Cohen.gr Πέμπτη 11.6.2026
The Accidental Talmudist

Ο Γκούσταβ Σρέντερ (Gustav Schröder) ήταν Γερμανός πλοίαρχος που το 1939 έπλευσε προς την Κούβα μεταφέροντας 937 Εβραίους πρόσφυγες και κατέβαλε υπεράνθρωπες προσπάθειες για να σώσει τη ζωή τους, όταν πολλές χώρες — συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών — αρνήθηκαν να τους χορηγήσουν άσυλο.

Γεννημένος το 1885 στο Χάντερσλεμπεν, ο Σρέντερ γοητεύτηκε από τη θάλασσα από νεαρή ηλικία. Σε ηλικία 16 ετών μπάρκαρε για πρώτη φορά σε εκπαιδευτικό πλοίο και αργότερα υπηρέτησε ως ναύτης σε ένα από τα ταχύτερα πλοία της εποχής, που ανήκε στην Hamburg America Line. Μετά από 24 χρόνια διακεκριμένης υπηρεσίας στο εμπορικό ναυτικό, προήχθη σε πλοίαρχο.

Η πρώτη του τοποθέτηση ως καπετάνιος ήταν στην Καλκούτα το 1913. Όμως το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ανέτρεψε τα σχέδιά του. Ως Γερμανός θεωρήθηκε «εχθρικός αλλοδαπός» από τις βρετανικές αρχές και κρατήθηκε σε στρατόπεδο εγκλεισμού. Εκμεταλλεύτηκε τον χρόνο του μαθαίνοντας ξένες γλώσσες και μέχρι το τέλος του πολέμου μιλούσε επτά.

Επιστρέφοντας στη Γερμανία το 1919, δυσκολεύτηκε να βρει εργασία λόγω της οικονομικής κατάρρευσης της χώρας. Το 1921 επανεντάχθηκε στην Hamburg America Line και υπηρέτησε σε διάφορα πλοία επί δεκαπέντε χρόνια.

Καθώς ο αντισημιτισμός εντεινόταν στη Γερμανία τη δεκαετία του 1930, ο Σρέντερ παρακολουθούσε με αυξανόμενη ανησυχία τις διώξεις κατά των Εβραίων. Η κορύφωση ήρθε το 1938 με τη Νύχτα των Κρυστάλλων, όταν εβραϊκές συναγωγές και επιχειρήσεις καταστράφηκαν και πολλοί Εβραίοι δολοφονήθηκαν ή κακοποιήθηκαν.

Το ταξίδι του MS St. Louis. Το 1939 ο Σρέντερ ανέλαβε τη διοίκηση του MS St. Louis. Στις 13 Μαΐου απέπλευσε από το Αμβούργο με προορισμό την Κούβα.

Οι 937 επιβάτες δεν ήταν τουρίστες αλλά Εβραίοι πρόσφυγες που προσπαθούσαν να διαφύγουν από τη ναζιστική Γερμανία. Κατείχαν θεωρήσεις εισόδου για την Κούβα και πίστευαν ότι θα μπορούσαν να ξεκινήσουν εκεί μια νέα ζωή.

Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού ο Σρέντερ επέμεινε να αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια και σεβασμό. Οργάνωσε συναυλίες, χορούς, κολύμβηση και θρησκευτικές τελετές. Ακόμη και η προτομή του Χίτλερ που βρισκόταν στο πλοίο καλύφθηκε με τραπεζομάντιλο. Οι επιβάτες αποκαλούσαν το ταξίδι «κρουαζιέρα προς την ελευθερία».

Η άρνηση της Κούβας και των ΗΠΑ. Όταν το πλοίο έφθασε στο λιμάνι της Αβάνας, οι επιβάτες πληροφορήθηκαν ότι η Κούβα είχε αλλάξει την πολιτική μετανάστευσής της. Οι θεωρήσεις τους κρίθηκαν άκυρες και μόνο 28 άτομα μπόρεσαν να αποβιβαστούν.

Μετά από ημέρες άκαρπων διαπραγματεύσεων, η Κούβα αρνήθηκε να δεχθεί τους υπόλοιπους πρόσφυγες.

Ο Σρέντερ κατευθύνθηκε τότε προς τις ακτές της Φλόριντα ελπίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέτρεπαν την είσοδο των προσφύγων. Όμως η κυβέρνηση του Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ αρνήθηκε να τους δεχθεί. Ούτε ο Καναδάς προσφέρθηκε να τους φιλοξενήσει.

Σύμφωνα με αρκετές μαρτυρίες, ο Σρέντερ εξέτασε ακόμη και το ενδεχόμενο να προσαράξει σκόπιμα το πλοίο ώστε οι πρόσφυγες να διαφύγουν. Ωστόσο οι αμερικανικές αρχές παρακολουθούσαν στενά το πλοίο και το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε.

Έτσι η «κρουαζιέρα προς την ελευθερία» μετατράπηκε στο περίφημο «Ταξίδι των Καταραμένων» (Voyage of the Damned).

Επιστροφή στην Ευρώπη. Τελικά, στις 17 Ιουνίου 1939, το πλοίο έδεσε στο λιμάνι της Αμβέρσας. Οι πρόσφυγες κατανεμήθηκαν μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, του Βελγίου και της Ολλανδίας.

Δυστυχώς, έναν χρόνο αργότερα, η ναζιστική Γερμανία κατέλαβε τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία. Πολλοί από τους πρόσφυγες που είχαν σταλεί εκεί συνελήφθησαν αργότερα και εκτοπίστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Οι ιστορικοί εκτιμούν ότι περίπου 254 επιβάτες του St. Louis δολοφονήθηκαν τελικά στο Ολοκαύτωμα. Παρ' όλα αυτά, περίπου 709 επιβάτες επέζησαν του πολέμου, γεγονός που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις προσπάθειες του Σρέντερ.

Μετά τον πόλεμο. Μετά την επιστροφή του πλοίου στο Αμβούργο, ο Σρέντερ μετατέθηκε σε διοικητική θέση και δεν ξαναταξίδεψε ως πλοίαρχος. Μετά τον πόλεμο ερευνήθηκε κατά τη διαδικασία αποναζιστικοποίησης, αλλά πολλοί από τους Εβραίους που είχε βοηθήσει κατέθεσαν υπέρ του.

Το 1957 τιμήθηκε με τον Ομοσπονδιακό Σταυρό Αξίας της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας για τη συμβολή του στη διάσωση προσφύγων. Πέθανε το 1959 στο Αμβούργο, σε ηλικία 73 ετών.

Μετά θάνατον αναγνωρίστηκε από το Yad Vashem ως Δίκαιος των Εθνών, μία από τις υψηλότερες τιμές που απονέμονται σε μη Εβραίους οι οποίοι έσωσαν Εβραίους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος.

Η ιστορία του καταγράφηκε στο best seller βιβλίο “Voyage of the Damned” το 1974 και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο to 1976 με την ομώνυμη ταινία Voyage of the Damned, στην οποία τον Σρέντερ υποδύθηκε ο Max von Sydow.

Ο Γκούσταβ Σρέντερ παραμένει ένα από τα πιο φωτεινά παραδείγματα ανθρωπιάς και ηθικού θάρρους σε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ευρωπαϊκής ιστορίας.֍

 Courageous Captain: Gustav Schroder