My Jewish Learning, Δευτέρα 22.6.2026
Της Atira Winchester


Εβραίοι προσεύχονται σε συναγωγή στην Γκοντάρ της Αιθιοπίας.

Λόγω των χαμηλών επιπέδων εγγραμματισμού, της τάσης να βασίζονται στις προφορικές παραδόσεις και του νομαδικού τρόπου ζωής των περισσότερων Αιθιόπων πριν από τον 20ό αιώνα, τα ιστορικά στοιχεία για αυτή την κοινότητα είναι περιορισμένα και συχνά αναξιόπιστα. Ωστόσο, μπορεί να συντεθεί μια κατά προσέγγιση ιστορία από τα γραπτά αρχεία των Αιθιόπων ηγεμόνων καθώς και από τις μαρτυρίες των ίδιων των Μπέτα Ισραέλ.

Οι απαρχές της κοινότητας. Το πιθανότερο είναι ότι οι Μπέτα Ισραέλ εγκαταστάθηκαν στην Αιθιοπία μεταξύ του 1ου και του 6ου αιώνα μ.Χ., φθάνοντας ως έμποροι ή τεχνίτες από διάφορες χώρες της περιοχής.

Οι μελετητές πίστευαν παλαιότερα ότι κατά τον Μεσαίωνα οι Μπέτα Ισραέλ αποτελούσαν μια ομοιογενή ομάδα που ζούσε υπό ενιαία και αυτόνομη εβραϊκή εξουσία. Ωστόσο, νεότερες ανακαλύψεις έδειξαν ότι η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σύνθετη. Φαίνεται ότι η εβραϊκή κοινότητα της Αιθιοπίας ήταν, ως επί το πλείστον, κατακερματισμένη τόσο γεωγραφικά όσο και θρησκευτικά, με κάθε χωριό των Μπέτα Ισραέλ να ορίζει τους δικούς του πνευματικούς και κοσμικούς ηγέτες. Υπήρχε ελάχιστη επικοινωνία μεταξύ των κοινοτήτων και συνήθως δεν υπήρχε κάποια ανώτερη ηγεσία που να τις ενώνει.

Κατά περιόδους οι Μπέτα Ισραέλ απολάμβαναν καλή μεταχείριση από την αιθιοπική μοναρχία, αλλά άλλες φορές υπέστησαν διωγμούς. Πολλοί Αιθίοπες αποκαλούσαν τους Μπέτα Ισραέλ «Φαλάσα» (falasha), έναν υποτιμητικό όρο που σημαίνει «ξένος» ή «παρείσακτος».

Το 1624, ο στρατός του τότε βασιλιά συνέλαβε πολλούς Αιθίοπες Εβραίους, τους εξανάγκασε να βαπτιστούν και τους στέρησε το δικαίωμα κατοχής γης. Σύμφωνα με τοπικό θρύλο, ορισμένα μέλη της κοινότητας προτίμησαν την αυτοκτονία από τον εξαναγκαστικό εκχριστιανισμό.

Η θρησκευτική ζωή. Επειδή η κοινότητα των Μπέτα Ισραέλ ζούσε απομονωμένη από τις υπόλοιπες εβραϊκές κοινότητες του κόσμου, ανέπτυξε ένα μοναδικό σύνολο θρησκευτικών πρακτικών — σε ορισμένα σημεία αρκετά διαφορετικών από όσα συνήθως θεωρούνται «εβραϊκά».

Για παράδειγμα, τον 15ο αιώνα ιδρύθηκε ένα τάγμα Αιθιόπων Εβραίων μοναχών με σκοπό την ενίσχυση της θρησκευτικής ταυτότητας της κοινότητας και την αντίσταση στη χριστιανική επιρροή. Το μοναστικό αυτό κίνημα εισήγαγε πιο οργανωμένες μορφές λατρείας, δημιούργησε νέα θρησκευτικά κείμενα και προσευχές και υιοθέτησε νόμους τελετουργικής καθαρότητας.

Οι ιστορικοί γνώρισαν καλύτερα τη θρησκευτική ζωή της κοινότητας τον 19ο αιώνα, μέσα από τα γραπτά του , ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή το 1867. Ο Χαλεβύ προσέφερε την πρώτη μαρτυρία αυτόπτη παρατηρητή για τη ζωή των Μπέτα Ισραέλ από την οπτική ενός Ευρωπαίου Εβραίου.

Περιέγραψε μια κοινότητα που ακολουθούσε τα νομικά τμήματα της Εβραϊκής Βίβλου και τηρούσε νόμους καθαρότητας σχετικούς με την έμμηνο ρύση, τη γέννηση και τον θάνατο. Τηρούσαν το Σαμπάτ και πίστευαν σε αξίες όπως ο σεβασμός προς τους ηλικιωμένους, η φιλοξενία και η επίσκεψη στους πενθούντες.

Αποκαλούσαν την Τορά «Ορίτ» (πιθανώς από τον αραμαϊκό όρο Oraita) και διατηρούσαν τους κυλίνδρους της Τορά καλυμμένους με πολύχρωμα υφάσματα σε οίκους προσευχής ή στα σπίτια των κεσίμ (ιερέων).

Όπως και σήμερα στο , οι Αιθίοπες Εβραίοι γιόρταζαν το Σιγκντ (Sigd), μια εορτή που τιμά την παράδοση της Τορά. Την ημέρα αυτή τα μέλη της κοινότητας νήστευαν, ανέβαιναν στο ψηλότερο βουνό της περιοχής και άκουγαν τους κεσίμ να ψάλλουν αποσπάσματα από την Εβραϊκή Βίβλο, ιδιαίτερα από το Βιβλίο του Νεεμία. Το απόγευμα κατέβαιναν από το βουνό, έλυναν τη νηστεία τους και πανηγύριζαν την ανανεωμένη αποδοχή της Ορίτ.

Ιεραπόστολοι και δύσκολες εποχές. Την εποχή της έκθεσης του Χαλεβύ, μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την κοινότητα των Αιθιόπων Εβραίων ήταν η δραστηριότητα των Ευρωπαίων ιεραποστόλων.

Αν και η κοινότητα δεχόταν επί μακρόν πιέσεις για εκχριστιανισμό από τις αιθιοπικές αρχές, οι ιεραποστολές από την Ευρώπη — με την οργανωμένη και μεγάλης κλίμακας δράση τους — αποτελούσαν ακόμη μεγαλύτερη απειλή.

Οι Ευρωπαίοι ιεραπόστολοι γνώριζαν άριστα την Εβραϊκή Βίβλο, ήταν μορφωμένοι και ικανοί στη θεολογική αντιπαράθεση. Ο κλήρος των Μπέτα Ισραέλ δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί τις γνώσεις τους. Παρέχοντας σχολεία και Βίβλους γραμμένες στα αμχαρικά, αμφισβητούσαν τις παραδόσεις και την πίστη της κοινότητας.

Σε αρκετές περιπτώσεις ο μοναστικός κλήρος των Μπέτα Ισραέλ προσπάθησε να ξεφύγει από την επιρροή των ιεραποστόλων οδηγώντας τις κοινότητές του προς τη Γη της Επαγγελίας, το Ισραήλ. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα ταξίδια αυτά κατέληξαν σε καταστροφή. Μία ιδιαίτερα γνωστή προσπάθεια, το 1862, οδήγησε σε μαζικό λιμό και θανάτους.

Μεταξύ 1882 και 1892, οι περιοχές της Αιθιοπίας όπου κατοικούσαν οι Μπέτα Ισραέλ επλήγησαν από λιμό που σκότωσε περίπου το ένα τρίτο έως το μισό του πληθυσμού της κοινότητας.

Η παγκόσμια εβραϊκή κοινότητα. Ο μαθητής του Χαλεβύ, , υπήρξε ο πρώτος ξένος Εβραίος που εργάστηκε συστηματικά για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των Αιθιόπων Εβραίων.

Έφθασε για πρώτη φορά στην Αιθιοπία το 1904 και επέστρεψε πολλές φορές τα επόμενα χρόνια. Ίδρυσε μικρά σχολεία στην Αντίς Αμπέμπα για τα μέλη της κοινότητας, επέλεξε προσωπικά 25 νεαρούς ηγέτες για σπουδές στο εξωτερικό και λειτούργησε ως απεσταλμένος της παγκόσμιας εβραϊκής κοινότητας.

Ο Φαϊτλόβιτς εξασφάλισε δύο σημαντικές επιστολές από ραββίνους του εξωτερικού που αναγνώριζαν τους Μπέτα Ισραέλ ως Εβραίους.

Η πρώτη, γραμμένη το 1906, αποκαλούσε τους Μπέτα Ισραέλ «αδελφούς μας, υιούς του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ που κατοικούν στην Αβησσυνία» και «σάρκα από τη σάρκα μας». Η επιστολή, που υποσχόταν βοήθεια στη θρησκευτική εκπαίδευση της κοινότητας, έφερε τις υπογραφές 44 εβραίων ηγετών, μεταξύ των οποίων οι αρχιραββίνοι του Λονδίνου και της Βιέννης, καθώς και ο Σεφαραδίτης Αρχιραββίνος της Ιερουσαλήμ.

Η δεύτερη επιστολή, του 1921, γράφτηκε από τον . Ο Κουκ κάλεσε τους Εβραίους όλου του κόσμου να σώσουν τους Μπέτα Ισραέλ — «50.000 άγιες ψυχές του Οίκου του Ισραήλ» — από την «εξαφάνιση και τη μόλυνση».

Το έργο του Φαϊτλόβιτς υπέρ της κοινότητας διακόπηκε απότομα με την ιταλική εισβολή στην  το 1935-1936. Υπό το φασιστικό καθεστώς απαγορεύθηκε η άσκηση του Ιουδαϊσμού στην Αιθιοπία.

Ορισμένες πτυχές του έργου του Φαϊτλόβιτς υπήρξαν αναμφίβολα αμφιλεγόμενες. Δημιούργησε ένα ρήγμα ανάμεσα στους νέους, εκδυτικισμένους ηγέτες που ο ίδιος επέλεξε και στους πρεσβύτερους των αγροτικών κοινοτήτων. Ωστόσο, μέχρι τη δεκαετία του 1960 κανείς άλλος δεν έδειξε τόσο σταθερό ενδιαφέρον για την κοινότητα, ούτε επένδυσε σε αυτήν οικονομικά και εκπαιδευτικά ή την επισκέφθηκε με τόση συνέπεια.

Επιπλέον, οι επιστολές που μετέφερε στην Αιθιοπία από τον Κουκ και άλλους σύγχρονους εβραίους ηγέτες επέτρεψαν στους Μπέτα Ισραέλ να διατηρήσουν ζωντανή την ελπίδα της επιστροφής στη Γη της Επαγγελίας και, δεκαετίες αργότερα, βοήθησαν ώστε ο παγκόσμιος εβραϊσμός να τους αποδεχθεί χωρίς δισταγμούς. ֍

 

The History of Ethiopian Jewry | My Jewish Learning