Haaretz 16 Ιουλίου 2014

Του Shlomo Avineri

 

Οι Παλαιστίνιοι δεν αναγνωρίζουν το δικαίωμα των Εβραίων σ’ ένα κράτος οπότε το Ισραήλ πρέπει να λάβει μέτρα για να βελτιώσει από μόνο του την ατμόσφαιρα.

 

Στη διάσκεψη του Ισραήλ για την Ειρήνη (Israel Conference on Peace) του περιοδικού Haaretz, ο Aluf Benn θέτει ένα σημαντικό ερώτημα για τις αιτίες της αποτυχημένης διαδικασίας που ξεκίνησε πριν από 21 χρόνια στο Όσλο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι εκείνοι που εγκαινίασαν τη διαδικασία πίστευαν αληθινά ότι θα οδηγούσε σ’ έναν ιστορικό συμβιβασμό ανάμεσα σε μας και τους Παλαιστίνιους.

 

Οι θιασώτες του Όσλο έβλεπαν τη σύγκρουση ως μια διένεξη μεταξύ δύο εθνικών κινημάτων και θεωρούσαν – όπως κι εγώ – ότι οι απευθείας διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ισραήλ και της PLO θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια λύση στα εδαφικά και στρατηγικά ζητήματα που είναι οι ακρογωνιαίοι λίθοι της διαφωνίας. Δεν ήταν εύκολο να πειστούν οι Ισραηλινοί, ακόμη κι εκείνοι στο Εργατικό κόμμα, ότι η άλλη πλευρά ήταν ένα εθνικό κίνημα – ένα με τρομοκρατικές πτυχές κατά γενική ομολογία αλλά και με θεμελιώδες δικαίωμα στην εθνική αυτοδιάθεση, ακριβώς όπως και το Σιωνιστικό κίνημα.

 

Κάναμε λάθος.

 

Οι Παλαιστίνιοι δεν πιστεύουν ότι αυτή είναι μια σύγκρουση μεταξύ δύο εθνικών κινημάτων. Από τη δική τους οπτική, πρόκειται για μια σύγκρουση μεταξύ ενός μεμονωμένου εθνικού κινήματος – του Παλαιστινιακού – και μιας αποικιοκρατικής, ιμπεριαλιστικής οντότητας προορισμένης να εξαφανιστεί από τον κόσμο. Επομένως, η αναλογία που εμφανίζεται στα Παλαιστινιακά εγχειρίδια είναι Αλγερία: όχι η Δυτική Όχθη ως Αλγερία, αλλά όλο το Ισραήλ ως Αλγερία. Και οι Ισραηλινοί θα εξαφανιστούν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ακριβώς όπως έκαναν και οι Γάλλοι άποικοι από την Αλγερία.

 

Η Ισραηλινή θέση μιλά για “δύο κράτη για δύο λαούς”. Στην Παλαιστινιακή όμως εκδοχή, η φράση “δύο λαοί” δεν εμφανίζεται. Γίνεται λόγος μόνο για “δύο κράτη”. Αν κάποιος θεωρεί πολύ λεπτή αυτή τη διάκριση, ας ρωτήσει έναν Παλαιστίνιο συνομιλητή την άποψή του σχετικά με τη φόρμουλα των “δύο κρατών για δύο λαούς”. Αργά ή γρήγορα, θα πάρει την απάντηση ότι δεν υπάρχει Εβραϊκός λαός. Αυτός είναι επίσης και ο λόγος που οι Παλαιστίνιοι απέρριψαν τη φόρμουλα που προτάθηκε από τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών John Kerry και μιλούσε για μια συμφωνία μεταξύ “δύο εθνών-κρατών”.

 

Η αλήθεια είναι ότι στην Παλαιστινιακή αφήγηση, οι Εβραίοι δεν είναι ούτε λαός ούτε έθνος αλλά μόνο μια θρησκευτική κοινότητα. Επομένως δεν έχουν δικαίωμα σ’ ένα κράτος. Αυτός είναι επίσης και ο λόγος για τη σαρωτική, ασυμβίβαστη Παλαιστινιακή άρνηση ν’ αναγνωριστεί το Ισραήλ ως το Εβραϊκό έθνος-κράτος.

 

Αυτή είναι η ρίζα της σύγκρουσης – ούτε τα σύνορα, ούτε οι οικισμοί, ούτε καν η Ιερουσαλήμ. Και φυσικά, η Παλαιστινιακή άρνηση να παραιτηθούν του “δικαιώματος της επιστροφής” είναι δεμένη μ’ αυτό. Υπάρχουν πολλοί λόγοι να επικριθεί η συμπεριφορά της κυβέρνησης Netanyahu κατά τη διάρκεια των προσπαθειών του Kerry για επανάληψη των συνομιλιών αλλά η άρνηση αυτών των βαθύτερων λόγων ισοδυναμεί με διανοητική απιστία.

 

Όταν ο Σιωνισμός δέχτηκε την αρχή της διχοτόμησης το 1948, θεωρούσε, ακριβώς όπως και οι άνθρωποι πίσω από το Όσλο, ότι το Παλαιστινιακό εθνικό κίνημα ήταν μια αντανάκλαση αυτού που πίστευε ο Σιωνισμός – ότι πρόκειται δηλαδή για μια σύγκρουση μεταξύ δύο εθνικών κινημάτων. Σε μια τέτοια σύγκρουση, ο συμβιβασμός είναι εφικτός. Αν όμως βλέπεις το κίνημά σου σαν έναν αγώνα ενάντια σ’ ένα αποικιοκρατικό, ιμπεριαλιστικό κίνημα, δεν υπάρχει καμία πιθανότητα συμβιβασμού και καμία ηθική αιτιολόγηση γι’ αυτό.

 

Τι μπορεί να γίνει; Ακόμη και στη σημερινή δύσκολη ατμόσφαιρα, είναι απαραίτητο να σκεφτόμαστε μπροστά. Δεν μπορούμε ν’ αναμένουμε τίποτα από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την κυβέρνηση Netanyahu. Η κυβέρνηση Obama έχει αποτύχει σε κάθε πρόκληση εξωτερικής πολιτικής - Κριμαία και Ουκρανία, Συρία και Ιράκ, το Ιρανικό πυρηνικό ζήτημα, το απατηλό φλερτ με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο, τις διακηρύξεις του Obama περί προσωπικής φιλίας με τον Τούρκο Πρωθυπουργό Recep Tayyip Erdogan ο οποίος αποκαλύπτεται όλο και περισσότερο ως δυνάστης. Η κυβέρνηση Netanyahu εστιάζεται αποκλειστικά – και ανεπιτυχώς – στη λαϊκή διπλωματία επιτρέποντας της να συνεχίζει το status quo το οποίο όποιος έχει μάτια βλέπει ότι είναι καταστροφικό.

 

Αυτό παρουσιάζει μια ευκαιρία στην αντιπολίτευση – με ηγέτη το Εργατικό Κόμμα - να προτείνει μια εναλλακτική λύση. Δεν υπάρχει λόγος να συνεχίζει την επωδό της επανάληψης των ειρηνευτικών συνομιλιών επειδή, ακόμα κι αν το κάνουμε, είναι σαφές ότι δεν θα καρποφορήσουν όπως ακριβώς έγινε και στο παρελθόν.

 

Χωρίς να υποχωρεί από την αρχή των “δύο κρατών για δύο λαούς”, η αντιπολίτευση πρέπει αυτή τη στιγμή να προτείνει προσωρινά βήματα – όχι ως εναλλακτική μιας μόνιμης λύσης αλλά ως έναν κλιμακωτό δρόμο προς αυτή. Η αντιπολίτευση πρέπει ν’ απαιτήσει τον πλήρη τερματισμό της ανοικοδόμησης στους οικισμούς, την εκκένωση των παράνομων φυλακίων, μια αναθεώρηση της ανάπτυξης των Ισραηλινών δυνάμεων στη Δυτική Όχθη – μόλις υποχωρήσει η τρέχουσα ένταση – και την άρση των όποιων υπολειμμάτων αποκλεισμού της Γάζας υπάρχουν (ενδεχομένως σε συντονισμό με την Αίγυπτο μετά τη λήξη των τωρινών εχθροπραξιών). Τέλος, πρέπει να προτείνει μια πρωτοβουλία μείωσης της πολιτικής παρουσίας του Ισραήλ στη Δυτική Όχθη με την ανάπτυξη ενός σχεδίου εκκένωσης-αποζημίωσης.

 

Οι περισσότεροι Ισραηλινοί έποικοι στη Δυτική Όχθη πήγαν εκεί όχι για ιδεολογικούς, εθνικιστικούς ή θρησκευτικούς λόγους αλλά για τους οικονομικούς ορίζοντες που άνοιξαν οι κυβερνητικές επιδοτήσεις για ευρύχωρη, άνετη στέγαση. Η Ισραηλινή αριστερά πρέπει ν’ αναγνωρίσει ότι για δεκάδες χιλιάδες οικογένειες, η δυνατότητα μιας επιδοτούμενης κατοικίας στη Δυτική Όχθη, ελλείψει ουσιαστικής στέγασης στο Ισραήλ, ήταν ένας μοχλός για κοινωνική κινητικότητα και σημαντική βελτίωση στις ζωές τους.

 

Επομένως, πρέπει να τους προσφερθεί μια εναλλακτική λύση: Όποιος επιθυμεί να επιστρέψει στο Ισραήλ θα λάβει γενναιόδωρη κυβερνητική στήριξη. Αυτό είναι πιθανό να δημιουργήσει μια ρωγμή μεταξύ κάποιων εποίκων και της δεξιάς κυβέρνησης. Η ιδέα είναι επίσης πιθανό να βρει υποστηρικτές μεταξύ όσων ψήφισαν τα κεντρώα κόμματα Yesh Atid και Hatnuah καθώς και τους αντιπροσώπους τους στην κυβέρνηση.

 

Όσοι από μας υποστηρίξαμε το Όσλο – και πιστεύουμε ακόμη ότι ήταν το σωστό βήμα – πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε ότι η σωτηρία δεν θα προέλθει από τους Παλαιστίνιους. Είναι πραγματικά αδιάφοροι για μια λύση δύο κρατών για δύο λαούς επειδή είναι απρόθυμοι να προσδώσουν νομιμότητα στο Εβραϊκό δικαίωμα στην αυτοδιάθεση.

 

Μπορούμε να στηριχθούμε μόνο στους εαυτούς μας – όχι με την έννοια της στρατιωτικής ισχύος μας αλλά με την έννοια της φρόνησής μας, της επιθυμίας μας να διατηρήσουμε ένα Εβραϊκό έθνος-κράτος εδώ και της ικανότητάς μας να πραγματοποιήσουμε αυτήν την επιθυμία ακόμη και υπό τις δύσκολες προϋποθέσεις της βαθιά ριζωμένης απόρριψης από την άλλη πλευρά.