Καθημερινή  Δευτέρα  25.2.20
Γιώργος Οικονόμου 

Ακόμη χειρότερο, ο άπιστος Ισραηλίτης ήταν τοκογλύφος. Η κατηγορία της τοκογλυφίας είχε τήν συνήθη αντι-ιουδαϊκή σημασία στην περίοδο της Ιεράς Εξετάσεως στήν Βενετία, παρ' όλο πού η πόλη βασιζόταν στους εμπόρους του Ghetto γιά τήν απαστράπτουσα ευημερία της.

Υπό την καλύτερη άποψη, τούς Εβραίους τούς ανέχονταν μέ δυσκολία. Ήταν ένα πολύγλωσσο ανακάτεμα των κοινοτήτων από τήν Γερμανία, την Ισπανία, τήν Πορτογαλία καί τήν Οθωμανική αυτοκρατορία.

Αφού εκδιώχθηκαν από τήν αντισημιτική Καστίλλη καί τήν Αραγκόν στην δεκαετία του 1490, οι Ιβηρικαί απόδημοι ή Σεφαραδίτες (από το Sefarad – εβραϊκό γιά Ισπανία) ευρήκαν άσυλο στήν Βενετία.

Μέχρι τά μέσα του 17ου αιώνα τό Γκέτο είχε γίνει η πλέον ευδόκιμη περιοχή της εβραϊκής διασποράς στήν Αδριατική, πού επαυξήθηκε από ομάδες Εβραίων πού προέρχονταν από τήν Βόρεια Ευρώπη.

Κατά διαφορετικές περιόδους, οι Σεφαραδίτες καί οι Ασκεναζίτες ήσαν αμφότεροι ευάλωτοι στά μαρτύρια της Ιεράς Εξέτασης.

Σ' ένα κεφάλαιο πού ξεσηκώνει, τό βιβλίο «The Burning Gates» αναφέρεται στήν απελευθέρωση του Γκέτο από τόν Ναπολέοντα Βοναπάρτη όταν οι στρατοί της νέας Γαλλικής Δημοκρατίας εισέβαλαν διά μέσου των Άλπεων καί επεξέτειναν τά Δικαιώματα του Ανθρώπου στους Ιταλούς Εβραίους.

Όταν οι πύλες του Ghetto Nuovo καταστράφηκαν, το 1797, από τόν Ναπολέοντα, εφυτεύθη ένα δένδρο γιά τήν ελευθερία στην κεντρική πλατεία καί ένας αριθμός από τούς 1.600 τόσους κατοίκους επέλεξαν νά ονομάσουν τούς νεογέννητους γιούς τους Βοναπάρτες πρός τιμή του απελευθερωτή.

Η πολιτική ελευθερία των Εβραίων διήρκεσε λιγώτερο από δύο δεκαετίες, μέχρι το τέλος της επαναστατικής περιόδου, όταν, το 1815, η Αυστριακή αυτοκρατορία στην Ιταλία ακύρωσε πολλά από τά προνόμια που εδόθησαν από τόν Ναπολέοντα.

Οι Εβραίοι της Βενετίας επανήλθαν σέ γραφειοκρατικό διαχωρισμό, όχι όμως στο Γκέτο, πού καταργήθηκε γιά πάντα.

Το 1848, ενώ μεγάλο μέρος της Ιταλίας συνταρασσόταν από τήν επανάσταση, η Βενετία εξεσηκώθηκε κατά του Αυστριακού κατακτητή καί ανακήρυξε τήν ανεξάρτητη δημοκρατία της Βενετίας.

Οι Εβραίοι της Βενετίας ένωσαν τίς δυνάμεις τους μέ τίς χιλιάδες των εθελοντών πού υποστήριζαν τήν αντι-αυστριακή επανάσταση πού καθοδηγείτο από τόν πατριώτη δικηγόρο Ντανιέλε Μανίν, πού ήταν καί ο ίδιος απόγονος Εβραίων.

Τό ηθικό κατέρρευσε στην πολιορκούμενη πόλη όταν ελλείψεις τροφίμων καί νερού συνδυάσθηκαν μέ ξεσπάσματα χολέρας. Η άνιση μάχη διήρκεσε περισσότερο από ένα χρόνο, ενώ η Βενετία εγκρεμίζετο από τά αυστριακά οβιδοβόλα.

Η Βενετία παρεδόθη στις 24 Αυγούστου, γιά νά γίνει καί πάλιν μέρος των μισητών Αυστρο-Αψβούργων. Ο Μανίν εδραπέτευσε στο Παρίσι, όπου εδίδαξε ιταλικά, μεταξύ άλλων καί στόν Κάρολο Ντίκενς.

Ένας μεγάλος αριθμός Εβραίων της Βενετίας υπεστήριζαν τόν Μουσολίνι στις αρχές του φασισμού.

Μεταξύ αυτών ήταν καί η δημοσιογράφος Μαργαρίτα Σαρφάτι, μιά από τίς πολλές μαιτρέσσες του Μουσολίνι, η οποία καί ασκούσε μεγαλύτερη επιρροή στήν φασιστική Ιταλία απ' ό,τι είναι γενικώς παραδεκτό.

Η μεγαλύτερη σέ πωλήσεις βιογραφία της, τό 1926, «DUX», εξυμνούσε τον Μουσολίνι ως μιά θεϊκή αναπαράσταση του ρομαντισμού της Ρωμαιοσύνης.

Παρ' όλα αυτά τό όνομα Σαρφάτι εθεωρείτο σκουπίδι όταν ο Μουσολίνι προσέδεσε τήν Ιταλία στό άρμα της ναζιστικής Γερμανίας κατά του αντισημιτισμού.

Η Σαρφάτι κατόρθωσε να δραπετεύσει από τήν γερμανοκρατούμενη Λομβαρδία, αλλά η αδελφή της Νέλλα απέθανε κατά τήν μεταφορά της στο Άουσβιτς από τό ιταλικό στρατόπεδο Fossoli πλησίον της Μόντενα.

Η ζωή των Εβραίων εχειροτέρευσε υπό τόν Χίτλερ, όπου υποβάλλονταν σέ συνεχείς επιθεωρήσεις καί εξευτελισμούς στα σπίτια τους.

Μεταξύ Νοεμβρίου 1943 καί Αυγούστου 1944, μέ τήν συνεργασία της φασιστικής Αστυνομίας, περίπου 289 Εβραίοι της Βενετίας απελάθησαν στα γερμανικά στρατόπεδα θανάτου.

Λίγοι επέζησαν γιά νά πουν τήν ιστορία τους. Σήμερα τό πλέον φοβερό κομμάτι της Βενετίας (όπως ονομάζεται η περιοχή του Γκέτο) έχει σωρείαν τουριστικών μπαρ καί εστιατορίων κόσερ.

Οι πέντε αρχαίες συναγωγές ακόμη λειτουργούν. Οι Εβραίοι της Βενετίας έχουν προχωρήσει πολύ από τίς μέρες... από τίς μέρες πού έχυναν κανόνια.֍