Athjcom Πέμπτη 14.7.2016
Μίνος Μωυσής*

Το έγκυρο Αμερικανικό ερευνητικό κέντρο Pew Research Centre, που ειδικεύεται σε έρευνες κοινωνικού περιεχομένου, έδωσε στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα της πρόσφατης έρευνάς του σε ευρωπαϊκές χώρες. Η έρευνα μελετάει τις απόψεις των Ευρωπαίων πολιτών για τις μειονότητες, τη διαφορετικότητα και την εθνική ταυτότητα.

Βασικό συμπέρασμα είναι ότι η προσφυγική κρίση των τελευταίων ετών έχει σημαντικά επηρεάσει τις αντιλήψεις στην Ευρώπη για την ενσωμάτωση των μεταναστών, έχει δημιουργήσει κλίμα φόβου, έχει εντείνει τις προκαταλήψεις για τη σχέση τρομοκρατίας και μεταναστών και φαίνεται ότι έχει ενισχύσει και τις τάσεις για την σύνδεση της εθνικής ταυτότητας με κριτήρια όπως η γλώσσα, οι παραδόσεις και η θρησκεία. 

Υπάρχουν βέβαια σοβαρές διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα που καταγράφει η έρευνα, όπως και διαφορές ανάμεσα στις ομάδες ηλικιών, μορφωτικού επιπέδου και πολιτικής τοποθέτησης στο φάσμα Αριστερά – Δεξιά. Αξίζει πραγματικά να διαβάσει κανείς ολόκληρη την έρευνα, είναι αποκαλυπτική.

Είναι πολύ στενάχωρο το συμπέρασμα για την Ελλάδα. Σχεδόν σε όλα τα σχετικά ερωτήματα που αφορούν στις αρνητικές αντιλήψεις και απόψεις των Ελλήνων απέναντι στο «διαφορετικό», η Ελλάδα σκοράρει είτε στην πιο ψηλή θέση του πίνακα είτε πολύ ψηλά, συνήθως πακέτο με την Ουγγαρία. Λίγο πιο πίσω η Ιταλία και η Πολωνία και πολύ πιο πίσω οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης και της Σκανδιναβίας. Μάλιστα σε ένα συνδυασμένο δείκτη «μη ενσωμάτωσης» μειονοτήτων που χρησιμοποιεί η έρευνα, η Ελλάδα, δυστυχώς, παίρνει την πρώτη θέση με σκορ 13,72 πολύ κοντά στην απόλυτα αρνητική θέση που είναι στο 16.

Κατά συνέπεια καθόλου έκπληξη δεν προκαλεί το γεγονός ότι στην διασύνδεση μεταξύ «εθνικής ταυτότητας» και Χριστιανικής θρησκείας, πάνω από 1 στους 2 Έλληνες θεωρούν ότι είναι πολύ σημαντικό να είσαι Χριστιανός για να είσαι «πραγματικός Έλληνας», ενώ στο σχετικό δείκτη όλες οι άλλες χώρες είναι αρκετά η πολύ πιο πίσω.

Η έρευνα επίσης αποτυπώνει ότι η προσφυγική κρίση έχει αυξήσει την προκατάληψη απέναντι στις μειονότητες γενικά, κυρίως βέβαια απέναντι στους Μουσουλμάνους. Σε πολλές χώρες κυριαρχούν αρνητικές απόψεις για τους Μουσουλμάνους και τους Ρομά. Για τους Εβραίους η έρευνα διαπιστώνει σαφώς χαμηλότερα ποσοστά αρνητικών απόψεων με μέσο όρο στο 16%, αναδεικνύει όμως την πρωτιά της Ελλάδας και εδώ, σε ποσοστό 55%.

Θα μου πει κανείς ακόμα μια έρευνα με αρνητικά ευρήματα για την Ελλάδα, και λοιπόν ; συνηθίσαμε.

Ξεκαθαρίζω ότι δεν μου προκαλούν ούτε φόβο ούτε εντύπωση τα ευρήματα της έρευνας αυτής. Δεν φοβάμαι και δεν εκπλήσσομαι ως Εβραίος σε μια χώρα που οι μισοί συμπολίτες μου αρνούνται ότι μπορώ να είμαι «πραγματικός Έλληνας» αν δεν είμαι Χριστιανός και έχουν αρνητική άποψη για τους Εβραίους.

Δεν θα εκπλαγώ επίσης και από τις διαβεβαιώσεις που συνήθως έπονται τέτοιων ερευνών από θεσμικούς φορείς (Πολιτεία, Εκκλησία κλπ) ότι δεν είναι όπως τα λέει η έρευνα, εδώ στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντισημιτισμός. Είναι γνωστό ότι περισσότεροι θα ασχοληθούν με το να αποδομήσουν την έρευνα παρά με το να ερμηνεύσουν τα ευρήματά της και να ορίσουν κάποιες δράσεις έτσι ώστε όταν επαναληφθεί σε ένα χρόνο τα αποτελέσματά της να είναι καλύτερα.

Πριν λίγους μήνες ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης είπε στο Βελλίδειο ότι «θα είναι έγκλημα αν ανακατευτούν άλλοι λαοί και θρησκεύματα στη Θεσσαλονίκη». Δεν εντόπισα σε συνέχεια αυτής της δήλωσης κάποια διαμαρτυρία από φορείς ή κάποια καταδίκη της από θεσμικούς φορείς. Πριν μερικά χρόνια ο ίδιος σε άρθρο του στην Καθημερινή, υπερασπίστηκε την άρρηκτη σχέση της Χριστιανικότητας και της Ελληνικότητας της πόλης και δεν είχε πει λέξη για την Εβραϊκότητα της πόλης για πάνω από 500 χρόνια, σαν να’ θελε να τη διαγράψει. Όταν διαμαρτύρεσαι απέναντι σε τέτοια φαινόμενα, η συνήθης απάντηση που παίρνεις είναι «μην ασχολείστε, πρόκειται για εξαιρέσεις. Η επίσημη θέση είναι άλλη». Και δεν διαφωνώ ότι πράγματι έτσι είναι. Υπάρχουν οργανωμένες προσπάθειες για την καταπολέμηση των αντισημιτικών στερεοτύπων. Όπως για παράδειγμα τα προγράμματα του Υπουργείου Παιδείας για τη διδασκαλία του Ολοκαυτώματος στα σχολεία και οι πρόσφατες πρωτοβουλίες των Δημάρχων Αθηναίων και Θεσσαλονίκης με την συμμετοχή τους στην παγκόσμια κίνηση «Δήμαρχοι κατά του αντισημιτισμού».

Σε επίπεδο όμως Ελληνικής Κοινωνίας, το αποτέλεσμα ως συνισταμένη το καταγράφει η έρευνα και δυστυχώς επιβεβαιώνει ότι η «επίσημη θέση» δυσκολεύεται πολύ να περάσει στον κόσμο.

Και αν κάποιοι θεωρούν ότι η Ελλάδα δεν αξίζει αυτή τη θέση της πρωτιάς στις αρνητικές απόψεις για τους Εβραίους (και όχι μόνο), κάτι θα πρέπει να κάνουν για να την αλλάξουν. Και αυτοί οι κάποιοι βρίσκονται στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, στην Κυβέρνηση, στη Δημόσια Διοίκηση, στη Δικαιοσύνη, στα Κόμματα, στην Εκκλησία αλλά και σε φορείς Εκπαιδευτικούς, Πολιτιστικούς, Επιστημονικούς, Κοινωνικούς, Συνδικαλιστικούς κλπ.

Παλιά υπήρχε και μια δικαιολογία που έλεγε: «δεν είναι αντισημιτισμός, εναντίον του Ισραήλ είναι, ο κόσμος δεν πολυ-καταλαβαίνει, σας παίρνει και εσάς η μπάλα». Προσωπικά, πίστευα πάντα ότι αυτή η δικαιολογία ήταν πρόφαση εν αμαρτίαις. Τώρα; Οι σχέσεις με το Ισραήλ στο καλύτερο ποτέ σημείο τους, άριστες χαρακτηρίζονται από όλο το πολιτικό φάσμα. Γιατί δεν μεταφράζεται αυτό σε μείωση των αρνητικών απόψεων για τους Εβραίους;

Γιατί το θέμα είναι βαθύτερο, ξεκινάει από την Παιδεία και από το ρόλο της σε μια οργανωμένη Κοινωνία που δεν θα είναι φοβική και αμυντική απέναντι στο διαφορετικό, θα έχει τη δυνατότητα να το ενσωματώνει και να του αναγνωρίζει ταυτόχρονα το δικαίωμα να μπορεί να διατηρήσει τα στοιχεία που το κάνουν διαφορετικό. Τη θρησκεία του, τη γλώσσα του, τις συνήθειες, τις παραδόσεις. Η έρευνα δείχνει ότι στην Ελλάδα όλα αυτά αντιμετωπίζονται ως περίπου περιττές πολυτέλειες ή ως ήττα του συστήματος που έχει εθιστεί στο ΕΝΑ και δεν έχει κανένα λόγο να δει και το ΑΛΛΟ.

Και για τέλος, ας μην ακουστεί πάλι το γνωστό «άμα δεν σ´ αρέσει, να φύγεις». Δηλώνω ότι δεν θα φύγω γιατί είμαι και αισθάνομαι Έλληνας και θα δώσω εδώ στη χώρα μου τη μάχη για να πείσω αυτό το 55% ότι δεν τους αναγνωρίζω κανένα δικαίωμα να το αμφισβητούν και να του βάζουν προδιαγραφές πίστης.

Αν σαν χώρα μας ενδιαφέρει η έρευνα του Pew Research Centre που θα επαναληφθεί σε ένα χρόνο, να δείχνει τάσεις βελτίωσης της ανεκτικότητας στην Ελλάδα, ας αρχίσουν από τώρα δουλειά όσοι αφενός νοιάζονται και αφετέρου μπορούν να κάνουν τη διαφορά με τις πρωτοβουλίες τους.

*Ο Μίνος Μωυσής είναι Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών.

 

http://athjcom.gr/news/%CE%BC%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CE%BC%CF%89%CF%85%CF%83%CE%AE%CF%82-%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%AD%CF%81%CE%B5%CF%85%CE%BD%CE%B1-%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CE%BA%CE%AD/