Haaretz 18.10.2013

Του Ofer Aderet

 

Ο σκηνοθέτης Michael Grynszpan προσπαθεί να ξεδιαλύνει το αίνιγμα που ονομάζεται Chouchan,  ένας φτωχός περιπλανώμενος και μελετητής της Τορά και άλλων αντικειμένων, του οποίου το όνομα και ο βίος παραμένουν ακόμη άγνωστα σε μας 45 χρόνια μετά τον θάνατό του.

 

                                                                                                          

Ο αινιγματικός λόγιος Chouchan, “Όμοιος με παγαπόντη κλόουν”, έγραψε ο Elie Wiesel.

 

Εξηνταένα χρόνια πριν, στις 16 Οκτωβρίου του 1952, ένα κάπως περίεργο άρθρο δημοσιεύτηκε στην καθημερινή εφημερίδα Maariv με τίτλο “Πρόσωπα πάνω στο πλοίο”. Ο ρεπόρτερ, David Giladi, παπούς του Yair Lapid από το γένος της μητέρας του, περιέγραφε μια ομάδα επιβατών στο ταξίδι τους από τη Γαλλία στο Ισραήλ. Έγραφε: “Υπήρχαν πολλοί σημαντικοί άνθρωποι στο πλοίο, καθηγητές και δικαστές, σύμβουλοι και διπλωματικοί επιτετραμμένοι όμως η πλέον δημοφιλής φιγούρα ήταν κάποιος Εβραίος ονόματι Ben-Chouchan”.

 

Ο Ben-Chouchan πέρναγε τις νύχτες του σε ένα παγκάκι στο επάνω κατάστρωμα του πλοίου, τυλιγμένος με το παλτό του για να προστατεύεται από τη νυχτερινή ψύχρα. “Ο άνθρωπος είναι ατημέλητος στην εξωτερική του εμφάνιση, ντυμένος με κουρέλια και με τη πρώτη ματιά σου δεν θα του έδινες καμία σημασία” έγραφε ο Giladi. Όμως όσοι έτυχε να γνωρίσουν τον Ben-Chouchan διαπίστωναν αμέσως πως δεν επρόκειτο για κάποιον τυχαίο άνθρωπο. “Αυτός είναι μελετητής της Τορά, που δεν έχει και πολλούς όμοιούς του, που κολυμπάει σαν πρωταθλητής κολυμβητής στη θάλασσα του Ταλμούδ, στα μιντρασσίμ, τους πρώτους και τους έσχατους (βιβλικούς) σχολιαστές καθώς και στις υπόλοιπες επιστήμες” προσέθετε ο Giladi. “Η γνώσεις του τρέχουν σαν κεφαλόβρυση και τα παράξενα μιντρασσίμ του αφήνουν κατάπληκτα τα αυτιά και τις καρδιές των ακροατών του ανώ ο λόγος του είναι άπταιστος σε πολλές γλώσσες. Κι αν ένα μορφωμένο άτομο υποτίθεται πως είναι “τέρας μόρφωσης”, τότε ένα τέτοιο άτομο είναι που το ονομάζουμε “ιδιοφυΐα””.

 

Ποιος ήταν εκείνος ο μυστηριώδης Εβραίος επιβάτης του πλοίου; Ποιο ήταν το πλήρες όνομά του, ποια η καταγωγή του και ποιος ο προορισμός του; 45 χρόνια έπειτα από τον θάνατό του στην Ουρουγουάη, πολλοί ήσαν αυτοί που διερωτήθηκαν με την ταυτότητά του και που προσπάθησαν να σπάσουν το αίνιγμα αυτής της μυστηριώδους φιγούρας που ήταν τόση πολύ γεμάτη από αντιφάσεις -ένας εξαίρετος Εβραίος που γνώριζε την Τανά”χ, το Ταλμούδ και τον “Οδηγό των Πεπλανημένων” (σ.τ.μ. έργο του μεγάλου Εβραίου ραββίνου Ράμμπα”μ) απέξω, που κατανοούσε πυρηνική φυσική και έλυνε μαθηματικά μυστήρια, που ζούσε σαν μπαγαπόντης, ζητιάνος και ασκητής αλλά πως ήταν υγιής και του οποίου τα χρήματα μέχρι σήμερα χρησιμοποιούνται για να βοηθήσουν τους απόρους καθώς και τους ιεροσπουδαστές των γεσσιβότ.

 

Ο θάνατός του το 1968 στην Ουρουγουάη άφησε αναπάντητα πολλά ερωτηματικά -αλλά και αμέτρητους ενθουσιώδης οπαδούς της διδασκαλίας του, μεταξύ των οποίων διανοουμένους και επιστήμονες, καθηγητές και πασίγνωστους μελετητές από το Ισραήλ και από ολόκληρο τον κόσμο και οι οποίοι υπήρξαν μαθητές του. Μεταξύ αυτών ήσαν ο Καθηγητής εβραϊκής φιλοσοφίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο Shalom Rosenberg, ο Elie Wiesel επιζών του Ολοκαυτώματος  καθώς και ο διάσημος φιλόσοφος Emmanuel Levinas.

 

“Οι άνθρωποι που τον γνώρισαν μιλούν γι΄αυτόν σαν να ήταν ο προφήτης Ηλίας. Κάποιο λένε πως ήταν άγγελος, κάποιοι άλλοι διάβολος. Όμως κανείς δεν παρέμεινε αδιάφορος. Αυτός ο παράξενος Εβραίος-ιδιοφυΐα έγινε θρύλος” μας εξήγησε την περασμένη εβδομάδα ο Michael Grynszpan, σκηνοθέτης από το Τελ Αβίβ. Ο  Grynszpan αφιέρωσε τους τελευταίους λίγους μήνες σε μια εξαντλητική και διηπειρωτική έρευνα για τον άνθρωπο που αποκαλεί απλά “κ. Chouchani” (ή σύμφωνα με κάποιες πηγές με την προφορά “Shushani”), και θα μας παρουσιάσει ένα νέο φιλμ τον τίτλο του οποίου δεν έχει ακόμη βρει. “Όσον αφορά εμένα, πρόκειται για το αίνιγμα του 20ου αιώνα” πρόσθεσε.

 

Ο  Grynszpan δημιούργησε μια ιστοσελίδα καθώς και μια σελίδα στο Facebook προκειμένου να μπορέσει να έλθει σε επαφή με οιονδήποτε γνωρίζει ή έχει ακούσει κάτι για το αντικείμενο του φιλμ του. Εξοπλισμένος με μια κάμερα, ο σκηνοθέτης συνεχίζει να συγκεντρώνει μαρτυρίες σχετικά με την αινιγματική προσωπικότητα του Chouchani.

 

Δώδεκα χρόνια μετά τη δημοσίευση του άρθρου στη Maariv, το 1964, μια άλλη εφημερίδα ευρείας κυκλοφορίας, η Γιεντιότ Αχχρονότ έγραψε κι αυτή για τον μυστηριώδη Εβραίο. Ο Elie Wiesel, που έγραψε τότε το άρθρο στην εφημερίδα, δημοσίευσε το 1964 ένα άρθρο με τίτλο “Ο ραββίνος – ένας σύγχρονος μύθος” στο οποίο έγραφε: “Κανείς δεν γνώριζε το όνομά του ή πόσο χρονών ήταν. Ίσως να μην είχε όνομα. Ϊσως να μην είχε ηλικία. Δεν είχε κανένα από τα χαρακτηριστικά εκείνα που κατατάσσουν κάποιον σε συγκεκριμένη ομάδα”.

 

Προσθέτοντας στην αινιγματικότητα που τον περιβάλλει, ο Wiesel έγραψε ότι ο “Κος Chouchan” είχε τη συνήθεια να εξαφανίζεται και να ξεπετάγεται κάθε φορά σε άλλο μέρος. “Ξαφνικά εμφανιζόταν και μετά εξαφανιζόταν για ένα μήνα ή ένα χρόνο χωρίς να αφήνει ίχνη. ΘΑ μπορούσε να τον βρει κανείς στην άλλη άκρη των συνόρων... επιχειρηματίας, προφήτης σε εντεταλμένη υπηρεσία, αρκετές φορές έκανε τον γύρο του κόσμου δίχως χρήματα, δίχως ταξιδιωτικά έγγραφα και κανείς δεν ξέρει πώς”. Ο Wiesel επίσης περιέγραψε και την ελεεινή εμφάνιση του ανθρώπου: “ήταν πάντοτε βρομερός, ατημέλητος και ντυμένος με κουρέλια. Θύμιζε μπαγαπόντη κλόουν”.

 

Ο Wiesel συναντιόταν με τον k. Chouchan μερικές φορές για τρία περίπου χρόνια, μετά τον πόλεμο, αφότου γνωρίστηκαν για πρώτη φορά σε μια μικρή συναγωγή στο Παρίσι. Έγραψε στο άρθρο του στη Γιεντιότ ότι ο Chouchan “ήξερε τα πάντα αλλά πάντοτε ζούσε στη σκιά. Κανείς δεν γνώριζε πού έμενε και πώς έβγαζε τα προς το ζην... Δεν αναγνώριζε νόμο ή εξουσία ούτε τόπο και χρόνο. Πάντοτε φαινόταν πως ερχόταν από πολύ μακριά από μαγικές διακοπές”.

 

Από τα άρθρα και τις μαρτυρίες που συγκέντρωσε ο Grynszpan και από μια σχετική αρχειακή έρευνα, σχηματίζεται η εξής εικόνα: ο εν λόγω σοφός μυστηριώδης Εβραίος γεννήθηκε περίπου στις αρχές του 20ου αι., κάποιοι υποστηρίζουν στη Λιθουανία ενώ άλλοι στην Νότιο Αφρική. Το πλήρες, πραγματικό του όνομα είναι άγνωστο. Κάποιοι διατείνονται πως λεγόταν “Hillel Perlmann”, και ήταν ένας μαθητής του Ραββίνου Abrahan Isaac Kook. Κάποιοι πιστεύουν πως το όνομά του ήταν Mordechai Rosenbaum. Πολλοί αναφέρονται σε αυτόν ως ο “κ. Chouchan” ή απλά “Chouchani”.

 

Προφανώς επέζησε κατά το Ολοκαύτωμα χάρη στην οξυδέρκειά του και το θάρρος σου. Υπάρχει μια ιστορία που λέγεται γι΄αυτόν πως είχε συλληφθεί από τους Γερμανούς και πως είχε οδηγηθεί στην Gestapo για ανάκριση. Στην ανάκριση ισχυρίστηκε πως ήταν Άρειος, αυτόχθων από την περιοχή της Αλσατίας, πως ήταν καθηγητής μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου. Ο αξιωματικός που διενεργούσε την ανάκριση, χλευάζοντας μπροστά στη θέα ενός ζητιάνου που καμωνόταν τάχα πως είναι καθηγητής πανεπιστημίου, είπε στον Chouchan, σύμφωνα με την ιστορία: “Έκανες ένα σοβαρό λάθος. Στην πολιτική μου ζωή ήμουν καθηγητής μαθηματικών”.

 

Ο Chouchan, σύμφωνα με την συνέχεια της ιστορίας, πρότεινε στον αξιωματικό των Ναζί μια συμφωνία με το διάβολο: θα παρουσίαζε στον αξιωματικό ένα δύσκολο μαθηματικό αίνιγμα και εάν το έλυνε ο αξιωματικός, θα εκτελούσε τον Chouchan. Εάν αποτύγχανε να το λύσει, θα έπρεπε να τον αφήσει ελεύθερο. Λίγο αργότερα ο Chouchan αφέθη ελεύθερος και κατέφυγε στην Ελβετία έπειτα από ένα δύσκολο ταξίδι.

 

Σύμφωνα με μια άλλη ιστορία, συνελήφθη από τους Ναζί στο Παρίσι και τον εξανάγκασαν να γδυθεί. Όταν είδαν πως είχε περιτομή, τους είπε πως ήταν μουσουλμάνος. Τότε τους εξέπληξε όλους απαγγέλοντας τέλεια περικοπές από το Κοράνι σε τέτοιο σημείο ώστε ένας ιμάμης που έφεραν οι Γερμανοί να επιβεβαιώσει ότι ο κρατούμενος ήταν όντως μουσουλμάνος”.

 

Μετά το Ολοκαύτωμα, σύμφωνα με την έρευνα, άρχισε να περιπλανάται σε ολόκληρη την υδρόγειο, αποκτώντας αναρίθμητους μαθητές και θαυμαστές σε διάφορες ηπείρους. Πέθανε πριν από 45 χρόνια και η ταφόπλακά του στο Μοντεβίδεο γράφει: “Ο σοφός Ραββίνος Chouchani. Θ_ός σχωρέσ΄τον. Η γέννηση και η ζωή του είναι σφραγισμένες σε ένα αίνιγμα”.

 

Ο Rosenberg από το Εβραϊκό Πανεπιστήμιο ερωτήθηκε πρόσφατα σε μια συνέντευξη στο περιοδικό Segula ποια πνευματική φιγούρα από το παρελθόν το εντυπωσιάζει. Η απάντησή του ήταν κατηγορηματική: “Ο κ.Chouchani, που προσαγορευόταν επίσης και ως Καθηγητής Chouchani”. Ο Rosenberg είπε ότι το όνομα του Chouchani συνδέθηκε με μύθους, τους οποίους δεν πίστεψα όταν τους άκουσα για πρώτη φορά και αφού τον συνάντησα είπα πως όποιος μου λέει ότι ότι λέγεται γι΄αυτόν είναι αδύνατο ή είναι μύθος, αυτό το άτομο δεν κατανοεί τη μεγαλοσύνη του (Chouchani)”.

 

Εντωμεταξύ, ο Grynszpan συνεχίζει να αναζητεί ανθρώπους που διαθέτουν πληροφορίες για τον Chouchani. “Βρίσκομαι στη μέση (της έρευνάς μου) αλλά στην πραγματικότητα είμαι στην αρχή της” λέει ο σκηνοθέτης, ο οποίος συγκεντρώνει μαρτυρίες από το Ισραήλ, τον Καναδά, τις Η.Π.Α. και τη Γαλλία, όπου και συνάντησε μια εκατόχρονη γυναίκα που υπήρξε μαθήτρια του αινιγματικού μελετητή. Σύντομα ο Grynszpan θα ταξιδέψει στην τελευταία στάση της ζωής του κου Chouchan: την Ουρουγουάη. 

 

“Είπαν ότι ήταν τρελός, παρανοϊκός και απάνθρωπος. Είπαν πως είχε εκπληκτικά ασυνήθιστη φωτογραφική μνήμη για οτιδήποτε. Λέγονταν πάμπολλες άγριες ιστορίες γι' αυτόν τον άνθρωπο” είπε συνοψίζοντας.

 

http://www.haaretz.com/weekend/.premium-1.553215