Cohen.gr Κυριακή 16.8.2026
Έρευνα Επιμέλεια: Ζαν Κοέν
Το άρθρο του στην εφημερίδα Al-Qibla, Μέκκα — 23 Μαρτίου 1918 Φύλλο αρ. 183
Πρωτότυπη πηγή: Αραβική εφημερίδα Al-Qibla (القبلة)
Αγγλική ανασύνθεση και ελληνική μετάφραση
Ένα Ιστορικό Ντοκουμέντο του 1918* Τον Μάρτιο του 1918, ενώ ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος συνεχιζόταν ακόμη και το μέλλον των αραβικών επαρχιών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας παρέμενε αβέβαιο, ένα σημαντικό άρθρο δημοσιεύθηκε στην Al-Qibla (Αλ-Κίμπλα), την εφημερίδα που εκδιδόταν στη Μέκκα και συνδεόταν με τον Σερίφη Χουσεΐν μπιν Αλί, ηγέτη της Αραβικής Εξέγερσης.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στις 23 Μαρτίου 1918, στο φύλλο αρ. 183. Αποδίδεται γενικά στον Χουσεΐν, αν και ορισμένοι ιστορικοί το περιγράφουν πιο επιφυλακτικά ως άρθρο που γράφτηκε από τον ίδιο ή κατόπιν δικής του έμπνευσης.
Η σημασία του έγκειται στην ασυνήθιστα θετική περιγραφή της εβραϊκής μετανάστευσης στην Παλαιστίνη και στην προσδοκία ότι η επιστροφή των Εβραίων στην ιστορική τους πατρίδα θα μπορούσε να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας.
ΤΟ ΣΩΖΟΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Οι πόροι της χώρας παραμένουν ακόμη ανεκμετάλλευτοι και θα αναπτυχθούν από τους Εβραίους μετανάστες.
Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα φαινόμενα των τελευταίων χρόνων είναι ότι ο Παλαιστίνιος εγκαταλείπει τη χώρα του και περιπλανιέται στις θάλασσες προς κάθε κατεύθυνση. Η γενέθλια γη του δεν μπόρεσε να τον κρατήσει κοντά της, μολονότι οι πρόγονοί του είχαν ζήσει σε αυτήν επί χίλια χρόνια.
Την ίδια στιγμή, είδαμε Εβραίους από ξένες χώρες να συρρέουν στην Παλαιστίνη από τη Ρωσία, τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ισπανία και την Αμερική.
Η σημασία αυτού του φαινομένου δεν μπορούσε να διαφύγει από εκείνους που διέθεταν το χάρισμα της βαθύτερης διορατικότητας. Γνώριζαν ότι η χώρα ήταν για τους αρχικούς της γιους — abna'ihi al-asliyin (أبنائه الأصليين) — και ότι, παρά τις μεταξύ τους διαφορές, αποτελούσε μια ιερή και αγαπημένη πατρίδα.
Η επιστροφή αυτών των εξόριστων — jaliya (جالية) — στην πατρίδα τους θα αποδεικνυόταν, τόσο από υλική όσο και από πνευματική άποψη, ένα πρακτικό σχολείο για τους αδελφούς τους, οι οποίοι βρίσκονταν μαζί τους στους αγρούς, στα εργοστάσια, στα διάφορα επαγγέλματα και σε καθετί που συνδέεται με τον μόχθο και την εργασία.
Οι πόροι της χώρας παραμένουν ακόμη ουσιαστικά ανεκμετάλλευτοι και θα αναπτυχθούν από τους Εβραίους μετανάστες.
Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα φαινόμενα των τελευταίων χρόνων ήταν ότι ο Παλαιστίνιος εγκατέλειπε τη χώρα του και περιπλανιόταν στις θάλασσες προς κάθε κατεύθυνση. Η γενέθλια γη του δεν μπορούσε να τον κρατήσει, μολονότι οι πρόγονοί του είχαν ζήσει εκεί επί χίλια χρόνια.
Την ίδια στιγμή, βλέπαμε Εβραίους από ξένες χώρες να συρρέουν στην Παλαιστίνη — από τη Ρωσία, τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ισπανία και την Αμερική.
Η σημασία αυτού του φαινομένου δεν μπορούσε να διαφύγει από εκείνους που διέθεταν βαθύτερη διορατικότητα. Κατανοούσαν ότι η χώρα ανήκε στους αρχικούς της γιους — abna'ihi al-asliyin — και ότι, παρά όλες τις μεταξύ τους διαφορές, αποτελούσε μια ιερή και αγαπημένη πατρίδα.
Η επιστροφή αυτών των εξορίστων — jaliya — στην πατρίδα τους θα αποδεικνυόταν, υλικά και πνευματικά, ένα είδος «πειραματικής σχολής» για τους αδελφούς τους που βρίσκονταν μαζί τους στους αγρούς, στα εργοστάσια, στα επαγγέλματα και σε κάθε δραστηριότητα που συνδεόταν με την εργασία και την καλλιέργεια της γης.
ΤΙ ΛΕΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Το απόσπασμα είναι αξιοσημείωτο για τρεις λόγους. Πρώτον, η εβραϊκή μετανάστευση παρουσιάζεται ως οικονομική ευκαιρία και συνδέεται με την ανάπτυξη των πόρων της χώρας. Δεύτερον, η εβραϊκή επιστροφή παρουσιάζεται ως επιστροφή στην πατρίδα, με τις εκφράσεις «οι αρχικοί της γιοι» και «ιερή και αγαπημένη πατρίδα». Τρίτον, η επιστροφή των Εβραίων παρουσιάζεται ως πιθανό όφελος και για τους Άραβες, μέσω της γεωργίας, των εργοστασίων, των επαγγελμάτων και της ανάπτυξης.
ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ Δεν θα ήταν σωστό να χρησιμοποιήσουμε αυτό το κείμενο ως απόδειξη ότι ο Χουσεΐν είχε αποδεχθεί χωρίς επιφύλαξη ολόκληρο το σιωνιστικό πρόγραμμα. Η μεταγενέστερη ιστοριογραφία διαφωνεί ως προς το τι ακριβώς εννοούσε ο Χουσεΐν και πόσο μακριά έφθανε η αποδοχή του. Ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν το κείμενο σημαντική ένδειξη αραβικής αποδοχής της εβραϊκής επιστροφής, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι τέτοιες ερμηνείες υπερεκτιμούν το κείμενο και παραβλέπουν το ευρύτερο διπλωματικό πλαίσιο του 1918.
Επομένως, το σημαντικότερο είναι να αφήσουμε τον ίδιο τον Χουσεΐν να μιλήσει και να μην του αποδώσουμε απόψεις που το συγκεκριμένο κείμενο δεν εκφράζει.
*ΠΗΓΗ. Al-Qibla (القبلة), Mecca, No. 183, 23 March 1918.
Σημείωση για το πρωτότυπο: Το πρωτότυπο φύλλο της Al-Qibla, αρ. 183, δεν κατέστη δυνατό να ανακτηθεί σε μορφή σαρωμένης σελίδας για άμεση αντιπαραβολή. Για τον λόγο αυτό, το αγγλικό κείμενο αποτελεί ανασύνθεση του σωζόμενου δημοσιευμένου κειμένου, όπως αυτό παρατίθεται και παραπέμπεται σε μεταγενέστερες ιστορικές και ακαδημαϊκές πηγές.
Η ανασύνθεση συγκρίνει διαφορετικές δημοσιευμένες αποδόσεις του ίδιου αποσπάσματος. Η διατύπωση «written or inspired by Hussein» αντανακλά την επιφύλαξη που υπάρχει στη σχετική ιστοριογραφία ως προς την ακριβή πατρότητα του άρθρου.
Το 1918, ο βασιλιάς Χουσεΐν των Αράβων —μία από τις μεγάλες μορφές της αραβικής ιστορίας και ηγέτης της Αραβικής Εξέγερσης εναντίον των Οθωμανών, στο πλευρό των Βρετανών— έγραψε ένα άρθρο γνώμης στην εφημερίδα Al Qibla.
Στο άρθρο υποστηρίζει ότι, εάν οι Άραβες θέλουν οι Βρετανοί και ο υπόλοιπος κόσμος να λάβουν σοβαρά υπόψη τη διεκδίκησή τους επί της προγονικής τους γης, την οποία επιθυμούν να ανακτήσουν τώρα που οι Οθωμανοί έχουν αποχωρήσει, τότε δεν μπορούν να αρνούνται στους Σιωνιστές τη δική τους διεκδίκηση επί της προγονικής τους γης στη Γη του Ισραήλ.
Τα λέει ο ηγέτης όλων των Αράβων, ο ίδιος ο βασιλιάς Χουσεΐν. Και στο τέλος του άρθρου λέει —και παραθέτω—:
«Οι Εβραίοι είναι οι αρχικοί γιοι εκείνης της γης».
Αν σας ενδιαφέρει τι έλεγε ο βασιλιάς Χουσεΐν, εννέα μήνες αργότερα, στις 29 Δεκεμβρίου 1918, ο γιος του, πρίγκιπας Φαϊζάλ —ο οποίος αργότερα έγινε βασιλιάς του Ιράκ, ο πρώτος βασιλιάς του Ιράκ— παρευρέθηκε σε επίσημο δείπνο που παρέθεσαν προς τιμήν του Βρετανοί αξιωματούχοι, παρουσία και του λόρδου Ρότσιλντ.
Ο Φαϊζάλ σηκώθηκε και έκανε μια πρόποση. Στο τέλος της, στράφηκε προς τον λόρδο Ρότσιλντ και είπε:
«Εμείς οι Άραβες δεν μπορούμε, με καθαρή συνείδηση, να αρνηθούμε την προγονική πατρίδα του εβραϊκού λαού».
Και, απευθυνόμενος στον λόρδο Ρότσιλντ, πρόσθεσε:
«Στους Σιωνιστές φίλους μου λέω: καλώς ήρθατε στην πατρίδα σας».Ναι. Το άρθρο στο οποίο γίνεται αναφορά δημοσιεύθηκε στην Al Qibla, την επίσημη εφημερίδα του Βασιλείου του Χετζάζ, στις 23 Μαρτίου 1918, στο φύλλο αρ. 183.
Στο άρθρο αυτό, ο Σερίφης Χουσεΐν μπιν Άλι —ο μετέπειτα βασιλιάς Χουσεΐν— έγραφε θετικά για την επιστροφή των Εβραίων στην Παλαιστίνη και για τη συνεργασία μεταξύ Αράβων και Εβραίων. Ένα από τα γνωστότερα αποσπάσματα αναφέρει:
«Οι πόροι της χώρας παραμένουν ακόμη ανεκμετάλλευτοι και θα αναπτυχθούν από τους Εβραίους μετανάστες... Η επιστροφή αυτών των εξορίστων στην πατρίδα τους θα αποδειχθεί, τόσο από υλικής όσο και από πνευματικής πλευράς, ένα πειραματικό σχολείο για τους Άραβες αδελφούς τους».
Αναφέρθηκε επίσης στην Παλαιστίνη ως: «μια ιερή και αγαπημένη πατρίδα» για τους «αρχικούς γιους της», τους Εβραίους.
Το άρθρο αυτό αναφέρεται συχνά στις ιστορικές συζητήσεις σχετικά με την πρώιμη στάση των Χασεμιτών απέναντι στον Σιωνισμό και την περίοδο αμέσως μετά τη Διακήρυξη Μπάλφουρ. Σύγχρονες μαρτυρίες αναφέρουν επίσης ότι ο Χουσεΐν συμβούλευε τους γιους του να κατευνάζουν τις ανησυχίες σχετικά με τη Διακήρυξη, αντί να αντιταχθούν δημόσια σε αυτήν.
Σημείωση ακρίβειας: Οι φράσεις που αποδίδονται εδώ στον Χουσεΐν και στον Φαϊζάλ μεταφράζονται όπως παρατίθενται στο αγγλικό κείμενο του Ρόι Κ. Άλτμαν. Για ιστορική δημοσίευση, θα ήταν προτιμότερο να χαρακτηρίζονται ως αποδιδόμενες φράσεις μέχρι να αντιπαραβληθούν με τις πληρέστερες πρωτογενείς πηγές.
ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΦΑΪΖΑΛ–ΒΑΪΤΣΜΑΝ* 3 Ιανουαρίου 1919
Η Αυτού Βασιλική Υψηλότητα, ο Εμίρης ΦΑΪΖΑΛ, εκπροσωπώντας και ενεργώντας εξ ονόματος του Αραβικού Βασιλείου της Χετζάζης, και ο Δρ ΧΑΪΜ ΒΑΪΤΣΜΑΝ, εκπροσωπώντας και ενεργώντας εξ ονόματος της Σιωνιστικής Οργάνωσης, έχοντας επίγνωση της φυλετικής συγγένειας και των αρχαίων δεσμών που υφίστανται μεταξύ των Αράβων και του εβραϊκού λαού, και αναγνωρίζοντας ότι το ασφαλέστερο μέσο για την πραγματοποίηση των εθνικών τους επιδιώξεων είναι η στενότερη δυνατή συνεργασία για την ανάπτυξη του Αραβικού Κράτους και της Παλαιστίνης, και επιθυμώντας περαιτέρω να επιβεβαιώσουν την καλή συνεννόηση που υπάρχει μεταξύ τους, συμφώνησαν επί των ακόλουθων Άρθρων:
Άρθρο I Οι σχέσεις και οι δραστηριότητες του Αραβικού Κράτους και της Παλαιστίνης θα διέπονται από την πλέον εγκάρδια καλή θέληση και αμοιβαία κατανόηση και, προς τον σκοπό αυτό, δεόντως διαπιστευμένοι Άραβες και Εβραίοι αντιπρόσωποι θα εγκατασταθούν και θα διατηρούνται στα αντίστοιχα εδάφη τους.
Άρθρο II Αμέσως μετά την ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων της Διάσκεψης Ειρήνης, τα οριστικά σύνορα μεταξύ του Αραβικού Κράτους και της Παλαιστίνης θα καθοριστούν από Επιτροπή, η οποία θα οριστεί κατόπιν συμφωνίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.
Άρθρο III Κατά τη θέσπιση του Συντάγματος και της Διοίκησης της Παλαιστίνης, θα ληφθούν όλα τα μέτρα που θα παρέχουν τις πληρέστερες εγγυήσεις για την εφαρμογή της Διακήρυξης της Βρετανικής Κυβέρνησης της 2ας Νοεμβρίου 1917.
Άρθρο IV Θα ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα για την ενθάρρυνση και την προώθηση της μετανάστευσης Εβραίων στην Παλαιστίνη σε μεγάλη κλίμακα και για την όσο το δυνατόν ταχύτερη εγκατάσταση των Εβραίων μεταναστών στη γη, μέσω πυκνότερου εποικισμού και εντατικής καλλιέργειας του εδάφους.
Κατά τη λήψη των μέτρων αυτών, οι Άραβες αγρότες και οι καλλιεργητές-ενοικιαστές θα προστατεύονται ως προς τα δικαιώματά τους και θα υποστηρίζονται στην προώθηση της οικονομικής τους ανάπτυξης.
Άρθρο V Κανένας κανονισμός ή νόμος δεν θα θεσπιστεί που να απαγορεύει ή να παρεμποδίζει με οποιονδήποτε τρόπο την ελεύθερη άσκηση της θρησκείας. Επιπλέον, η ελεύθερη άσκηση και απόλαυση της θρησκευτικής πίστης και λατρείας, χωρίς διάκριση ή προτίμηση, θα επιτρέπεται για πάντα.
Καμία θρησκευτική προϋπόθεση δεν θα απαιτείται ποτέ για την άσκηση πολιτικών ή αστικών δικαιωμάτων.
Άρθρο VI Οι Μουσουλμανικοί Ιεροί Τόποι θα τελούν υπό μουσουλμανικό έλεγχο.
Άρθρο VII Η Σιωνιστική Οργάνωση προτίθεται να αποστείλει στην Παλαιστίνη Επιτροπή εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να πραγματοποιήσει έρευνα σχετικά με τις οικονομικές δυνατότητες της χώρας και να υποβάλει έκθεση για τα καλύτερα μέσα ανάπτυξής της.
Η Σιωνιστική Οργάνωση θα θέσει την προαναφερθείσα Επιτροπή στη διάθεση του Αραβικού Κράτους, με σκοπό τη διερεύνηση των οικονομικών δυνατοτήτων του Αραβικού Κράτους και την υποβολή έκθεσης σχετικά με τα καλύτερα μέσα για την ανάπτυξή του.
Η Σιωνιστική Οργάνωση θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να βοηθήσει το Αραβικό Κράτος στην εξασφάλιση των μέσων για την ανάπτυξη των φυσικών πόρων και των οικονομικών δυνατοτήτων του.
Άρθρο VIII Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν να ενεργούν σε πλήρη συμφωνία και αρμονία ενώπιον της Διάσκεψης Ειρήνης σε όλα τα ζητήματα που περιλαμβάνονται στο παρόν.
Άρθρο IX Οποιαδήποτε διαφορά ενδέχεται να προκύψει μεταξύ των συμβαλλομένων μερών θα παραπέμπεται στη Βρετανική Κυβέρνηση προς διαιτησία.
Υπογράφηκε ιδιοχείρως στο ΛΟΝΔΙΝΟ, ΑΓΓΛΙΑ, την ΤΡΙΤΗ ημέρα του ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ, του έτους ΧΙΛΙΑ ΕΝΝΙΑΚΟΣΙΑ ΔΕΚΑΕΝΝΕΑ.
Υπό την προϋπόθεση ότι οι Άραβες θα αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους, όπως αυτή ζητείται στο Υπόμνημά μου της 4ης Ιανουαρίου 1919 προς το Υπουργείο Εξωτερικών της Κυβέρνησης της Μεγάλης Βρετανίας, συμφωνώ με τα ανωτέρω άρθρα.
Εάν όμως γίνει έστω και η παραμικρή τροποποίηση ή απόκλιση [σε σχέση με τα αιτήματα που περιλαμβάνονται στο Υπόμνημα], δεν θα δεσμεύομαι από ούτε μία λέξη της παρούσας Συμφωνίας, η οποία θα θεωρείται άκυρη, ανυπόστατη και στερούμενη οποιασδήποτε ισχύος ή εγκυρότητας, και δεν θα φέρω καμία απολύτως ευθύνη με οποιονδήποτε τρόπο.֍
(υπογραφή) ΦΑΪΖΑΛ ΙΜΠΝ ΧΟΥΣΕΪΝ (στα αραβικά)
(υπογραφή) ΧΑΪΜ ΒΑΪΤΣΜΑΝ
Σημείωση Ζ.Κ. Ιδιαίτερη ιστορική σημασία έχει η επιφύλαξη του Φαϊζάλ στο τέλος του εγγράφου: συνέδεσε ρητά την αποδοχή της συμφωνίας με την εκπλήρωση των αραβικών αιτημάτων περί ανεξαρτησίας. Αυτό είναι ουσιώδες όταν παρουσιάζεται το έγγραφο ιστορικά, ώστε να μην απομονώνονται τα εννέα άρθρα από την προϋπόθεση που έθεσε ο Φαϊζάλ.
*Το έγγραφο δεν είναι έγγραφο του ΟΗΕ ή της Κοινωνίας των Εθνών.
Πηγή: United Nations – The Faisal-Weizmann Agreement, 3 January 1919