The Jewish daily Forward March 23.3.2007
Του Ανδρέα Αποστόλου.*

Σήμερα, καθώς τα Ευρωπαϊκά κράτη συνεχίζουν να παλεύουν με την κληρονομιά του Ολοκαυτώματος, ο ρόλος του Ελληνικού κράτους στη διευκόλυνση της γενοκτονίας των Εβραίων πολιτών του, παραμένει ανομολόγητος και αγνοημένος. Η Ελλάδα έχει έρθει σπάνια αντιμέτωπη με το παρελθόν της αλλά, λόγω των πολυπληθών αιτημάτων προς όλα τα έθνη για αντιμετώπιση της ιστορίας τους, είναι πλέον καιρός να το κάνει.

Το σημείο στήριξης του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα ήταν το βόρειο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, μια ακμάζουσα σήμερα γωνιά της νοτιοανατολικής Ευρώπης που αυτοχαρακτηρίζεται ως η “πύλη προς τα Βαλκάνια". Όπως αποκαλύπτει η έρευνά μου σε πρόσφατα δημοσιοποιημένα Ελληνικά αρχειακά έγγραφα, το Μάρτιο του 1943, οι Ναζί κατακτητές της Ελλάδας – με την πρόθυμη βοήθεια Ελλήνων αξιωματούχων όλων των επιπέδων και της Ελληνικής αστυνομίας - άρχισαν ν’ απελαύνουν Εβραίους από τη Θεσσαλονίκη προς το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς-Μπιρκενάου.

Σύμφωνα με αυτόπτες μάρτυρες, οι μη-Εβραίοι έδειξαν αδιαφορία για την τύχη των Εβραίων συμπολιτών τους και, μετά τις απελάσεις, επιδόθηκαν σε μαζικές λεηλασίες των Εβραϊκών περιουσιών. Ο δοσίλογος τότε Έλληνας Πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος, θεωρείτο τόσο αξιόπιστος από τον εχθρό που είχε προειδοποιηθεί για τις εκτοπίσεις σχεδόν δύο μήνες πριν από την πραγμάτωσή τους - μια προειδοποίηση όμως που επέλεξε ν’ αγνοήσει. Από τα 47.000 περίπου μέλη που αριθμούσε η Εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης το 1943, μόνο 2.000 άτομα επέζησαν.

Κανένας από τους Έλληνες αξιωματούχους και αστυνομικούς που συμμετείχαν στις απελάσεις των Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου δεν διώχθηκε ποτέ γι’ αυτό το έγκλημα ενώ μεγάλο μέρος της κλεμμένης Εβραϊκής περιουσίας δεν έχει ακόμη επιστραφεί.

Μέχρι σήμερα, δεν έχει καν αναγνωριστεί επίσημα ότι το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης κτίστηκε, μετά τον πόλεμο, στο σημείο που βρισκόταν ένα ιστορικό Εβραϊκό νεκροταφείο που χρονολογείτο από τον 15ο αιώνα - ένα νεκροταφείο που το Ελληνικό κράτος κατέστρεψε κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου. Πήρε στην Ελλάδα 54 χρόνια για ν’ αναγείρει ένα σεμνό δημόσιο μνημείο για τους απελαθέντες Εβραίους και ακόμη κι αυτό απαίτησε περισσότερο από μια δεκαετία διαπραγματεύσεων και πιέσεων.

Η έρευνά μου έχει δείξει ότι, η αμνησία όσον αφορά στο γεγονός ότι Έλληνες μη-Εβραίοι ήταν εκούσιοι συνεργοί στη δολοφονία των Εβραίων συμπολιτών τους, αποτελεί μέρος μιας πολιτικής ιστορικής αμνησίας που ξεκίνησε με το κατασκεύασμα της προπαγάνδας που χρησιμοποιήθηκε τον καιρό του πολέμου για να διασφαλιστεί η συμπάθεια των συμμάχων. Έλληνες διπλωμάτες συνέταξαν ένα κείμενο που υπογράμμιζε τη γενναία αντίσταση λίγων μη-Εβραίων και αγνοούσε τα πιο ευρέως διαδεδομένα φαινόμενα της συνεργασίας με τον εχθρό και της αδιαφορίας.

Όντας ένα φλογερά εθνικιστικό κράτος, η Ελλάδα αρέσκεται να ξεχνά τη μοναδική συνεισφορά των Εβραίων της Θεσσαλονίκης στην ιστορία της χώρας αλλά και της Ευρώπης. Για αιώνες, οι Εβραίοι ήταν η πλειοψηφία στη Θεσσαλονίκη, μια πόλη μ’ έναν Εβραϊκό χαρακτήρα που επέτρεπε τη συνύπαρξη πολλών άλλων θρησκευτικών και εθνικών κοινοτήτων.

Οι Εβραίοι της πόλης, οι οποίοι είχαν εκδιωχθεί από την Ισπανία και την Πορτογαλία στα τέλη του 15ου αιώνα, έφεραν μαζί τους τη γλώσσα και τις παραδόσεις τους κάνοντας τη Θεσσαλονίκη το μεγαλύτερο κέντρο του Σεφαραδίτικου πολιτισμού στον κόσμο. Ωστόσο, η Εβραϊκή ιστορία μιας από τις πιο σημαντικές πόλεις στην νοτιοανατολική Ευρώπη παραβλέπεται, τόσο από το κράτος όσο και από πάρα πολλούς Έλληνες ιστορικούς.

Αντί ν’ αποδεχτεί το παρελθόν και τα ηθικά διδάγματα της γενοκτονίας, η Ελλάδα θέλει να εμφανίζεται ως η μοναδική σχεδόν χώρα στην Ευρώπη που έχει καθαρή συνείδηση για τα όσα συνέβησαν στο έδαφος της κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Αντίθετα, άλλες Ευρωπαϊκές χώρες έχουν συνειδητοποιήσει ότι μια τέτοια συγκάλυψη της ιστορίας δεν είναι πλέον αποδεκτή.

Το 2002 στο Βέλγιο, η Κυβέρνηση ζήτησε συγγνώμη για τα όποια φαινόμενα συνεργασίας σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος και στη συνέχεια συγκρότησε μια ερευνητική επιτροπή για το θέμα. Τον περασμένο μήνα, η επιτροπή δημοσιοποίησε έκθεση με τίτλο “Πειθήνιο Βέλγιο" στην οποία παρουσιάζεται η ζοφερή εικόνα μιας χώρας που πρόδωσε τους πλέον ευάλωτους πολίτες της τη στιγμή που είχαν τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Δυστυχώς, παρόμοια ενδοσκόπηση δεν έχει γίνει στην Ελλάδα, μια χώρα όπου τα αρχεία έχουν σε μεγάλο βαθμό εκκαθαριστεί ενώ όσα έγγραφα μένουν φυλάσσονται στενά. Στη Θεσσαλονίκη, οι απόγονοι εκείνων που βοήθησαν τους Γερμανούς στο πρόγραμμα γενοκτονίας τους ή εκείνων που έκαναν τα στραβά μάτια στις απελάσεις ή αυτών που έκλεψαν τα υπάρχοντά των Εβραίων, ζουν σήμερα σε μια πόλη στην οποία τα περισσότερα ίχνη του Εβραϊκού παρελθόντος έχουν σβηστεί αποτελεσματικά.

Το Ελληνικό κράτος έχει ξεχάσει το παρελθόν του. Οι πολίτες του απλά δεν το γνωρίζουν.

*Η διδακτορική διατριβή του Αντρέα Αποστόλου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης αφορούσε στο Ολοκαύτωμα στην Ελλάδα.

http://www.forward.com/articles/10385/