Του Lesslie Susser

Jewish Telegraph Agency
1/11/04

Ιερουσαλήμ, 1.11.04 (JTA) - Ισραηλινοί αξιωματούχοι είναι σιωπηλά σίγουροι ότι εάν η υγεία του Αραφάτ τον υποχρεώσει να εγκαταλείψει τη θέση του, θα δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες για μία Ισραηλο – Παλαιστινιακή προσέγγιση.

Αλλά γνωρίζουν επίσης ότι υπάρχουν αρκετές παγίδες. Ο πιο σοβαρός κίνδυνος είναι ότι ο όποιος διάδοχος του Αραφάτ δεν θα έχει την αναγκαία αξιοπιστία για να ανταποκριθεί σε οποιοσδήποτε δεσμεύσεις για την ειρήνη, και ότι η διεθνής κοινότητα, που θα είναι πλέον απελευθερωμένη από το επιχείρημα ότι ο Αραφάτ δεν είναι πραγματικός συνέταιρος για την ειρήνη, ίσως ασκήσει πιέσεις στο Ισραήλ να προβεί σε παραχωρήσεις χωρίς οι Παλαιστίνιοι να δώσουν κανένα αντάλλαγμα.

Για την ώρα, οι αξιωματούχοι της Παλαιστινιακής Αρχής δηλώνουν ότι ο Αραφάτ συνεχίζει να έχει τον έλεγχο και η πραγματική διάσταση της αναπηρίας του παραμένει ασαφής.

Και στο άμεσο μέλλον, ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Αριέλ Σαρόν, δεν σκέφτεται να προβεί σε καμία μεγάλη αλλαγή στην πολιτική του. Δεν τίθεται ζήτημα ανάκλησης ή αναβολής της προγραμματισμένης μονομερούς αποχώρησης από την Λωρίδα της Γάζας και μέρους της Δυτικής Όχθης, απλώς επειδή τώρα μπορεί να υπάρχει Παλαιστίνιος συνέταιρος.

Ο Σαρόν λέει ‘ότι είναι προετοιμασμένος να συντονίσει την αποχώρηση με μία πιο μετριοπαθή Παλαιστινιακή ηγεσία, εφόσον δεν υπάρξει καμία καθυστέρηση στο χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής του σχεδίου.

Την Κυριακή ο Σαρόν είπε στο Υπουργικό Συμβούλιο ότι εάν μία νέα Παλαιστινιακή ηγεσία κινηθεί κατά της τρομοκρατίας, θα υπήρχαν μεγάλες πιθανότητες να ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις με βάση το σχέδιο ειρήνης του «Οδικού Χάρτη» που έχει την υποστήριξη της διεθνούς κοινότητας – αλλά ότι αυτοί οι (Παλαιστίνιοι) ηγέτες θα πρέπει να το κάνουν με πράξεις, όχι μόνο με λόγια.

Από τότε που ανέλαβε την εξουσία πριν σχεδόν τέσσερα χρόνια, ο Σαρόν ισχυρίζεται ότι ο Αραφάτ είναι το μεγάλο εμπόδιο για την ειρήνη. Από τον Ιανουάριο του 2002, όταν ο Αραφάτ συνδέθηκε με μία προσπάθεια να μεταφερθεί λαθραία στις Παλαιστινιακές περιοχές ένα τεράστιο φορτίο όπλων από το Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο..

Σε μία σημαντική πολιτική ανακοίνωση αργότερα το 2002, ο Πρόεδρος Μπους έκανε έκκληση στους Παλαιστινίους να επιλέξουν νέους ηγέτες που δεν έχουν «διαφθαρεί από την τρομοκρατία.»

Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέπτυξαν μία πολιτική που σκοπό είχε να παρακάμψουν τον Αραφάτ με την ελπίδα ότι άλλοι Παλαιστίνιοι ηγέτες θα μπορούσαν να σταματήσουν τη βία και να συμμετάσχουν σε μία πολιτική διαδικασία με το Ισραήλ. Αλλά παρόλο που βρισκόταν εγκλωβισμένος στο αρχηγείο του στην Ραμάλλα, ο Αραφάτ συνέχισε να κινεί τα νήματα και εμπόδισε δύο Πρωθυπουργούς, τον Μαχμούντ Αμπάς και τον Αχμέντ Κορέϊ, να αναπτύξουν μία σοβαρή πολιτική ειρήνης.

Τώρα Ισραηλινοί αξιωματούχοι ελπίζουν ότι εάν η ασθένεια του Αραφάτ τελικά τον απαγκιστρώσει από την εξουσία, άτομα σαν τον Αμπάς και τον Κορέϊ ίσως, μπορέσουν να βγουν από την σκιά του και να προωθήσουν την ειρηνευτική διαδικασία.

Με τον Αραφάτ να νοσηλεύεται στο Παρίσι, είναι πιθανόν ότι ο Αμπάς θα αναδειχθεί ως η πιο σημαντική προσωπικότητα στην νέα συλλογική ηγεσία. Εδώ και καιρό έχει κάνει έκκληση για τον τερματισμό της ένοπλης εξέγερσης εναντίον του Ισραήλ, που αυτός χαρακτηρίζει σαν «ένα στρατηγικό λάθος.»

Από τον Μάρτιο ως τον Σεπτέμβριο του 2003, ως Πρωθυπουργός, ο Αμπάς προσπάθησε να διαπραγματευτεί μία εκεχειρία και να προχωρήσει μπροστά με τον Οδικό Χάρτη, αλλά τον υπονόμευε συνέχεια ο Αραφάτ, και τελικά παραιτήθηκε. Εάν ξαναέρθει ο Αμπάς στο προσκήνιο, είναι πιθανόν ότι θα προσπαθούσε να προχωρήσει μπροστά με τον Οδικό Χάρτη με την βοήθεια της Ευρώπης και των ΗΠΑ.

Αλλά δεν είναι ξεκάθαρο πόσο μακριά θα μπορούσε να προχωρήσει ο Αμπάς στην κατεύθυνση μίας τελικής συμφωνίας ειρήνης με το Ισραήλ. Αντιτίθεται σθεναρά όσο και ο Αραφάτ στο να παραιτηθούν οι Παλαιστίνιοι από την απαίτηση να επιτραπεί η επιστροφή των Παλαιστινίων προσφύγων στο ίδιο το Ισραήλ. Αυτή είναι μία θέση που ακόμα και η πιο ειρηνόφιλη κυβέρνηση στο Ισραήλ δεν θα μπορούσε να αποδεχθεί.

«Ο Αμπου Μάζεν, δεν θα μπορέσει να προβεί στις οδυνηρές παραχωρήσεις που δεν μπόρεσε να κάνει ο Αραφάτ με όλο το κύρος και την εξουσία του,» λέει ο Πρώην Υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Σλόμο Μπέν Αμι, χρησιμοποιώντας το nom de guerre του Αμπάς.

Το Υπουργείο Εξωτερικών αναγνωρίζει το πρόβλημα που θα έχει ο διάδοχος του Αραφάτ να δημιουργήσει οτιδήποτε που να πλησιάζει την εξουσία του Παλαιστίνιου ηγέτη. Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι έχουν καταρτίσει ένα γραπτό σχέδιο με προτάσεις για το πώς θα μπορούσε να βοηθήσει το Ισραήλ, χωρίς να δημιουργείται η εντύπωση ότι παρεμβαίνει σε εσωτερικά Παλαιστινιακά ζητήματα.

Σε γενικές γραμμές, προτείνουν το Ισραήλ να περιορίσει τις αντι-τρομοκρατικές δραστηριότητές του, για παράδειγμα να απέχει από τις επιλεκτικές δολοφονίες τρομοκρατών, εκτός από εκείνων που προετοιμάζονται να εξαπολύσουν μία επίθεση.

Γίνεται ακόμα και συζήτηση ότι το Ισραήλ είναι διατεθειμένο να απελευθερώσει Παλαιστίνιους κρατούμενους εάν η Παλαιστινιακή τρομοκρατία μειωθεί για ένα χρονικό διάστημα κάποιας διαρκείας.

Αλλά δεν θα είναι εύκολο. Ο Αραφάτ είχε την ικανότητα να περιορίζει τα βαθιά ρήγματα στην Παλαιστινιακή κοινωνία και κάποιοι Ισραηλινοί εμπειρογνώμονες προβλέπουν μία εκτεταμένη διαμάχη για την εξουσία εάν εκλείψει η περιοριστική επιρροή του.

Ο Σαούλ Μισάλ, από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, προβλέπει μία σύγκρουση μεταξύ της παλιάς γενιάς των αξιωματούχων της ΟΑΠ από την Τυνησία σαν τον Αμπάς και τον Κορέϊ, και της νέας γενιάς ανδρών που μεγάλωσαν κάτω από την Ισραηλινή κατοχή στην Δυτική Όχθη και την Γάζα, όπως είναι ο Μοχάμεντ Νταχλάν, ο Τζιμπρίλ Ρατζούμπ και ο Μαρουάν Μπαργκούτι.

Κάτι που μπορεί να προκαλέσει περισσότερη διχόνοια είναι η εχθρότητα μεταξύ του κοσμικού κινήματος της Φάταχ και του Ισλαμικού κινήματος της Χαμάς. Ο Νταβίντ Ναχάμ, ο Σύμβουλος για Παλαιστινιακά θέματα του Ισραηλινού Υπουργού Άμυνας, Σαούλ Μοφάζ, πιστεύει ότι αυτός ο διχασμός μπορεί να οδηγήσει σε μία συλλογική ηγεσία που θα αγκαλιάσει τους νέος και τους ηλικιωμένους καθώς και τις κοσμικές και θρησκευτικές δυνάμεις. Το ερώτημα είναι ποια πολιτική είναι πιθανόν να υιοθετήσει αυτή η ηγεσία απέναντι στο Ισραήλ;

Εν πάση περιπτώσει, Ισραηλινοί αξιωματούχοι, ακόμα και αν φύγει ο Αραφάτ, δεν περιμένουν μία άμεση αλλαγή σε μία νύχτα προς το καλύτερο στις αντιλήψεις των Παλαιστινίων. Η καλλιέργεια του μίσους εναντίον του Ισραήλ – η οποία εντατικοποιήθηκε κατά την διάρκεια της Ιντιφάντα – είναι τέτοια που κανένας Παλαιστίνιος ηγέτης δεν θα μπορέσει να προχωρήσει άμεσα σε μία βασική στροφή.

Παρά ταύτα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι προβλέπουν δύο σημαντικές αλλαγές πολιτικής. Αυτές είναι η ετοιμότητα των Παλαιστινίων να συντονιστούν με το Ισραήλ για να αναλάβουν την ευθύνη του ελέγχου της Γάζας και της Βόρειας Δυτικής Όχθης και η ετοιμότητα να ξαναρχίσουν οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με βάση τον Οδικό Χάρτη, όταν ολοκληρωθεί η Ισραηλινή αποχώρηση από αυτές τις περιοχές το επόμενο καλοκαίρι.

Αλλά υπάρχει και ένα αρνητικό σημείο. Εάν αποδειχθεί ότι η ασθένεια του Αραφάτ είναι τόσο σοβαρή ώστε να τον θέσει στο περιθώριο, τότε η νέα Αμερικανική Κυβέρνηση θα κληρονομήσει μία κατάσταση όπου δεν θα υπάρχει πλέον ο κύριος λόγος για να αγνοεί την Παλαιστινιακή ηγεσία.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μία Αμερικανική ετοιμότητα να υποστηρίξει μία Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για νέες συναντήσεις Ισραηλινών – Παλαιστινίων, χωρίς οι Παλαιστίνιοι να είναι υποχρεωμένοι να ανταποκριθούν στις βασικές δεσμεύσεις τους στον Οδικό Χάρτη, όπως είναι η διάλυση των τρομοκρατικών ομάδων.

Οι Ευρωπαίοι δεν κρύβουν το γεγονός ότι προτίθενται να αναλάβουν μία νέα πρωτοβουλία αμέσως μετά από τις Αμερικανικές εκλογές. Ο φόβος του Ισραήλ είναι ότι με τον Αραφάτ εκτός παιχνιδιού, οι Ευρωπαίοι ίσως να παραβλέψουν την συνεχιζόμενη Παλαιστινιακή τρομοκρατία – και ότι ίσως η νέα Αμερικάνική Κυβέρνηση θα τους ακολουθήσει, δημιουργώντας πιέσεις στο Ισραήλ, να διαπραγματευτεί κάτω από την απειλή των όπλων.

*Ο Lesslie Susser είναι ο διπλωματικός συντάκτης του περιοδικού “Jerusalem Report.”