Tabletmag.com28.3.2013
Του Michael Moynihan
Στη Δανία, γνωστή για την ιστορική ανοχή της, οι Εβραίοι δέχονται πλέον απειλές ενώ τους λέγεται να βγάλουν τα ‘Εβραϊκά καπέλα’ τους.
Το να φοράς ένα yarmulke δεν είναι πλέον ασφαλές στην πόλη Μάλμε. Ο δήμαρχος κατηγορεί τους Εβραίους ενώ άλλοι Σουηδοί πολιτικοί κάνουν λόγο για ‘κοινωνική ανισότητα’.
Οι περισσότεροι επισκέπτες στην Κοπεγχάγη αποφεύγουν τη σκληρή συνοικία Nørrebro, έναν μικτό θύλακα μεταναστών, Δανών της κατώτερης τάξης και σύγχρονων λευκών hipsters. Ωστόσο, ο ενημερωμένος ταξιδιώτης μπορεί να σταματήσει σ’ ένα σημαντικό τουριστικό αξιοθέατο της περιοχής: Το νεκροταφείο Assistens, ένα εκτεταμένο κομμάτι γης διάσπαρτο με τις ταφόπλακες διάσημων Δανών όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και ο Σαίρεν Κίρκεγκωρ. Κοντά στον οικογενειακό τάφο των Κίρκεγκωρ, ένα αλσύλλιο με Ρώσικους Ορθόδοξους σταυρούς σηματοδοτεί τον τελευταίο τόπο ανάπαυσης εκείνων που διέφυγαν του τσαρισμού και του μπολσεβικισμού - μια διακριτική υπενθύμιση της ιστορικής γενναιοδωρίας της Δανίας προς τους μη Δανούς.
Όταν κάποιος βγαίνει από το Νεκροταφείο Assistens στη Nørrebrogade, την πολυσύχναστη κύρια οδική αρτηρία της συνοικίας, μπορεί να δει ότι η γενναιοδωρία της Δανίας εξακολουθεί να υφίσταται. Ο δρόμος είναι γεμάτος καταστήματα κεμπάπ και shawarma, κρεοπωλεία halal και παραδοσιακά Σκανδιναβικά αρτοποιεία – τα konditori – που διαφημίζουν τις καθημερινές σπεσιαλιτέ τους στα Αραβικά. Η συνοικία Nørrebro, οχυρό κάποτε της εργατικής τάξης και γνωστή για την κραυγαλέα σκληρή αριστερή πολιτική της, σφύζει τώρα από θρησκευτικά συντηρητικούς μετανάστες οι οποίοι εγκατέλειψαν το χάος των χωρών καταγωγής τους για τη σταθερότητα του κράτους πρόνοιας.
Ένας περίπατος κατά μήκος της Nørrebrogade – σαν αυτόν που έκανα μια κρύα μέρα του περασμένου μήνα – σου προσφέρει μια άποψη της πολυπολιτισμικής Δανίας. Πρόκειται για μια άκρως ευχάριστη εμπειρία αρκεί να είσαι, όπως εγώ, ένας σεμνός μη Εβραίος. Για τους Εβραίους που εξερευνούν τη Nørrebro, είναι σκόπιμο να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις συμβουλές του πρεσβευτή του Ισραήλ στη Δανία, Arthur Avnon, ο οποίος τον περασμένο Νοέμβριο πρότεινε στους Εβραίους που ταξιδεύουν στην Κοπεγχάγη να επιδεικνύουν μεγάλη διακριτικότητα: Να μη μιλούν Εβραϊκά πολύ δυνατά, να καλύπτουν κάθε ορατό κόσμημα με το Αστέρι του Δαυίδ, να διπλώνουν το kippot τους και να το βάζουν στη τσέπη τους. Με άλλα λόγια, σε ορισμένες περιοχές της Κοπεγχάγης, είναι καλύτερο να κρατούν τον Ιουδαϊσμό για τον εαυτό τους.
Δεν συμμορφώθηκαν όμως όλοι στη Δανία με τις συμβουλές του Avnon. "Ο πρεσβευτής του Ισραήλ παρερμηνεύτηκε", μου είπε ο Δανός δημοσιογράφος και τηλεοπτικός παρουσιαστής Martin Krasnik όταν συναντηθήκαμε στη Nørrebro τον περασμένο μήνα. Ο Avnon προσέφερε κοινές συμβουλές στους Ισραηλινούς που επισκέπτονται την Ευρώπη, εξήγησε ο Krasnik, και δεν μιλούσε ειδικά για την Κοπεγχάγη η οποία εδώ και πολύ καιρό αποτελεί για τους Εβραίους την πιο φιλόξενη Ευρωπαϊκή πρωτεύουσα.
Ο Krasnik είναι ένας από τους πιο γνωστούς δημοσιογράφους της Δανίας, ένας πρώην ξένος ανταποκριτής, συγγραφέας γνωστών βιβλίων για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισλάμ και παρουσιαστής ενός υψηλής αισθητικής πολιτικού τοκ σόου στην κρατική τηλεόραση της χώρας. Είναι πολιτικά φιλελεύθερος - όταν συναντηθήκαμε μίλαγε μ’ ενθουσιασμό για το βιβλίο του Peter Beinart “Η κρίση του Σιωνισμού” - αλλά μιλάει ευθέως για τα προβλήματα της Μουσουλμανικής μετανάστευσης. Ο αντισημιτισμός, είπε, είναι ενδημικός στις συνοικίες των μεταναστών. "Το ίδιο γίνεται στο Λονδίνο, το ίδιο και στο Παρίσι". Αν και δεν είναι ιδιαίτερα θρησκευόμενος, είναι, ωστόσο, μέλος της μικρής Εβραϊκής κοινότητας της Δανίας που εκτιμάται ότι αριθμεί 7.000-8.000 άτομα.
Τον περασμένο Δεκέμβριο, ο Krasnik αποφάσισε να τεστάρει την προειδοποίηση του πρεσβευτή Avnon, διερωτώμενος τι θα συνέβαινε σ’ έναν Εβραίο με kippah που περπατά στην Nørrebrogade. Αν νομίζετε ότι αυτό το πείραμα ήταν θαρρετό ή απερίσκεπτο - ή και τα δύο - τότε ήδη γνωρίζετε την απάντηση στο ερώτημά του.
Ο Krasnik έθεσε ως στόχο να περπατήσει δύο χιλιόμετρα στη Nørrebrogade, μέσα σε μια γειτονιά που συνήθιζε ν’ αποκαλεί σπίτι του, στην πόλη όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, φορώντας ένα yarmulke. Τα προβλήματα άρχισαν γρήγορα. "Οι πρώτοι Άραβες στους οποίους μίλησα έτυχε ν’ ανήκουν σε μια πολύ κακόφημη, βίαιη συμμορία" που ελέγχει ένα μεγάλο μέρος του εμπορίου ναρκωτικών στη Nørrebro. Ο Krasnik τους ρώτησε τι νόμιζαν ότι θα του συμβεί αν συνέχιζε να περπατά στη γειτονιά φορώντας ένα kippah. "Θέλω να πω, είσαι Εβραίος", είπε ένας. "Αλλά πώς μπορούμε να ξέρουμε ότι δεν είσαι Ισραηλινός;" Αν είσαι Ισραηλινός, "έχουμε το δικαίωμα να σε σπάσουμε στο ξύλο".
Αφού δεν ήταν Ισραηλινός – ο Krasnik διευκρίνισε ότι, στην πραγματικότητα, ήταν Δανός Εβραίος – γλίτωσε το ξύλο. Ήταν μια δυσοίωνη αρχή αλλά προχώρησε και σύντομα βρέθηκε αντιμέτωπος με μια άλλη ομάδα νεαρών μεταναστών. "Ορισμένοι νεαροί, αγόρια, άρχισαν να φωνάζουν ‘είσαι Εβραίος;’ και να μου κάνουν χειρονομίες", μου είπε. "Ένας από τους νεαρότερους, ένας Σομαλός, ήρθε και με ρώτησε, ‘Είσαι Εβραίος;’ Του είπα, ‘Ναι, φυσικά’ κι εκείνος έτρεξε πίσω στην ομάδα λέγοντας: ‘Πήγαινε στην κόλαση, Εβραίε’". Κανείς δεν προσπάθησε να χτυπήσει τον Krasnik - ήταν νωρίς το απόγευμα και ο δρόμος έσφυζε από ζωή - αλλά ο δημοσιογράφος είχε την αίσθηση ότι η σωματική βία καραδοκούσε.
"Άρχισα να αισθάνομαι δυσάρεστα ... ", μου είπε. "Σκέφτηκα: Αν συνεχίσω να το κάνω αυτό για μια - δύο ώρες, κάτι θα μου συμβεί. Κι αν το έκανα καθημερινά, δεν θα γλίτωνα τελικά το ξύλο".
Στο τελευταίο τμήμα της διαδρομής, πλησίασε ένα μικρό παντοπωλείο όπου 5-6 νεαροί άνδρες - "πιθανώς 25 ετών, Πακιστανικής ή Παλαιστινιακής προέλευσης" – χαζολογούσαν απ’ έξω. Πολύ γρήγορα εντόπισαν το yarmulke του. "Με σταμάτησαν αμέσως και με ρώτησαν ‘Είσαι Εβραίος;’ "Και όταν είπα ναι, μου είπαν ‘Βγάλ’ το [το kippah]’. Ένας φώναζε από πίσω μου ‘Είσαι από το Ισραήλ!’ Του απάντησα ‘Όχι, είμαι από τη Δανία και μένω λίγο πιο κάτω’".