Του Jeremy Maissel
 

10 /05/2005

 Φέτος, στην Ημέρα Μνήμης για τους Πεσώντες στους Πολέμους του Ισραήλ και για την Ημέρα της Ανερξαρτησίας, θα τραγουδήσουμε για πρώτη φορά τον επίσημα εγκεκριμένο εθνικό μας ύμνο, την «Χατίκβα.»

Μόνο τον Νοέμβριο του 2004 η Κνέσετ (Ισραηλινό Κοινοβούλιο) καθιέρωσε με νόμο την «Χατίκβα». Ο Michael Nudelman, βουλευτής του Κόμματος της Εθνικής Ενωσης, διάλεξε μία ευκαιριακή συγκυρία – μέσα στο σάλο που δημιουργήθηκε από τον θάνατο του Γιασέρ Αραφάτ – για να περάσει τον νόμο χωρίς να προσελκύσει πολύ προσοχή.

Γιατί έπρεπε ο Nudelman να περάσει την πρότασή του στα κρυφά; Ούτως ή άλλως, δεν γίνεται συζήτηση για το αν η «Χατίκβα» είναι ο Εθνικός Υμνος του Ισραήλ. 8 βουλευτές -Αραβες, θρησκευόμενοι και Αριστεροί καταψήφισαν το νόμο. Ποιό ήταν το πρόβλημά τους;

Κατ΄ αρχήν ο Υμνος είναι αναχρονιστικός, και αναφέρεται σε πόθους του παρελθόντος, στα πρότυπα της κληρονομιάς του Ηerzl, των Εβραίων της Ευρώπης για ένα Εβραϊκό Κράτος στην Ανατολή. Ακόμη και η εκφορά των στίχων είναι αυτη των Ασκενάζι, χωρίς να τονίζεται η τελευταία συλλαβή όπως απαιτείται στην αποδεκτή σύγκρονη σεφαρδίτικη προφορά των Εβραϊκών.

Η «Χατίκβα» είναι καλή ως ο Υμνος των «Achusal.” Οι “Achusal” είναι το αντίστοιχο των Αμερικανών “WASP” (Λευκοί Αγγλο Σάξωνες Προτεστάντες). Ο όρος πρωτοχρησιμοποίηθηκε από τον καθηγητή Κοινωνιολογίας του Εβραϊκού Πανεπιστημίου, Baruch Kimmerling, στο βιβλίο του «Το Τέλος της Ηγεμονίας των Ασκενάζι.» Ο όρος “Achusal” λέει ο Kimmerling, είναι το ακρωνύμιο στα Εβραϊκά για τον Ασκενάζι, hiloni (κοσμικό μη θρησκευόμενο), vatik (βετεράνο πολίτη σε αντίθεση με έναν νέο μετανάστη), Σοσιαλιστή και Εθνικιστή ή Σιωνιστή Εβραίο.

Ο Kimmerling ασκεί κριτική στην Εθνική μας σημαία – που βασίζεται στο σάλι που χρησιμοποείται στις προσευχές, καθώς και στο σύμβολο του Κράτους μας, την Μενορά του Ναού, και τον εθνικό μας ύμνο, χαρακτηρίζοντας τα όλα ως μισαλλόδοξα με Εβραϊκους θρησκευτικούς συμβολισμούς που δεν αποδίδουν την κοινή μνήμη και τις εμπειρίες όλου του πληθυσμού του Ισραήλ. Για τους μη Ασκενάζι Εβραίους, και μάλιστα για οποιονδήποτε που δεν ανήκει στον χερτζελικό, Δυτικό – Ευρωπαϊκό, Ασκενάζι, απελευθερωμένο, Σοσιαλιστικό, μη Ορθόδοξο πληθυσμό στο Ισραήλ, η «Χατίκβα» πραγματικά δεν ταιριάζει, λέει ο Kimmerling.

Πολλοί Σεφαραδίτες Εβραίοι δεν νοσταλγούσαν την Ανατολή κοιτώντας προς την Σιών. Οι Ορθόδοξοι Εβραίοι δεν χρειάζονται πραγματικά έναν εθνικό ύμνο για να ενισχύσουν την εθνική τους ταυτότητα. Κατά διαστήματα μερικοί θρήσκοι Εβραίοι προτίμησαν το λόγια του Ψαλμού 123, «τον Ψαλμό της Εξύψωσης. Οταν ο Κύριος έφερε πίσω εκείνους που επέστρεψαν στην Σιών.» Μία πηγή δυσφορίας για τους Ορθόδοξους Εβραίους αποτελεί η έλλειψη οποιασδήποτε αναφοράς στον Θεό στην Χατίκβα. (Μάλιστα στην Διακύρηξη της Ανεξαρτησίας του Ισραήλ υπάρχει μόνο μία παρενθετική αναφορά στον «Βράχο του Ισραήλ.»)

Πως μπορεί η Χατίκβα να ανταποκριθεί στις ανάγκες του πιστού Αράβα πολίτη – του Χριστιανού η Μουσουλμάνου, του Δρούζου στρατιώτη η του Βεδουίνου ιχνηλάτη στον Ισραηλινό Στρατό. Είναι δύσκολο για τον Αραβικό πληθυσμό η για τον οποιοσδήποτε που μπορεί να μην αποδέχεται τελείως την «Σιωνιστική αφήγηση των πραγμάτων» να υιοθετήσει την Χατίκβα σαν κάτι που αντιπροσωπεύει την δική του εικόνα μίας Δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Το πρόβλημα είναι ότι οι στίχοι του Εθνικού μας Υμνου έχουν τέτοια σημασία που έχουν σχεδόν καθιαγιαστεί. Για τον Εβραϊσμό της Σοβιετικής Ενωσης και της άλλους καταπιεσμένους Εβραίους της Διασποράς, το να τραγουδήσει κανείς αυτόν τον ύμνο ήταν μία πράξη αντίστασης, μία πηγή αισιοδοξίας και για τους φυλακισμένους της Σιών, μία σημαία στον αγώνα κατά της απελπισίας.

Η Χατίκβα μας ξυπνά την μνήμη όλων εκείνων που πολέμησαν για την ανεξαρτησία μας. Είναι το μόνο τραγούδι που μπορεί να τραγουδήσει κανείς τόσο στην Ημέρα Μνήμης όσο και την Ημέρα της Ανεξαρτησίας. Τα λόγια έχουν τέτοια συμβολική σημασία που η ιδέα να άλλαξει έστω και μία λέξη φαίνεται σαν ιεροσυλία.

Ομως ο εθνικός μας ύμνος πρέπει να γίνει προσιτός σε όλον τον λαό. Εχει περάσει προ καιρού η εποχή στην οποία δεν δινόταν σημασία στην Αραβική μειοψηφία και απορρίπτονταν τα συναισθήματά του.

Σαν κάποιος που μεγάλωσε στον εξωτερικό η «Χατίβα» ανταποκρίνεται στην δική μου ανάγκη ο εθνικός υμνος να εκφράζει τον πατριωτισμό μου. Πως μπορεί ο Εθνικός Υμνος του Ισραήλ να ανταποκριθεί σήμερα στις ανάγκες όλου του πληθυσμού του;

Ο Kimmerling προτείνει να αλλάξουν οι στίχοι της Χατίκβα και να αντικατασταθούν με λόγια που θα εκφράζουν την συνεργασία μεταξύ όλων των κατοίκων του Ισραήλ, όπου ο κάθε πολίτης ζει την ζωή του ανάλογα με τα πιστεύω του. Η δική μου λύση θα ήταν να προστεθεί ένας δεύτερος στίχος που θα τονίζει ότι το Ισραήλ είναι μία ανοικτή, σύγχρονη, ζωηρή δημοκρατία που προωθεί την ισότητα μεταξύ όλων των πολιτών του χωρίς προκαταλήψεις που βασίζονται στην θρησκεία, την φυλή, την εθνικότητα, την ηλικία η το φύλο του ατόμου.

Η πρώτη στροφή θα εξέφραζε τον Σιωνιστικό και Εβραϊκό χαρακτήρα του κράτους. Η δεύτερη στροφή θα διατύπωνε εκείνα τα συναισθήματα που εμείς τονίζουμε όταν δέχεται κριτική το Ισραήλ, όταν με περηφάνια συγκρίνουμε το Ισραήλ με τους γείτονές του.

Θα ήθελα να ισχυριστώ ότι αυτά είναι όλα δική μου ιδέα, αλλά κάτι τέτοιο θα ήταν ανειλικρινές. Μεταξύ των πιο σημαντικών υποστηρικτών της «πρότασης για την δεύτερη στροφή» βρίσκεται η πρώην ελεγκτής του κράτους, Miriam Ben Porat, η οποία έκανε την πρόταση όταν συνταξιοδοτήθηκε το 2000.

Διαβάζοντας τον στίχο της «Χατίκβα» που εκφράζει τον πόθο «να γίνουμε έλευθερος λαός στην πατρίδα μας, στην γή της Σιών και της Ιερουσαλήμ,» κανείς διερωτάται: Αυτό είναι αναχρονιστικό, ή μπορεί να ερμηνευτεί σαν ένα διαπεραστικό διορατικό κοινωνικό σχόλιο. Δεν έχουμε αποκτήσει ήδη την ελευθερία μας;

Ισως όλοι μας θα επιτύχουμε την πραγματική ελευθερία όταν αποκτήσουμε την αυτοπεποίθηση να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να αλλάξουμε τον εθνικό μας ύμνο ώστε να επιτρέπει σε όλους τους Ισραηλινούς να ταυτιστούν εξ ίσου με αυτόν. Οταν ολοι μας θα μπορούμε να τον τραγουδήσουμε με υπερηφάνια.

Ο συγγραφέας είναι μέλος του κιμπούτς Αλουμίμ, και είναι εκπαιδευτικός στο κέντρο μελζίτ για Εβραϊκές και Σιωνιστικές σπουδές.


---------------------------------

 [1] Εθνικός Υμνος του Ισραήλ