Future of Jewish Σάββατο 26.9.2026
Simone Rodan

Πριν από είκοσι πέντε χρόνια, Εβραίοι πήγαν στην «Παγκόσμια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών κατά του Ρατσισμού» για να πολεμήσουν τον ρατσισμό. Έφυγαν έχοντας μάθει ότι το μίσος κατά των Εβραίων θα αντιμετωπιζόταν διαφορετικά.

 

Τον Σεπτέμβριο του 2001, φίλοι μου ταξίδεψαν στη Νότια Αφρική για την «Παγκόσμια Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών κατά του Ρατσισμού». Ήταν νέοι Ευρωπαίοι Εβραίοι και πήγαν στο Ντέρμπαν επειδή πίστευαν ότι ο σκοπός της διάσκεψης ήταν και δικός τους. 

Η υπόσχεση ήταν εξαιρετική: μια παγκόσμια συνάντηση κατά του ρατσισμού σε μια χώρα που μόλις είχε νικήσει το απαρτχάιντ. Θα γίνονταν συζητήσεις για τη δουλεία και την κληρονομιά της, για τις διακρίσεις εις βάρος των μεταναστών, για τη δίωξη των μειονοτήτων. 

Παράλληλα με τις κυβερνητικές αντιπροσωπείες, χιλιάδες άνθρωποι από εκατοντάδες ΜΚΟ θα συναντιούνταν σε ένα παράλληλο φόρουμ. Σε αυτό, φυσικά, συμμετείχαν και εβραϊκές φοιτητικές οργανώσεις. Ως παιδιά της γενιάς που είχε επιζήσει από το Ολοκαύτωμα στην Ευρώπη, οι φίλοι μου περίμεναν να βρουν ανθρώπους με τους οποίους μοιράζονταν έναν κοινό αγώνα. 

Αυτό που βρήκαν ήταν πολύ διαφορετικό.

Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, τα Ηνωμένα Έθνη ετοιμάζονται να τιμήσουν τη διακήρυξη που υιοθετήθηκε εκεί, σε μια συνάντηση στη Νέα Υόρκη στις 28 Σεπτεμβρίου. Αλλά πριν από έναν ακόμη γύρο ομιλιών για τα επιτεύγματα του Ντέρμπαν, θα ήθελα όσοι θα παραστούν να θυμηθούν όσα βίωσαν οι φίλοι μου. 

Το σημείο από το οποίο πρέπει να ξεκινήσουμε είναι τα «Ημερολόγια του Ντέρμπαν» της Joëlle Fiss. Η Joëlle, τότε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Εβραίων Φοιτητών, η οποία κρατούσε ημερολόγιο καθ’ όλη τη διάρκεια της διάσκεψης, περιγράφει τους φοιτητές να στήνουν το περίπτερό τους: ένα ξύλινο τραπέζι δύο μέτρων, μερικά φυλλάδια για τον αντισημιτισμό, μια ισραηλινή σημαία. Γράφει ότι ήθελαν να δείξουν πως η φιλία προς το Ισραήλ και η δέσμευση στον αγώνα κατά του ρατσισμού μπορούσαν κάλλιστα να συμβαδίζουν. Δεν γνώριζαν όμως ότι οι άλλοι δεν το έβλεπαν έτσι. 

Μια Σουηδή ακτιβίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ρώτησε τη Joëlle πώς τολμούσε να θέτει το ζήτημα του αντισημιτισμού ενώ Παλαιστίνιοι πέθαιναν. Η Joëlle εξήγησε ότι ήταν Ευρωπαία, ότι δεν συμφωνούσε πάντοτε με τους ηγέτες του Ισραήλ, αλλά ότι είχε έρθει για να συζητήσει τον ρατσισμό. «Δολοφόνε», απάντησε η γυναίκα. 

Αυτό ήταν μόνο η αρχή. Συγκεντρώθηκε πλήθος. «Το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία!» φώναξε κάποιος. Και στη συνέχεια: «Δεν θα έπρεπε να σας επιτρέπεται να έχετε περίπτερο! Εσείς οι Εβραίοι, έχετε γίνει ρατσιστές!» Για πρώτη φορά, οι Εβραίοι συμμετέχοντες ένιωσαν φόβο. 

Γύρω τους κυκλοφορούσαν φυλλάδια που εξυμνούσαν τον Χίτλερ, γελοιογραφίες αιμοδιψών Εβραίων, αντίτυπα των «Πρωτοκόλλων των Σοφών της Σιών». Όταν μία ΜΚΟ ζήτησε να αφαιρεθεί η διαπίστευση της Ένωσης Αράβων Δικηγόρων εξαιτίας του αντισημιτικού υλικού της, η οργανωτική επιτροπή του φόρουμ απάντησε: «Λυπούμαστε, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε. Αυτό το φυλλάδιο αποτελεί πολιτική έκφραση». 

Στις 9:50 μ.μ., η Joëlle κατέγραψε ότι η συνέλευση των ΜΚΟ ενέκρινε το δικαίωμα των θυμάτων να ορίζουν τα ίδια τις διακρίσεις που υφίστανται. Δέκα λεπτά αργότερα, ένας αντιπρόσωπος πρότεινε να διαγραφεί η παράγραφος της εβραϊκής ομάδας σχετικά με τον αντισημιτισμό. Η παράγραφος αφορούσε τις επιθέσεις κατά Εβραίων και συναγωγών, καθώς και τις κατηγορίες που χρησιμοποιούνταν για να απονομιμοποιηθεί η ίδια η ύπαρξη του Ισραήλ. «Είμαι κατά του αντισημιτισμού, αλλά είμαι επίσης κατά της γενοκτονίας εναντίον των Παλαιστινίων», είπε ο αντιπρόσωπος. Τριάντα εννέα ψήφισαν υπέρ της διαγραφής της παραγράφου. Τρεις ψήφισαν υπέρ της διατήρησής της.

Όλα βρίσκονται μέσα σε αυτό το «αλλά». Η αντίθεση στον αντισημιτισμό έγινε εξαρτώμενη από την αποδοχή και την καταδίκη του υποτιθέμενου εγγενούς ρατσισμού και της γενοκτονικής φύσης του Ισραήλ. Το δικαίωμα των θυμάτων να ορίζουν τα ίδια τις διακρίσεις που υφίστανται είχε διαρκέσει ακριβώς δέκα λεπτά. Ο μόνος τρόπος για να ακουστούν οι Εβραίοι ήταν η μαρτυρία τους να μην παρεμβαίνει σε μια ετυμηγορία κατά του Ισραήλ που είχε ήδη εκδοθεί. 

Η τελική διακήρυξη του φόρουμ των ΜΚΟ χαρακτήριζε το Ισραήλ ρατσιστικό κράτος απαρτχάιντ, ένοχο γενοκτονίας, και ζητούσε την πλήρη απομόνωσή του. Η Mary Robinson, Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, αρνήθηκε να εισηγηθεί τη διακήρυξη στην κυβερνητική διάσκεψη. Και στις 3 Σεπτεμβρίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ αποχώρησαν. 

Έχω διαβάσει το ημερολόγιο της Joëlle πολλές φορές. Για την 20ή επέτειο του Ντέρμπαν, αποφάσισα να το αναδημοσιεύσω για την American Jewish Committee. Πίστευα ακράδαντα τότε, και εξακολουθώ να πιστεύω και σήμερα, ότι η σημασία του Ντέρμπαν δεν έγκειται στην παρουσία αντισημιτών σε μια διάσκεψη κατά του ρατσισμού, αλλά στην προθυμία όλων των υπολοίπων να τους ανεχθούν, να υποχωρήσουν απέναντί τους — και στη γλώσσα που έκανε αυτή την προσαρμογή απίστευτα εύκολη. Το Ντέρμπαν αντιπροσώπευσε μια ριζική αλλαγή. Σηματοδότησε, κατά μία έννοια, την αρχή της διάβρωσης που θα μάστιζε τους θεσμούς μας και τη γλώσσα μας για τις δεκαετίες που θα ακολουθούσαν. 

Ο Γάλλος ιστορικός Pierre-André Taguieff ήταν από τους πρώτους που ανέλυσαν όσα συνέβησαν στο Ντέρμπαν. Οι παραδοσιακοί Ευρωπαίοι αντισημίτες, παρατήρησε, κατηγορούσαν τους Εβραίους για κοσμοπολιτισμό: ότι ήταν ξένοι, ανίκανοι να ανήκουν στο έθνος. Τώρα οι Εβραίοι κατηγορούνταν ότι ενσάρκωναν την ίδια τη Δύση, μαζί με τον ρατσισμό της, τον εθνικισμό της και τις αποικιοκρατικές της φιλοδοξίες. Είχαν «δυτικοποιηθεί», ακόμη και «αριοποιηθεί», και είχαν μετατραπεί σε ένα είδος «υπερ-λευκού ανθρώπου». 

«Η μορφή του διωκόμενου Εβραίου», παρατήρησε ο Taguieff, «παραμένει το πρότυπο της διωκόμενης ανθρωπότητας». Άλλοι μπορούσαν να διεκδικήσουν αυτή τη θέση για τον εαυτό τους, αναθέτοντας παράλληλα στους Εβραίους τον ρόλο των δικών τους διωκτών. Στο Ντέρμπαν, η σύγκριση του εβραϊκού κράτους με τους Ναζί το κατέστησε απολύτως εμφανές.

Είδα ακριβώς το ίδιο πράγμα να συμβαίνει στη Γενεύη το 2009, στη Διάσκεψη Αναθεώρησης του Ντέρμπαν. Μέχρι τότε είχα εργαστεί για τον πρέσβη της Γαλλίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και είχα δει από μέσα πόσο άσχημα είχαν εξελιχθεί τα πράγματα. Χωρίς να με εκπλήξει, ο Mahmoud Ahmadinejad ανέβηκε στο βήμα. Ο Ιρανός πρόεδρος, αρνητής του Ολοκαυτώματος, χρησιμοποίησε μια συνάντηση κατά του ρατσισμού για να επιτεθεί στο Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και η δημιουργία του είχε πραγματοποιηθεί με πρόσχημα τα δεινά των Εβραίων. 

Φοιτητές της Γαλλικής Ένωσης Εβραίων Φοιτητών αποφάσισαν για άλλη μια φορά να διαδηλώσουν με θάρρος. Έφεραν πολύχρωμες περούκες και κόκκινες μύτες κλόουν. Διέκοψαν την ομιλία του φωνάζοντας «Ρατσιστή!» και πέταξαν τις κόκκινες μύτες προς το μέρος του. Οι άνδρες ασφαλείας τούς απομάκρυναν και ο Ahmadinejad συνέχισε να μιλά. Όμως το μήνυμα ήταν σαφές και αποτελούσε ίσως την καλύτερη περιγραφή του κόσμου στον οποίο είχαμε εισέλθει: έναν κόσμο μεταμφίεσης και κλόουν. 

Για άλλη μια φορά, το τελικό κείμενο χαιρετίστηκε ως διπλωματικό επίτευγμα. Όμως ένα εξωραϊσμένο ψήφισμα δεν μπορούσε να διαγράψει όλα όσα είχαν συμβεί. Η ρητορική βία είχε εκδηλωθεί απροκάλυπτα, ενώ η τελική γραπτή διατύπωση διατηρούσε μια σχετική επίφαση αξιοπρεπούς πολιτικής γλώσσας. 

Πίσω από αυτές τις αποτυχίες βρίσκονταν πολύ διαφορετικές αντιλήψεις για τον κόσμο και για τον σκοπό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Οικουμενική Διακήρυξη είχε επιτρέψει σε πολίτες σε ολόκληρο τον κόσμο να αμφισβητούν τους ίδιους τους κυβερνώντες τους, να υπερασπίζονται τις μειονότητες και να καταδικάζουν τις παραβιάσεις που διέπρατταν οι σύμμαχοί τους. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτές τις αρχές και την πολιτική πραγματικότητα ήταν συχνά τεράστια. Παρ’ όλα αυτά, υπήρχε ένα μέτρο βάσει του οποίου μπορούσε να αξιολογηθεί η αποτυχία. 

Ο Pierre-André Taguieff περιγράφει αυτό που συνέβη στο Ντέρμπαν ως «απο-οικουμενικοποίηση» του αντιρατσισμού. Οι οικουμενικές αξίες άρχισαν να αντιμετωπίζονται ως έκφραση δυτικής κυριαρχίας, ενώ τα κινήματα που αντιτίθεντο στη Δύση γίνονταν δεκτά ως δυνάμεις απελευθέρωσης. Η κρίση εξαρτιόταν όλο και περισσότερο από το στρατόπεδο στο οποίο ανήκε μια κυβέρνηση ή ένα κίνημα. Το πώς μεταχειριζόταν πραγματικούς ανθρώπους έγινε δευτερεύον ζήτημα. 

Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, που δημιουργήθηκε το 2006 για να αντικαταστήσει μια απαξιωμένη επιτροπή, κατέστησε το Ισραήλ τη μοναδική χώρα στον κόσμο με δικό της μόνιμο θέμα στην ημερήσια διάταξη. Αυτό υπήρξε μόνο ένα από τα στίγματα με τα οποία ο κόσμος έμαθε τόσο εύκολα να ζει. 

Μετά την 7η Οκτωβρίου, όλα όσα είδαμε τότε στο Ντέρμπαν απέκτησαν απλώς μια διαφορετική διάσταση. Απευθυνόμενη σε διεθνές ακροατήριο το πρωί της 7ης Οκτωβρίου, σε ανακοίνωσή της στα αγγλικά, η Χαμάς επικαλέστηκε την αποικιοκρατία, το απαρτχάιντ, το διεθνές δίκαιο και τη γενοκτονία. Μεγάλο μέρος του ακτιβιστικού κόσμου αντιλαμβανόταν ήδη το Ισραήλ μέσα από αυτούς τους όρους. Στα μάτια πάρα πολλών ανθρώπων, αυτοί οι όροι επέτρεψαν στη Χαμάς να παρουσιάσει τον εαυτό της ως απελευθερωτικό κίνημα ακόμη και μετά τη σφαγή αμάχων. 

Ασφαλώς, αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος χρησιμοποιεί αυτούς τους όρους είναι κατ’ ανάγκην υποστηρικτής της Χαμάς. Αποκαλύπτει όμως τις συνέπειες μιας κοσμοθεωρίας στην οποία η βία της μιας πλευράς μπορεί πάντοτε να εξηγείται μέσω της καταπίεσης που υφίσταται, ενώ οι ισχυρισμοί της άλλης πλευράς θεωρούνται πάντοτε επικίνδυνα ύποπτοι. Τα οικουμενικά ανθρώπινα δικαιώματα θα έπρεπε να καθιστούν αδύνατη οποιαδήποτε δικαιολόγηση της δολοφονίας, του βιασμού και της απαγωγής αμάχων. Κι όμως, δεν είναι αυτό που έχουμε δει. 

Θα ήθελα να είχαμε αποκαταστήσει τους θεσμούς που επέτρεψαν σε αυτή τη σύγχυση να εδραιωθεί. Αυτό θα σήμαινε ότι θα έπρεπε να έρθουμε σε αντιπαράθεση με κυβερνήσεις και οργανώσεις τις οποίες προτιμούσαμε να κατευνάζουμε. Θα σήμαινε ότι θα έπρεπε να αποδεχθούμε μια σύγκρουση, ένα διπλωματικό επεισόδιο, ίσως ακόμη και την κατάρρευση μιας διάσκεψης. Θα σήμαινε ότι θα έπρεπε, πολλές φορές, να αποχωρήσουμε. Κι όμως, κατά κάποιον τρόπο, η προστασία της πολυμέρειας είχε πάντοτε προτεραιότητα έναντι της προστασίας του ίδιου του σκοπού της — χωρίς να αντιλαμβανόμαστε ότι αυτός ακριβώς ο σκοπός χανόταν. 

Λίγες ημέρες μετά το τέλος της διάσκεψης του Ντέρμπαν, τα αεροπλάνα έπληξαν τη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον. Κοιτάζοντας πίσω, συνδέω και τα δύο γεγονότα με το τέλος μιας ψευδαίσθησης με την οποία είχα μεγαλώσει στη μεταπολεμική Ευρώπη. Πίστευα ότι είχαμε μάθει αρκετά από την ιστορία μας ώστε να γνωρίζουμε τι έπρεπε να υπερασπιστούμε και τι έπρεπε να κατονομάσουμε. 

Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, η απώλεια εμπιστοσύνης είναι βαθιά. Οι αυταρχικοί ηγέτες έχουν μάθει ότι μπορούν να δανείζονται το λεξιλόγιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τόσο εύκολα όσο μπορούν και να το αγνοούν. Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, ο Ρώσος πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι επιχειρούσε να σταματήσει μια γενοκτονία στο Ντονμπάς και αποκάλεσε τους Ουκρανούς Ναζί. Αυτός και άλλοι σαν κι αυτόν έχουν κάθε λόγο να χαίρονται για τον πόλεμο που διεξάγει η Δύση στο εσωτερικό της και με τον υπόλοιπο κόσμο γύρω από το Ισραήλ. 

Κάθε φορά που ένας διεθνής θεσμός, είτε πρόκειται για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο είτε για το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, τεντώνει τις οικουμενικές αρχές του ώστε να τις εφαρμόσει ειδικά στο Ισραήλ, αυτό σημαίνει ότι οι θεσμοί που δημιουργήθηκαν για να καταπολεμούν την ωμότητα χάνουν ακόμη περισσότερη αξιοπιστία. 

Εξακολουθώ να νοιάζομαι για τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκαν αυτοί οι θεσμοί. Γι’ αυτό άλλη μία επέτειος χωρίς έναν ειλικρινή απολογισμό είναι τόσο βαθιά αποκαρδιωτική. Στις 28 Σεπτεμβρίου, θα ήθελα είτε όλοι να μποϊκοτάρουν την εκδήλωση είτε, τουλάχιστον, κάποιος από το βήμα να μιλήσει για τους Εβραίους φοιτητές που πήγαν στο Ντέρμπαν για να πολεμήσουν τον ρατσισμό και για όσα θα έπρεπε να μας είχε διδάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν. 

Οι φίλοι μου πίστευαν σε αυτόν τον αγώνα. Μπήκα κι εγώ στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων επειδή πίστευα σε αυτόν. Στη Γενεύη, οι φοιτητές με τις κόκκινες μύτες προσπαθούσαν να υπερασπιστούν αυτό ακριβώς που η ίδια η διάσκεψη χλεύαζε. Αυτό το μήνυμα θα έπρεπε να είχε ακουστεί δυνατά και καθαρά. Αντ’ αυτού, τους συνόδευσαν έξω από την αίθουσα. ֍ 

Το κείμενο αποτελεί άρθρο φιλοξενούμενης αρθρογράφου, της Simone Rodan, ανώτερης απεσταλμένης για την Ευρώπη στο Foundation for Defense of Democracies. 

The UN made racism against Jews acceptable. 

 Σημ. Ζαν Κοέν  Στην εκδήλωση του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη για τα 25 χρόνια από τη Διάσκεψη του Durban του 2001, που έγινε τη Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026 44 χώρες δεν συμμετείχαν/την μποϊκόταραν. Οι 44 χώρες που αναφέρονται στον κατάλογο είναι:

Αlbania, Argentina, Armenia, Australia, Bolivia, Bulgaria, Canada, Colombia, Croatia, Cyprus, Czech Republic, Denmark, Dominican Republic, Estonia, Georgia, Germany, Greece, Honduras, Hungary, Israel, Italy, Latvia, Lithuania, Micronesia, Moldova, Monaco, Netherlands, New Zealand, North Macedonia, Palau, Papua New Guinea, Paraguay, Poland, Romania, Samoa, Serbia, Slovakia, Slovenia, South Sudan, Spain, Sweden, Ukraine, United Kingdom, United States, and Venezuela.