Haaretz Πέμπτη 9.7.2015
Του Carlo Strenger      

Οι Εβραίοι θα ΗΠΑ πρέπει να καταλάβουν πως ο Ιουδαϊσμός είναι πολύ πιο δημιουργικός και ενδιαφέρον στην Αμερική από ό,τι στο Ισραήλ. Θα πρέπει να αναλάβουν την πρωτοβουλία για να διατηρήσουν τον Ιουδαϊσμό  πάλλοντα και αυθεντικά ζωντανό. Τις τελευταίες εβδομάδες συνεχίστηκε η πολιτική δυναμική που, αν δεν ήταν τόσο πολύ θλιβερή και καταστρεπτική, θα ήταν όντως αστεία. Το ερώτημα αν οι ραββίνοι μπορούν να τελέσουν έγκυρο προσηλυτισμό και γάμους στο Ισραήλ συνεχίστηκε σαν μάχη εντός του κύκλου των Ορθοδόξων. Όμως η μάχη στο Ισραήλ συσκοτίζει εντελώς την κατάσταση του Ιουδαϊσμού συνολικά.  

Η κατάσταση οξύνθηκε έπειτα από τις δηλώσεις του υπουργού θρησκευτικών υποθέσεων Νταβίντ Αζουλάι την περασμένη εβδομάδα. Πρώτον, δήλωσε ότι οι Μεταρρυθμιστές Εβραίοι δεν είναι πραγματικοί Εβραίοι -μια δήλωση που προκάλεσε οργή και ανάγκασε τον Πρωθυπουργό Μπινγιαμίν Νετανιάου να χαρακτηρίσει την εν λόγω δήλωση “επώδυνη”. Αργότερα ο Αζουλάι κατέβασε τους τόνους, και με ευγενικό τρόπο, είπε ότι οι Μεταρρυθμιστές Εβραίοι είναι Εβραίοι, αλλά παραμένουν αμαρτωλοί. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι Μεταρρυμιστές Εβραίοι -ειδικά στις Ηνωμένες πολιτείες όπου αποτελούν την κατεξοχήν υπερισχύουσα ομάδα- ένιωσαν ότι τους φτύνουν καταπρόσωπα.

Θα πρότεινα στους Μεταρρυθμιστές σε ολόκληρο τον κόσμο να αποφύγουν να πάρουν προσωπικά τις δηλώσεις του κ. Αζουλάι. Η άγνοιά του είναι ανυπερθέτως πασιφανής ώστε οτιδήποτε κι αν πει, δεν μπορεί να το ληφθεί στα σοβαρά. Αν μη τι άλλο, θα έπρεπε να νιώσουμε άβολα γιατί ένα πρόσωπο όπως αυτό, υπηρετεί την ισραηλινή κυβέρνηση, και να λάβουμε υπ’ όψη ό,τι λέει.

Ο Αζουλάι, δυστυχώς, στερείται στοιχειωδών ιστορικών γνώσεων, ώστε να κατανοήσει ότι η Εβραϊκή Ορθοδοξία απλώς δεν διαθέτει το κύρος να επιβάλει στα υπόλοιπα εβραϊκά δόγματα πώς θα ζουν, θα προσηλυτίζουν ή θα παντρεύουν.

Η κατάσταση σήμερα στον Ιουδαϊσμό είναι απολύτως παρόμοια με αυτή του Χριστιανισμού από τις άρχε του 18ου αι. Ο Δυτικός Χριστιανισμός έχει αποδεχτεί, εδώ και εκατοντάδες χρόνια, ότι ο Ανατολικός Χριστιανισμός έχει γίνει μια ξεχωριστή θρησκεία, με διαφορετικές αρχές, οργανώσεις και κανόνες. Μετά την Μεταρρύθμιση του 16ου αι., η Καθολική Εκκλησία, βεβαίως, κατέβαλε κάθε προσπάθεια να αρνηθεί τη νομιμότητα των διαφόρων δογμάτων (Λουθηρανών, Καλβινιστών, Μεθοδιστών, Αγγλικανών κ.λπ.) με διάφορα μέσα, προκαλώντας ακόμη και αιματοχυσία. Όμως τελικώς, η Καθολική Εκκλησία αντελήφθη πως ο Χριστιανισμός θα πρέπει να συμπεριλάβει έναν αριθμό δογμάτων, με τα οποία έμαθε να ζει πλάι-πλάι, να τα σέβεται και να τα αποδέχεται αμοιβαίως.

Αυτή η διαδικασία άρχισε στον Ιουδαϊσμό πολύ αργότερα. Η ποικιλία των νέων δογμάτων (Συντηρητικοί, Φιλελεύθεροι και Μεταρρυθμιστές) ξεκίνησε μόλις τον 19ο αι. Ο Ορθόδοξος Ιουδαϊσμός δεν αποδέχτηκε ποτέ τα νέα δόγματα σαν νόμιμες εκφράσεις του Ιουδαϊσμού, ωστόσο δεν διέθετε την ισχύ να ενισχύσει την απόρριψή τους. Ευτυχώς, το αποτέλεσμα ήταν να μη γνωρίσει ποτέ ο Ιουδαϊσμός κάτι παρόμοιο με τους ενδοχριστιανικούς πολέμους στην Ευρώπη, οι οποίοι στοίχισαν τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Καθώς περνούσε ο καιρός, η κατάσταση μεταξύ των Εβραίων της Διασποράς εξελίχθηκε έτσι, ώστε η Εβραϊκή Ορθοδοξία στις διάφορες μορφές της, να αποτελέσει μειονότητα (τώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα του κόσμου, είναι περίπου στο 10 τοις εκατό). Ενώ η Ορθοδοξία ισχυρίστηκε πως αποτελεί την μοναδική “αληθινή” μορφή Ιουδαϊσμού, είναι κάτι που δεν ενοχλεί πλέον κανένα. Η είσοδός του στο Κράτος του Ισραήλ, και μαζί με αυτό, το καταστρεπτικό σφάλμα του Νταβίντ Μπεν Γκουριόν, ο οποίος λόγω της κυβέρνησης συνασπισμού, έδωσε στο σύστημα των Ορθοδόξων το μονοπώλιο των ζητημάτων του Ιουδαϊσμού. Και το χειρότερο: σε ζητήματα προσηλυτισμού, γάμων και διαζυγίων, το σύστημα των Ορθοδόξων απέκτησε τη δύναμη να επηρεάζει όλους τους Ισραηλινούς και όλους τους Εβραίους που επιθυμούσαν να γίνουν Ισραηλινοί.

Το αποτέλεσμα ήταν να επιστρέψουμε στο Ισραήλ στην κατάσταση που βρίσκονταν οι υποθέσεις του Χριστιανισμού πριν από το 16 αι. -όπου ένα και μόνο δόγμα διεκδικούσε το μονοπώλιο των θρησκευτικών υποθέσεων- ακόμη και αν στα υπόλοιπα μέρη του κόσμου, ο Ιουδαϊσμός είχε γίνει πολυδογματικός.

Για να κάνουμε τα πράγματα πιο πολύπλοκα, το “Εβραίος” δεν δηλώνει μόνο μία θρησκεία, αλλά και μια εθνικότητα ή μια υπηκοότητα (οι διαφορές δεν μας απασχολούν εδώ). Παγκοσμίως, το εν τρίτο περίπου των Εβραίων είναι κοσμικοί και δεν θεωρούν ότι ανήκουν σε κάποια θρησκεία, συμπεριλαμβανομένου και του Ιουδαϊσμού, ακόμη κι αν η εβραϊκή τους ταυτότητα ίσως να σημαίνει πολλά γι’ αυτούς. (Αυτό περιλαμβάνει τόσο πολύ διαφορετικά άτομα όπως οι Ζίγκμουντ Φρόιντ, Νταβίντ Μπεν Γκουριόν, Ζεέβ Ζαμποτίνσκι, Άννα Άρεντ και Αμός Οζ).

Εκτός Ισραήλ, κάποιοι από αυτούς, επέλεξαν τις θρησκευτικές γαμήλιες τελετές ως κάτι παραδοσιακό, επειδή έτσι επέλεξαν. Στο Ισραήλ ωστόσο, η τάση είναι πολλή διαφορετική: εδώ, ένας ολοένας αυξανόμενος αριθμός κοσμικών Εβραίων επιλέγει να παντρευτεί στο Εξωτερικό επειδή απεχθάνεται το θρησκευτικό εξαναγκασμό. Αυτό είναι αποτέλεσμα μιας ανωμαλίας, όπου το Ισραήλ έχει γίνει η μοναδική φιλελεύθερη δημοκρατία του κόσμου όπου οι άνθρωποι εξαναγκάζονται να παντρευτούν σύμφωνα με ένα δόγμα που δεν είναι δικό τους.

Τώρα, πώς πρέπει εμείς να ζούμε με αυτό; μιλώντας ρεαλιστικά, το μονοπώλιο της Ορθοδοξίας στο Ισραήλ είναι εδώ και θα παραμείνει. Κανείς δεν θα καταφέρει αν σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς τα θρησκευτικά-σιωνιστικά ή υπέρ-ορθόδοξα κόμματα, ή, όπως στη σημερινή κυβέρνηση, με τη συμμετοχή και των δύο. Η ασφυκτική επί των των θρησκευτικών υποθέσεων αφορά υπερβολικά πολλές δουλειές και υπερβολική ισχύ, ώστε να το βάλουν κάτω. Κι αυτή είναι η συμβουλή μου προς τους Μεταρρυθμιστές Εβραίους των ΗΠΑ: μη δίνετε σε τύπους όπως ο Νταβίντ Αζουλάι την εξουσία να σας προσβάλλουν. Στο τέλος-τέλος, για τους περισσότερους Μεταρρυθμιστές Εβραίους των ΗΠΑ, το μονοπώλιο της Εβραϊκής Ορθοδοξίας στο Ισραήλ δεν θα έχει καμία πρακτική σημασία.

Οι Εβραίοι των ΗΠΑ θα πρέπει να αλλάξουν τις προοπτικές τους και να συνειδητοποιήσουν ότι ο Ιουδαϊσμός έχει γίνει πολύ πιο δημιουργικός, ενδιαφέρον και ζωηρός στις Ηνωμένες Πολιτείες από ό,τι στο Ισραήλ, όπου η πολιτική έχουν στραγγαλίσει τις περισσότερες μορφές θρησκευτικής δημιουργικότητας. Θα πρέπει να σταματήσουν να βλέπουν το Ισραήλ ως παράδειγμα και αντί γι΄ αυτό να αναλάβουν την πρωτοβουλία να κρατήσουν τον Ιουδαϊσμό πάλλοντα και αυθεντικά ζωντανό.

Όσο για όσους, όπως εγώ, νιώθουμε πολύ Εβραίοι, αλλά δεν είμαστε οπαδοί καμιάς πίστης, μπορώ να προτείνω μόνο την προσωπική μου θέση. Δεν νιώθω μέρος αυτού του κουβαριού επειδή είμαι άθεος και οι δηλώσεις των ραββίνων κάθε δόγματος δεν έχουν καμία σχέση με την προσωπική μου ζωή. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν παρακολουθώ με μεγάλο ενδιαφέρον τις εξελίξεις στις διάφορες θρησκείες. Μου αρέσει η τέχνη της Καθολικής Εκκλησίας -από τη ζωγραφική και την αρχιτεκτονική μέχρι τη μουσική= και σέβομαι τους καθολικούς ιερείς και τις Αρχές για το ποίμνιό τους. Αλλά έχω όντως τις θέσεις μου πάνω σε συγκεκριμένα ερωτήματα: για παράδειγμα, καταδικάζω απερίφραστα την απαγόρευση δύο τελευταίων παπών που απαγόρευαν τη χρήση προφυλακτικών, ακόμη και σε περιοχές της Αφρικής που πλήττονται από το AIDS. Και νιώθω σεβασμό για τις θέσεις τους σημερινού Πάπα σχετικά με την κακοποίηση ανηλίκων από την Καθολική Εκκλησία.

Το ίδιο ισχύει και για τον Ιουδαϊσμό. Βρίσκω ενδιαφέρουσες ορισμένες πτυχές του εβραϊκού πολιτισμού (το μυστικισμό, τη μουσική, την εβραϊκή λογοτεχνία -θρησκευτική και κοσμική). Επίσης σέβομαι το γεγονός ό,τι, για τις διάφορες μορφές Ορθόδοξου Ιουδαϊσμού, οι ορθόδοξοι ραββίνοι είναι αρχές, ενώ για άλλα εβραϊκά δόγματα, αρχές είναι οι ραββίνοι οι δικοί τους.

Εν τούτοις, έχω ηθικές θέσεις πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα: θεωρώ ηθικά εσφαλμένο το εκπαιδευτικό σύστημα των υπέρ-ορθοδόξων επειδή εμποδίζει τα νεαρά παιδιά να αποκτήσουν κοσμικές γνώσεις και τα εργαλεία εκείνα που θα κάνουν το μυαλό τους ικανό για το τι πρέπει να πιστεύει. με τον ίδιο τρόπο, χαίρομαι όταν βλέπω πως το σύγχρονο σύστημα της Ορθοδοξίας κάνει ειλικρινείς προσπάθειες για να φέρει πιο κοντά την ισορροπία υπέρ των γυναικών παρόλο που φοβούμαι ότι δεν θα φθάσουν ποτέ στην πλήρη ισότητα καθώς είναι προσκολλημένο στην παράδοση.

Όμως αυτά δεν έχουν να κάνουν με τη ζωή μου. Δεν χρειάζομαι περισσότερο τους ραββίνους στη ζωή μου από όσο καθολικούς ιερείς, επειδή, όπως και πολλοί άλλοι Εβραίοι, είμαι αφοσιωμένος άθεος. Σε μια πολιτισμένη κοινωνία, άθεοι και πιστοί διαφόρων δογμάτων μπορούν να ζήσουν στην ίδια πολιτεία χωρίς να μπερδεύονται ο ένας στα πόδια του άλλου και σεβόμενοι αμοιβαίως τον τρόπο ζωής του καθενός. Δυστυχώς, αυτό δεν θα γίνει στην περίπτωση του Ισραήλ όσο επιμένει ο ασφυκτικός κλοιός της Ορθοδοξίας πάνω στο πολιτικό σύστημα. Είναι ντροπή για το σύστημα της Ορθοδοξίας που δεν κατανοεί ότι το μονοπώλιό της δημιουργεί ένταση, μίσος και διαπάλη εντός της ισραηλινής κοινωνίας και ένα ρήγμα που γίνεται ολοένα και πιο βαθύ μεταξύ του Ισραήλ και των Εβραίων της Διασποράς. 

http://www.haaretz.com/blogs/strenger-than-fiction/.premium-1.665176