Haaretz Πέμπτη 30.4.2020
Ofer Aderet
Μετάφραση: Αλμπέρτο Μανουάχ Jr

Γερμανοί ερευνητές που έχουν δει τα έγγραφα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τα Αρχεία του Βατικανού δηλώνουν ότι στενοί συνεργάτες του Πάπα ισχυρίστηκαν ότι οι Εβραίοι υπερέβαλαν για το μέγεθος της σφαγής.

Ο Πάπας Pius XII έλαβε σε πραγματικό χρόνο αναφορές για τη μαζική δολοφονία των Εβραίων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, αλλά οι συνεργάτες του εξέφρασαν αμφιβολίες για την πληροφορία, εν μέρει εξαιτίας αντισημιτικών κινήτρων, σύμφωνα με μια αρχική εξέταση εγγράφων που κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τα Αρχεία του Βατικανού.

 

Ο Πάπας Pius XII στο γραφείο του στο Βατικανό. STRINGER / ANSA / AFP

Τα αρχεία αποκαλύφθηκαν στους ερευνητές το Μάρτιο αλλά αμέσως κατέστησαν μη προσιτά  εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού.

Γερμανοί ιστορικοί που κατάφεραν να εξετάσουν έναν αριθμό εγγράφων στα χαοτικά αρχεία εξέδωσαν τα αρχικά τους ευρήματα την περασμένη εβδομάδα στο Γερμανικό εβδομαδιαίο Die Zeit. Οι ερευνητές καταλήγουν στο ότι η Καθολική Εκκλησία  ήξερε για το Ολοκαύτωμα πολύ πριν παραδεχτεί ότι το γνωρίζει, και από- ότι  φαίνεται η εκκλησία έκρυβε σκόπιμα έγγραφα            που μπορούσαν να αμαυρώσουν τη φήμη της σχετικά με τη συμπεριφορά της κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος.

Ο Πίος ο 12ος, του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Eugenio Pacelli, είχε υπηρετήσει ως ΥΠΕΞ ης εκκλησίας πριν γίνει πάπας το 1939. Στα χρόνια που ακολούθησαν, κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου, αποφάσισε να μείνει σιωπηλός για τα εγκλήματα πολέμου των Ναζί. Ως αποτέλεσμα αυτοί που τον κατέκριναν τον αποκαλούσαν ‘’Πάπα του Χίτλερ’’ ως αποτέλεσμα και τον κατηγορούσαν ότι ενδιαφερόταν πάνω από όλα για τα συμφέροντα της εκκλησίας αντί για τη μοίρα των Εβραίων.

Υποστηρικτές του πάπα έχουν ισχυριστεί, πάντως, ότι η σιωπή του οφειλόταν  στον  φόβο για τιμωρία πό τους Ναζί αν καταδίκαζε  την δίωξη των Εβραίων. Ο Πάπας ο Pius XII εργάστηκε για να βοηθήσει στη διάσωση πολλών Εβραίων, έχουν πει οι υποστηρικτές του, αλλά το έκανε  στα παρασκήνια και όχι δημόσια.

Μια ομάδα Γερμανών ιστορικών με επικεφαλής τον καθηγητή Hubert Wolf, έναν ειδικό πάνω στην Καθολική Εκκλησία από το πανεπιστήμιο του Munster, εξέτασαν έναν αριθμό εντύπων, από τα αρχεία του Βατικανού μέσα σε περίοδο μιας βδομάδας στις αρχές του Μαρτίου φέτος.

Τα έγγραφα αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό μέρος από τις εκατομμύρια πληροφορίες που το αρχείο έχει δημοσιεύσει με εντολή του τωρινού Πάπα, τον Πάπα Φρανσίσκο. Οι ερευνητές βρήκαν έγγραφα που έδειχναν ότι ο Pius XIIείχε λάβει λεπτομερείς πληροφορίες για τη μαζική δολοφονία των Εβραίων είδη από το 1942.

Ένα έγγραφο που αναφέρεται στο άρθρο στην Die Zeit είναι γράμμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες που εστάλη στο Βατικανό στις 27 Σεπτεμβρίου του 1942 που περιέχει μία λεπτομερή καταγραφή της μεγάλης κλίμακας δολοφονίας Εβραίων στην υπό ναζιστική  κατοχή Πολωνία.

Η έκθεση είχε σταλεί ένα μήνα νωρίτερα από το γραφεία του Εβραϊκού Πρακτορείου για την Παλαιστίνη της Γενεύη, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Διαβιβάστηκε στο Βατικανό από τον Myron Charles Taylor, προσωπικό απεσταλμένο του Πρόεδρου Franklin Roosevelt στον Πάπα. Οι Γερμανοί ιστορικοί βρήκαν αποδείξεις ότι ο Pius XII διάβασε την αναφορά την ημέρα που την έλαβε.

Η έκθεση μιλούσε για την καταστροφή του Γκέτο της Βαρσοβίας στο απόγειό της, και ανέφερε ότι όλους τους Εβραίους, ανεξαρτήτως ηλικίας ή φύλου, τους οδηγούσαν , έξω από το Γκέτο και τους πυροβολούσαν.

Μαζική εξόντωση, σύμφωνα με την έκθεση, δεν γινόταν στην Βαρσοβία, αλλά κυρίως σε στρατόπεδα που είχαν δημιουργηθεί αποκλειστικά για αυτό το σκοπό.

Η έκθεση ανέφερε ειδικά τη δολοφονία περίπου 50,000 στο Lvov ( τη σημερινή  δυτική Ουκρανία, τότε στην Πολωνία) και ότι σύμφωνα με έναν άλλο υπολογισμό, 100,000 είχαν σκοτωθεί στην Βαρσοβία. Πρόσθεσε ανατριχιαστικά ότι σε όλη την ανατολική Πολωνία, συμπεριλαμβανομένων και περιοχών που είχαν καταληφθεί από τους Ρώσους, δεν έμεινε κανένας Εβραίος ζωντανός.

Ο Πάπας Pius XII θα είχε επίσης μάθει από την έκθεση ότι Εβραίοι από την Γερμανία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και τη Σλοβακία είχαν μεταφερθεί στην ανατολική Ευρώπη, όπου και σφαγιάστηκαν. Οι Γερμανοί είχαν επίσης καταφέρει να υποκινήσουν τους Πολωνούς Καθολικούς ενάντια στους Εβραίους της χώρας τους, ανέφερε η έκθεση. Αυτός ο ισχυρισμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός υπό το φως της έρευνας που υποδεικνύει την σημαντική ανάμειξη των Πολωνών στην υποστήριξη των Γερμανών για τη δίωξη των Εβραίων.

Ο Taylor – απεσταλμένος του Roosevelt- ζήτησε από το Βατικανό να ξεκαθαρίσει εάν διαθέτει πληροφορίες που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τα λεγόμενα της έκθεσης. Ο Taylor ρώτησε, εάν όντως οι πληροφορίες μπορούσαν να επιβεβαιωθούν, και αν η Αγία Έδρα μπορούσε αναλάβει δράση να στρατολογήσει την κοινή γνώμη και να κινητοποιήσει τον πολιτισμένο κόσμο για να σταματήσουν οι δολοφονίες.

Η νέα έρευνα δείχνει ότι αφού ο πάπας διάβασε το γράμμα και την έκθεση, ο ΥΠΕΞ του  Βατικανύ, Luigi Maglione, έγραψε: « Δεν πιστεύω ότι διαθέτουμε πληροφορίες που να επιβεβαιώνουν αυτά τα σοβαρά νέα λεπτομερώς. Σωστά?» Άλλα έγγραφα δείχνουν, πάντως, ότι εκείνη τη στιγμή, το Βατικανό είχε όντως επαρκείς πληροφορίες όχι μόνο για να επαληθεύσει αλλά και να διευρύνει την έκθεση των Αμερικανών, αλλά λόγω αντί-Σημιτικών και πολιτικών κινήτρων, οι αξιωματούχοι του Βατικανού επέλεξαν να υποβιβάσουν και να μειώσουν την αξία τους.

Στις 18 Σεπτεμβρίου, εννέα μέρες πριν την παραλαβή της έκθεσης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Βατικανό έλαβε μια αναφορά παρόμοιας σοβαρότητας από άλλη πηγή. Ένας Ιταλός επιχειρηματίας που είχε επισκεφτεί την Πολωνία, κατέθεσε στον βοηθό του Pius XII, Giovanni Battista Montini, που επρόκειτο αργότερα να γίνει ο Πάπας Paul VI, για  σφαγή ‘’συγκλονιστικών’’ διαστάσεων μέρα με τη μέρα και την εκκαθάριση των Εβραϊκών γκέτο στην Πολωνία.

Επιπλέον πληροφορίες μέσα από την ίδια την εκκλησία είχαν παραληφθεί ακόμα και πριν την αναφορά του επιχειρηματία. Όπως είχε δημοσιευτεί και στο παρελθόν, τον Αύγουστο του 1942 ο Ουκρανός Αρχιεπίσκοπος Andrzej Szeptycki ενημέρωσε το Βατικανό για τις φρικαλεότητες που είχε δει στο γκέτο του Lvov.

Ο Πάπας Pius XII δεν βιάστηκε να απαντήσει γρήγορα στην αίτηση των Αμερικανών από τον Taylor για πληροφορίες που επιβεβαιώνουν την έκθεση του Εβραϊκού Πρακτορείου. Αφού απέτυχε να δώσει μια απάντηση, το Βατικανό έλαβε άλλη μία αίτηση από τους Αμερικανούς την 1η Οκτωβρίου του 1942.

Στη συνέχεια, μέσω εσωτερικής αλληλογραφίας, ο Καρδινάλιος Montini έγραψε ότι οι Αμερικάνοι πρέπει να μάθουν ότι η Ιερή Έδρα ‘’ είχε ακούσει για την σκληρή μεταχείριση των Εβραίων’’, αλλά δεν είχε τρόπο να αξιολογήσει την ακρίβεια των πληροφοριών. Για αυτό το λόγο εστάλη μία επιστολή από το Βατικανό στις ΗΠΑ  στις 10 Οκτωβρίου του 1942.

Σε μια προσπάθεια να καταλάβουν τί κρύβεται πίσω από την προσέγγιση του Pius XII στο ζήτημα, οι ιστορικοί αναφέρουν ένα εσωτερικό μνημόνιο από ένα σύμβουλο του Πάπα, τον Angelo Dell’Acqua, που προκαλεί αμφιβολίες για τη γνησιότητα των πληροφοριών από το  Εβραϊκό Πρακτορείο για την εξόντωση των Εβραίων της Πολωνίας. Οι πληροφορίες πρέπει να ‘’επιβεβαιωθούν’’, αναφέρει το σημείωμα, ‘’διότι οι Εβραίοι επίσης τείνουν εύκολα να υπερβάλουν.’’

Με άλλα λόγια, ένας γραμματέας του Πάπα ισχυριζόταν ότι, λόγω της φύσης των Εβραίων, η καταγγελία μαζικής δολοφονίας μπορεί να είναι μια υπερβολή. Ο Dell’Acqua εξέφρασε επίσης αμφιβολίες  για την έκθεση του αρχιεπίσκοπου του Lvov, σημειώνοντας ότι οι ανατολικοί Καθολικοί δεν ήταν ‘’παράδειγμα αξιοπιστίας’’.

Ο Dell’Acqua εξέφρασε επίσης ανησυχία ότι η Αμερικανική αίτηση για επιβεβαίωση της έκθεσης της Εβραϊκού Πρακτορείου εκδόθηκε λόγω πολιτικών κινήτρων- να καταλήξει σε μία δημόσια κατανόηση μεταξύ της Ιερής Έδρας και των ΗΠΑ για το ‘’Εβραϊκό ζήτημα’’.

Ο Dell’Acqua προειδοποίησε ότι ένα τέτοιο βήμα ίσως θέσει σε κίνδυνο όχι μόνο το Βατικανό, αλλά και την ασφάλεια  των ίδιων των Εβραίων, προσθέτοντας ότι στοχευμένες, σποραδικές προσπάθειες εκ μέρους των ιερέων, όπως μία διαδήλωση Γάλλων επισκόπων για την απέλαση των Εβραίων, θα αρκούσαν.

Δύο μήνες αργότερα, το Δεκέμβριο του 1942, οι Ηνωμένες Πολιτείες έλαβαν αξιόπιστες πληροφορίες για μαζικές δολοφονίες από την εξόριστη Πολωνική κυβέρνηση στο Λονδίνο. Στη συνέχεια, στις 17 Δεκεμβρίου, η Σοβιετική Ένωση, οι ΗΠΑ και η Βρετανία εξέδωσαν κοινή δήλωση καταδικάζοντας την εξόντωση των Εβραίων από τους Γερμανούς.

Ο Πάπας Pius XII δεν συμμετείχε στη δήλωση. Αντιθέτως, σε ένα Χριστουγεννιάτικο μήνυμα, αν αναφέρθηκε  σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που θανατώθηκαν λόγω της εθνικής τους ταυτότητας ή της καταγωγής τους, αλλά ποτέ δεν χρησιμοποίησε ξεκάθαρα τη λέξη «Εβραίοι».

Η πρόσφατα αποκαλυφθείσα  τεκμηρίωση είναι απλά ένα κομμάτι ενός μεγαλύτερου πάζλ, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου περιμένει ακόμα να λυθεί. Η Αγία Έδρα δεν εξέδωσε ούτε μία δήλωση ως καταδίκη για την απέλαση των Εβραίων σε στρατόπεδα εξόντωσης, αλλά το 1944, ο πάπας έστειλε ένα τηλεγράφημα του στον κυβερνήτη της Ουγγαρίας, ζητώντας να σταματήσει την απέλαση των Ούγγρων Εβραίων.

Ο απεσταλμένος του Πάπα στην Ουγγαρία, ο Angelo Rota, αναγνωρίστηκε από το ισραηλινό ίδρυμα για την μνήμη του ολοκαυτώματος, Yad Vashem, ως Δίκαιος των Εθνών για την διάσωση Εβραίων κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, αλλά οι ιστορικοί θα έπρεπε να μπορούν τώρα να υπολογίσουν την έκταση της συμμετοχής του πάπα στο έργο του Rota.

Μπορούν επίσης να επιβεβαιώσουν εάν ιερσείς οι οποίοι – στη Γαλλία και την Ολλανδία, για παράδειγμα –  καταδίκασαν δημόσια την απέλαση των Εβραίων ενεργούσαν με δική τους πρωτοβουλία ή με εμπιστευτικές εντολές από τον Πάπα.

Για πολλά χρόνια, το Βατικανό έχει υπερασπιστεί την συμπεριφορά του Pius XII, ισχυριζόμενο ότι εργαζόταν για την βελτίωση των συνθηκών  των Εβραίων. Το 1999, το Βατικανό συμφώνησε να διορίσει μια κοινή Καθολική και Εβραϊκή ομάδα ιστορικών για να ερευνήσουν τη συμπεριφορά του Pius XII απέναντι στους Εβραίους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Για αυτό το σκοπό, το Βατικανό έθεσε στη διάθεση της μια ποικιλία εγγράφων,  αλλά όχι όλο το περιεχόμενο του αρχείου.

Σε μία αρχική έκθεση που δημοσιεύτηκε το 2000, η ομάδα έρευνας δήλωσε ότι ο Pius XII είχε παραλάβει λεπτομερή και τακτικά νέα την καταδίωξη των Εβραίων σε χώρες υπό την κατοχή των ναζί, και ότι γνώριζε για τις μαζικές απελάσεις και αγριότητές τους. 

Αλλά η ομάδα δήλωσε επίσης ότι με βάση τις πληροφορίες που διαθέτει, δεν ήταν ξεκάθαρο εάν ο Pius XII ή άλλοι ανώτεροι αξιωματούχοι ήξεραν ότι αυτές οι πράξεις ήταν μέρος ενός σχεδίου για την «Τελική Λύση», την εξόντωση των Εβραίων.

Η ομάδα σταμάτησε τις δραστηριότητές της το 2001, μετά από αυτό που περιεγράφηκε ως έλλειψη ετοιμότητας από το μέρος του Βατικανού να παρέχει τα σχετικά έγγραφα από τα αρχεία. Πριν ένα χρόνο, ο Πάπας Φραγκίσκος ανακοίνωσε ότι τα αρχεία του Βατικανού θα ανοίγονταν, και το Μάρτιο αυτής της χρονιάς, η περίπλοκη διαδικασία έρευνας ξεκίνησε, μέχρι που ανεστάλη εξαιτίας της πανδημίας του κορωνοϊού.

https://www.haaretz.com/world-news/europe/.premium-documents-from-vatican-archives-show-pius-xii-ignored-reports-on-the-holocaust-1.8810353