25.1.2013
Μέσα σε μία τάξη γυμνασίου στην Καλιφόρνια της Αμερικής στα τέλη της δεκαετίας του ’60 ένας ακτιβιστής καθηγητής σύγχρονης ιστορίας και οι έφηβοι μαθητές του μελετούν το κεφάλαιο που αναφέρεται στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα. Μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην παγκόσμια ιστορία , την πρωτοφανή εξολόθρευση ανθρώπου από άνθρωπο που ανέλαβε να εκτελέσει ο ναζισμός.
Ερωτήματα, σκέψεις και αμφισβητήσεις γεννιούνται στο μυαλό των νεαρών παιδιών. Πώς γίνεται μια ολόκληρη κοινωνία απλών καθημερινών ανθρώπων, όπως είναι οι γονείς και οι φίλοι τους, να μετατραπούν σε μια σκληρή εγκληματική ομάδα; Άνθρωποι μορφωμένοι που τους αρέσει το διάβασμα, θαυμάζουν την αρχαιοελληνική σκέψη και ακούν κλασική μουσική, να πηγαίνουν το πρωί στην εργασία τους που δεν είναι άλλη από τον να για να καίνε βρέφη, γυναίκες και μικρά παιδιά μέσα σε φούρνους ή να κάνουν πειράματα ιατρικής επάνω στην ανθρώπινη σάρκα προκαλώντας φυσικό πόνο για να μελετηθούν τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.
Πώς γίνεται οι ίδιοι άνθρωποι να επιστρέφουν το βράδυ με ήσυχη την συνείδηση τους στις οικογένειές τους, να κάθονται στην πολυθρόνα και να διαβάζουν Γκαίτε ακούγοντας Μπετόβεν. Πώς είναι δυνατόν να γεννηθεί και όχι να επιβληθεί η δικτατορία μέσα σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα; Ποιοι μηχανισμοί επιτρέπουν σε αυτό το τέρας να δηλητηριάζει τις ψυχές ακόμα και ανυποψίαστων εφήβων; Γιατί κανείς δεν μπόρεσε να σταματήσει την θύελλα που σάρωσε την ευρωπαϊκή ήπειρο;
Μα κυρίως ποια δύναμη έπεισε την πλειοψηφία των πολιτών να ακολουθήσει με θρησκευτική ευλάβεια το καθεστώς του Ναζισμού με αρχηγό έναν ηγετίσκο του οποίου την δύναμη κανείς δεν υπολόγισε, να σιωπήσει για τα εγκλήματα, να συμμετέχει στις φρικαλεότητες για τις οποίες όμως έσπευσε να δηλώσει πλήρη άγνοια αμέσως μόλις τέλειωσε ο πόλεμος.
Ο καθηγητής αποφασίζει να δώσει τις απαντήσεις μέσα από ένα πείραμα. Ακολουθώντας παράλληλες τακτικές στρατολόγησης και επηρεασμού θα προσπαθήσει να δείξει στην πράξη το πώς και το γιατί.
Ο Primo Levi συγγραφέας που επέζησε των στρατοπέδων συγκέντρωσης, γράφει « συνέβη άρα μπορεί να συμβεί ξανά»……….
Αυτό το ξανά είναι η ουσία της ταινίας «Tο Κύμα» η οποία αποτελεί την ανατομία του ναζισμού από την στιγμή που διαμορφώνονται οι συνθήκες που θα επιτρέψουν την γέννηση και εξάπλωσή του. Επίκαιρη όσο ποτέ στην εποχή μας, ειδικά για την χώρα μας και ιδιαίτερα για μια θρησκευτική μειονότητα όπως είναι η εβραϊκή κοινότητα η οποία αν και μικρή σε μέγεθος δεν θα πρέπει να μην λαμβάνει σοβαρά υπόψη το 12% του ναζιστικού κόμματος της Χρυσής Αυγής.
Ένα κόμμα του οποίου ο αρχηγός σε κείμενο του το 1987 αναφέρεται στον «Μεγάλο Οραματιστή της Νέας Ευρώπης που μας εμψυχώνει με την μνήμη του να συνεχίσουμε τον αγώνα» ….ποιόν αγώνα εννοεί; «ενάντια στους βάρβαρους εβραιοκίνητους επιδρομείς»…. ποιός είναι ο Μεγάλος Άνδρας;…… ο Αδόλφος Χίτλερ…… Ποια είναι η μόνιμη υπογραφή στα κείμενα του Μιχαλολιάκου που ενέπνευσε πάνω από 435.000 συμπολίτες μας ακόμα και στα μαρτυρικά Καλάβρυτα και Δίστομο να τον ψηφίσουν; «Χάϊλ Χίτλερ….»
Θα ήταν όμως μεγάλο λάθος και ύβρις να θεωρήσουμε πως ο ναζισμός αποτελεί απειλή μόνο για τις συγκεκριμένες ομάδες που στοχοποιεί κάθε φορά ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες για να στρατολογήσει οπαδούς. Η ύπαρξη και μόνο του ναζισμού αποτελεί ασέβεια για την ίδια την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ιστορία. Μην ξεχνάμε πως το Γ’ Ράϊχ στράφηκε πρώτα εναντίον των «δικών» του πολιτών, εκείνων που δεν ταίριαζαν με την ευγονική εικόνα που οραματίστηκε το καθεστώς μέσα από ένα πρόγραμμα εκκαθάρισης ανάπηρων και ανθρώπων με ψυχικές παθήσεις.
«Ενάντια σε τι να επαναστατήσουμε» ρωτούν τα παιδιά στην ταινία τον καθηγητή τους. Στην ταινία ως στόχος θα τεθεί η ανατροπή του εκπαιδευτικού συστήματος που θα επηρεάσει τον οικονομικό, κοινωνικό και πνευματικό τομέα άρα και την μοίρα του ίδιου του έθνους.
Ενάντια στο διαφορετικό είναι η κρυμμένη απάντηση και ενάντια σε οτιδήποτε μας φοβίζει. Η οικονομική και κοινωνική αβεβαιότητα, οι ξένοι που μας παίρνουν τις δουλειές, ένας αόρατος φόβος που γεννά η έλλειψη κρατικής πολιτικής για τους μετανάστες κάθε ιστορικής περιόδου. Όλα αυτά υποστηρίζονται από την ανθρώπινη ανασφάλεια και έλλειψη αλληλεγγύης που χαρακτηρίζει κάθε εποχή οικονομικής και ηθικής κρίσης.
Άρα ξεκινάμε με το τι μας ενοχλεί και ορίζουμε τις κοινωνικές ομάδες ως υπαίτιους για όσα μας συμβαίνουν αφού ποτέ δεν φταίμε εμείς. Με την βοήθεια στρατευμένων μέσων ξεκινά η προπαγάνδα με την πεποίθηση πως μέσα από την επανάληψη ο μύθος θα γίνει ιστορία που θα πείσει όλο και περισσότερους να την ακολουθήσουν.
Δημιουργείται λοιπόν ένας κοινός εχθρός ο οποίος πρέπει να πολεμηθεί με «αίμα και σίδερο» τότε, με «φωτιά και τσεκούρι» τώρα. «Πίστευε- υπάκουε- πολέμα»….. ποιος υπακούει καλύτερα από τον καθένα μας; Φυσικά ένας στρατιώτης, ο στρατιώτης που αισθάνεται πως συμβάλλει στην υπηρεσία του κοινού καλού, που έχει χρέος να πράξει ότι του ζητηθεί για να σώσει το έθνος.
Βήμα βήμα ο καθηγητής θα χτίσει τον δικό του στρατό εξωτερικά και εσωτερικά. Όμοια ρούχα, κοινός χαιρετισμός και ένα σύμβολο που θα ξεχωρίζει την ομάδα για να της δώσει ξεχωριστή ταυτότητα αλλά και στρατιωτικά παραγγέλματα ώστε η ενότητα και η πειθαρχία να «εγέρθητι» με επιτυχία. Τα παιδιά όχι μόνο ακολούθησαν αδιαμαρτύρητα τους κανόνες που τους επεβλήθησαν αλλά η όλη διαδικασία τα γέμισε με αισθήματα ικανοποίησης κάνοντάς τα να θέλουν να τελειοποιήσουν την εκτέλεση των εντολών στις οποίες υπάκουαν. «Δύναμη από την πειθαρχία» γίνεται το σύνθημά τους.
Ως κοινωνικό όν που είναι ο άνθρωπος του αρέσει η συναναστροφή και αντλεί δύναμη μέσα από την κοινότητα. Σαν κομμάτι όμως της φύσης στην οποία ανήκει και των νόμων που την διέπουν, με τον ίδιο τρόπο που τα ζώα όταν δημιουργούν την αγέλη τους χρειάζονται έναν αρχηγό στον οποίο θα βασιστεί το κοπάδι, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται ένα πρότυπο που θα εμπνεύσει, θα ενώσει και θα καθοδηγήσει. Ίσως για αυτό τα ναζιστικά κείμενα κάνουν αναφορά στον Αρχηγό με Α κεφαλαίο και όχι απευθείας στο πρόσωπό του αλλά στα χαρακτηριστικά που οφείλει να έχει.
«Θα μπούμε στην Βουλή και θα εφοδιαστούμε από το οπλοστάσιο της δημοκρατίας με τα όπλα της, θα γίνουμε βουλευτές για να εξουδετερώσουμε τον αντίπαλο χρησιμοποιώντας τον ίδιο. Αν η δημοκρατία είναι τόσο ηλίθια ώστε να μας δώσει το ελεύθερο, και μάλιστα και βουλευτική αποζημίωση για αυτό είναι θέμα δικό της» γράφει ο Πάουλ Γιόσεφ Γκαίμπελς σε άρθρο του το 1928.
«Το κόμμα μας δεν γουστάρει τα βουλευτιλίκια αλλά εκμεταλλεύεται τα προνόμια τους για να οπλοφορούν οι βουλευτές με άδεια και για να γλυτώνουν το αυτόφωρο» δεν είναι λόγια του Γκαίμπελς αλλά ομιλία στα Χανιά το 2012 του θαυμαστή των ss, πορτιέρη και προστάτη νυχτερινών μαγαζιών, ναζιστή βουλευτή Κασιδιάρη εκλεγμένου από Έλληνες συμπολίτες με 19.937 ψήφους……»
Κοινή τακτική: Με όπλο τον λαϊκισμό γίνεται χρήση - κατάχρηση των μέσων της Δημοκρατίας για να επιτευχθεί η εξόντωσή της, η κατάλυσή της με την απόλυτα σύμφωνη γνώμη της. «Διαφωνώ με ότι λες αλλά θα υπερασπίζομαι μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες»…. Μα αγαπητέ Βολταίρο δεν θα χρειαστεί να θυσιαστείς γιατί ο θάνατος με την ανοχή σου θα σε έχει ήδη προλάβει…..
Πώς μπορούμε να αντιμετωπίζουμε με δημοκρατικούς όρους εκείνους που δεν σέβονται το πρωταρχικό πανανθρώπινο δικαίωμα, το υπέρτατο αγαθό της ίδιας της ζωής. Πώς μπορούμε να θέλουμε να ακουστεί η γνώμη μαυροντυμένων που ξεχύνονται τις νύχτες πάνω σε μηχανάκια με κρυμμένους αριθμούς κυκλοφορίας για να εντοπίσουν τα θύματα που θα ξυλοκοπήσουν πολλές φορές μέχρι θανάτου. Ο Μάρκ Μαζάουερ τόνισε σε πρόσφατη ομιλία του στην Αθήνα πώς πρόκειται για μια συμμορία πεζοδρομίου που θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με νόμιμα μέσα. Όμως το σίγουρο είναι πως πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Στην τάξη του 1967 η ιστορία πήρε τον ίδιο δρόμο που ακολούθησε στην Ναζιστική Γερμανία. Όλοι ενωμένοι παλεύουν για το κοινό καλό, για έναν σκοπό που θα βοηθήσει την κοινότητα. Αντλούν δύναμη και περηφάνια μέσα από κοινή δράση και γλώσσα. Αποκτούν κοινούς κώδικες επικοινωνίας και είναι αποφασισμένοι να πετύχουν όσες θυσίες και αν χρειαστεί να κάνουν. Στο τέλος θα έχουν πουλήσει την ελευθερία τους με αντάλλαγμα την ένταξή τους σε μια ομάδα εκλεκτών που θα σφραγίσει την ιστορία του εκπαιδευτικού συστήματος.
Η περιγραφή του Levi για την σχεδόν καθολική συμμετοχή των πολιτών στις θηριωδίες και την σιωπή τους για όσα έβλεπαν, είναι χαρακτηριστική και αντιπροσωπευτική της ευθύνης που θα έχουν πάντα οι λαοί όταν υποτιμούν τα σημάδια της θύελλας και στο τέλος συναινούν «στην αρχή λόγω διανοητικής οκνηρίας, κοντόφθαλμου υπολογισμού, εθνικής υπερηφάνειας και ηλιθιότητας στα «ωραία λόγια» του ηγετίσκου».
Όταν ο καθηγητής κατάλαβε πως η τάξη είχε αρχίσει να ξεφεύγει από τον έλεγχό του αποφάσισε σαν από μηχανής θεός να παρουσιάσει την αλήθεια και να παραδεχτεί πως δεν υπάρχει ούτε αρχηγός, ούτε κίνημα. Ήταν πια πολύ αργά. Κανείς ποτέ δεν ξαναμίλησε στο σχολείο για το πείραμα… η σιωπή της ενοχής ή η συνειδητοποίηση του τι είχαν κάνει, τι είχαν σκεφτεί και πόσο είχαν αλλοιωθεί;
«Όταν πέρνανε τους Εβραίους δεν μίλαγα, γιατί δεν ήμουνα Εβραίος.
Όταν πέρνανε τους ομοφυλόφιλους, δεν μίλαγα γιατί δεν ήμουν ομοφυλόφιλος.
Όταν πέρνανε τους κομμουνιστές δεν μίλαγα γιατί δεν ήμουν κομμουνιστής.
Τώρα που ήρθαν να πάρουν εμένα -δεν έχει μείνει κανένας να μιλήσει»
Είτε ανήκει στον Μπρέχτ είτε στον Martin Niemöller το παραπάνω ποίημα πρέπει να μας αφυπνίσει όχι μονάχα για να προστατεύσουμε τους εαυτούς, τις οικογένειές μας, όλους τους συνανθρώπους μας που μπορεί να βρεθούν σε δύσκολη θέση και να κινδυνεύσουν αλλά για να προστατεύσουμε την ίδια την αξία της ζωής.
Γιατί άραγε πρέπει να μας παρασύρει όλους το κύμα; Η ιστορία πρέπει να κάνει τον κύκλο της ή μπορούμε, αλλά κυρίως έχουμε χρέος στα εκατομμύρια των ανθρώπων που ξευτιλίστηκαν και ξεψύχησαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης να την αλλάξουμε;
Βιβλιογραφία:
Δημήτρης Ψαρράς, Η μαύρη βίβλος της Χ.Α
Δημήτρης Ψαρράς, Τα μέσα ενημέρωσης και η Χ.Α.
Terminal 119, “Τι είναι το ολοκαύτωμα»
Το κύμα, Wikipedia
Το κύμα, δύο απόψεις για μια ταινία, κριτική του Παναγιώτη Παναγόπουλου και του Δημήτρη Μπούρα , 10.11.08 www.kathimerini.gr
Πάουλ Γιοσεφ Γκαίμπελς widipedia και η ομιλία «Η Ευρώπη του μέλλοντος»
Hot doc, ο αγών του, 16.11 τεύχος 16
Ομιλία Μιχαλολιάκου «Χίτλερ, 1000 χρόνια’» για τα 42 χρόνια από τον θάνατό του.