής. 

Στο σημείο αυτό να διευκρινίσω ότι πολλοί Χριστιανοί έσωσαν Εβραίους βάζοντας σε κίνδυνο όχι μόνο τη ζωή τους αλλά και αυτή της οικογένειας τους. Η δική μου οικογένεια π.χ. σώθηκε χάρη σε τρεις χριστιανικές οικογένειες. Προσωπικά δεν ξέρω αν θα είχα το θάρρος που είχαν αυτοί οι πραγματικοί σωτήρες των Εβραίων αν βρισκόμουνα στη θέση τους.

Οι πρώτες φωνές για το τι πραγματικά έγινε ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του 80 από δύο Ελληνοεβραίους ιστορικούς και λέκτορες σε πανεπιστήμια. Ο Ιάκωβος Σίμπη (Πανεπιστήμιο Ιερουσαλήμ) και Ρένα Μόλχο (Πάντειο). Η προσπάθεια τους συνεχίστηκε με εντατική έρευνα αλλά δυστυχώς κανείς δεν ήθελε να τους ακούσει ή να μάθει την αλήθεια. Τόσο ήταν η προσπάθεια συγκάλυψης του τι έγινε που κάποια στιγμή επί υπουργίας Πάνγκαλου το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών έβγαλε ένα βιβλίο βασισμένο στα αρχεία του ΥΠΕΞ, όπως είπε, όπου επαναλάμβανε το μύθο του «όλοι βοηθήσαμε».

Μετά από είκοσι χρόνια επίπονων προσπαθειών των Μόλχο και Σίμπη κάτι άρχισε να κινείται βασικά στους ακαδημαϊκούς κύκλους, μέχρι την προβολή της εκπομπής «Εκτός Ιστορίας» που έκανε το θέμα γνωστό στο ευρύτερο κοινό.  

Κατ'αρχήν πρέπει να συγχαρούμε την ΕΡΤ που είχε το θάρρος να προβάλει την εκπομπή. Και επιτρέψτε μου να σας εξηγήσω γιατί χρειαζόταν θάρρος.

Πριν μερικά χρόνια και εννοώ 3-4 στην ημέρα μνήμης στην Συναγωγή μία υπουργός εκπροσωπώντας την Κυβέρνηση είπε στο λόγο της ότι «οι Χριστιανοί δεν βοήθησαν όσο έπρεπε για να σωθούν Εβραίοι». Την επομένη, πήρα το γραφείο Τύπου της για να ζητήσω αντίγραφο του λόγου της για να γράψω ένα άρθρο στο πρακτορείο μου (Jewish Telegraphic Agency) για την πολιτικό που είπε την αλήθεια. Το γραφείο Τύπου της μου είπε πως θα μου το έστελνε σε λίγη ώρα. Δέκα λεπτά αργότερα και για την υπόλοιπη μέρα δέχθηκα δεκάδες τηλεφωνήματα από πολιτικούς, φίλους, Εβραίους που με παρακαλούσαν να μην πω τίποτα για την επίμαχη φράση της υπουργού. Η επωδός όλων ήταν «μη την κάψεις». Καταλαβαίνετε τώρα, ελπίζω, γιατί χρειάστηκε θάρρος από την ΕΡΤ. Για την ιστορία δεν έγραψα για το θέμα. Η υπουργός είπε την αλήθεια δεν υπήρχε όμως λόγω να την «κάψω».

Η εκπομπή αυτή καθ'εαυτή ήταν αριστούργημα όχι μόνο από ιστορικής πλευράς αλλά και από καλλιτεχνικής. Χωρίς μελοδράματα και κραυγές όχι μόνο έδειξε τι έγινε κατά τη διάρκεια της κατοχής και μετά, κατά την επιστροφή των Εβραίων στη Θεσσαλονίκη, αλλά, και κυριότερο, μας έμαθε ως χώρα πως όχι μόνο δεν πρέπει να ντρεπόμαστε για τυχόν λάθη του παρελθόντος αλλά πρέπει να τα αναζητούμε για να μη τα επαναλάβουμε , σύμφωνα με τη ρήση του George Santayana.

Η σκηνοθεσία της κυρίας Φ. Τερζίδου ήταν άψογη όπως και το σενάριο που έγραψε μαζί με τον Περικλή Κότσαρη. Χωρίς να θέλω να μειώσω κανέναν, προσωπικά με καθήλωσαν περισσότερο δυο καθηγητές Πανεπιστημίου οι Δρ. Ανδρέας Πανταζόπουλος  και Στράτος Δορδανάς. Ήταν ξεκάθαροι, ντόμπροι χωρίς υπεκφυγές ή στρογγυλοποιήσεις. Μάλιστα, μου έκανε τεράστια εντύπωση πως στην τελευταία του παρουσία στη ταινία ο Δρ. Πανταζόπουλος είπε κάτι, που αν και αλήθεια, κανείς δεν το παραδέχεται. Είπε πως όποιος λέει "θάνατο στο Ισραήλ" είναι αντισημίτης και όλα τα υπόλοιπα είναι δικαιολογίες.

Ελπίζω ότι στο ντοκιμαντέρ θα δοθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη δημοσιότητα και προβολή. Ο ελληνικός λαός πρέπει να μάθει την αλήθεια. Το να ξέρουμε τα λάθη τους παρελθόντος μας όχι μόνο δεν είναι κακό αλλά τουναντίον είναι ευλογία.

Επιτρέψτε μου ένα παράδειγμα. Μεγαλώνοντας στο Ισραήλ στη δεκαετία του 60 μαθαίναμε στο σχολείο για τους καλούς Εβραίους και κακούς Άραβες κατά τη διάρκεια του πολέμου της ανεξαρτησίας το 1948. Στη δεκαετία του 80 κάποιοι ιστορικοί (οι λεγόμενοι αναθεωρητικοί) όπως ο Μόρις, ο Σλάϊμ ο Πάπε και άλλοι είπαν τι πραγματικά έγινε στηριζόμενοι σε επίσημα Ισραηλινά έγγραφα της εποχής εκείνης.

Ξαφνικά μάθαμε για τις βιαιότητες που έκαναν οι Ισραηλινοί στους αμάχους Άραβες (και το αντίθετο) πως τους συμπεριφέρθηκαν και άλλα πολλά. Ο μύθος του καλού Εβραίου με ανθρωπιά που ποτέ δεν θα έκανε κακό σε αθώο άνθρωπο κατερρίφθη. Όπως κατερρίφθη και ο μύθος ότι οι Άραβες  (αυτούς που σήμερα ονομάζουμε εσφαλμένα Παλαιστίνιοι) που έφυγαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, αναγκάστηκαν να φύγουν υπακούοντας στις Αραβικές χώρες (που είναι εν μέρει σωστό) και δεν εκδιώχθηκαν από τους Εβραίους (που είναι εν μέρει λάθος).

Έχετε την εντύπωση πως αυτοί που αγαπούν το Ισραήλ άλλαξαν τη γνώμη τους; Όχι βέβαια, τουναντίον οι αποκαλύψεις αυτές δημιούργησαν οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από Εβραίους μέσα στο Ισραήλ με σκοπό τον έλεγχο της συμπεριφοράς του στρατού απέναντι στους Άραβες στη Δυτική Όχθη. 

Ποιος ξέρει, ίσως αυτό το ντοκιμαντέρ να γίνει αφετηρία για την εισαγωγή μίας αναθεωρητικής εξέτασης της  ιστορία στην Ελλάδα και δε μιλάω μόνο για τους Εβραίους αλλά γενικότερα για την ιστορία της χώρας.

Κυρία Τερζίδου και ΕΤ1 σας ευχαριστώ για την προβολή.