Haaretz Τετάρτη 10.1.2018
Του Όσσι Ντάρμαν
Αρχείο το Μουσείο του Εβραϊκού Λαού.

Χωρίς να υποβαθμιστεί ο ηρωισμός των μαχητών της ZOB (Żydowska Organizacja Bojowa, ŻOB) που αγωνίστηκαν θαρραλέα εναντίον των Ναζί, είναι αδύνατο να αρνηθεί κανείς το γεγονός ότι οι επιπτώσεις της εξέγερσης στο γκέτο της Βαρσοβίας στον ολοκληρωτικό πόλεμο δεν ήταν τίποτα σε σύγκριση με τις συνέπειες της δράσης που πραγματοποίησε η εβραϊκή αντίσταση στην Αλγερία. 26.000 Εβραίοι ζούσαν στην Αλγερία το 1830, όταν η Μεγάλη Γαλλία εισέβαλε στη Μαγκρέμπ και την μετέτρεψε σε αποικία για 130 χρόνια. Η ελευθερία των Εβραίων της Αλγερίας είναι καταχωρημένη χάρη στον Adolphe Crémieux, γιου ενός γαλλο-εβραίου εμπόρου μεταξιού, ο οποίος υπηρέτησε ως υπουργός Δικαιοσύνης στη Δεύτερη Γαλλική Δημοκρατία και χορήγησε στους Εβραίους πλήρη ισότητα το 1870. Το σκεπτικό πίσω από το Διάταγμα Cremieux (σ.μ. Décret Crémieux) βασίζεται στην ιδέα ότι οι Εβραίοι πρέπει να έχουν όλα τα δικαιώματα ως ιδιώτες και κανένα δικαίωμα ως έθνος. Η ιδέα ήταν να συσκοτίσουν την εθνική τους ταυτότητά και να τους μετατρέψουν σε πιστούς πολίτες της Γαλλικής Δημοκρατίας.

Από όλες τις εβραϊκές κοινότητες στη Βόρεια Αφρική, δεν υπήρχε καμία κοινότητα που να υπέστη μια τόσο ριζοσπαστική και ταχεία πολιτισμική επανάσταση, όπως στην υπό γαλλική κατοχή Αλγερία. Πολλά ηγετικά μέλη της κοινότητας εγκατέλειψαν την παράδοση, απεμπόλησαν την εβραϊκή τους ταυτότητα και έγιναν αφοσιωμένοι γαλλόφιλοι. Το ποσοστό των Εβραίων στα αλγερινά επαγγέλματα την γαλλική εποχή ήταν ανυπολόγιστα μεγαλύτερο σε σχέση με τον πληθυσμό ενώ η ταύτιση με τη γαλλική κουλτούρα ήταν επίσης εμφανής στους τομείς της τέχνης, της λογοτεχνίας και της ποίησης.

70 χρόνια αργότερα, το 1940. Μετά τη γερμανική κατοχή της Γαλλίας, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η Αλγερία έγινε κράτος υπό την αιγίδα της κυβέρνησης Vichy, γνωστή για τη στενή συνεργασία της με τους Ναζί. Η κυβέρνηση του Vichy ακύρωσε το Διάταγμα Cremieux και η γαλλική ιθαγένεια των Εβραίων της Αλγερίας ήταν ωσεί ανύπαρκτη. Μ’ αυτόν τον τρόπο δόθηκε το μήνυμα μιας εκστρατείας απονομιμοποίησης της εβραϊκής κοινότητας. Σύντομα οι Εβραίοι φοιτητές εκδιώχθηκαν από τα πανεπιστήμια και τις κρατικές σχολές. Το 1941, το ποσοστό των Εβραίων στην Αλγερία ήταν περίπου 2%, αλλά ήταν περισσότερο από το 37% των φοιτητών ιατρικής, το 24% των φοιτητών νομικής, το 16% των φοιτητών των θετικών επιστημών και το 10% των φοιτητών της τέχνης. Εκείνη την εποχή, οι Εβραίοι εκδιώχθηκαν μαζικά από τις δουλειές τους ως γιατροί, δικηγόροι, δάσκαλοι και υπάλληλοι. Οι Εβραίοι κατηγορήθηκαν από την αλγερινή κοινωνία και εγκαταλείφθηκαν στην οργή των μουσουλμάνων και των Γάλλων αποίκων, ενώ οι τελευταίοι εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία να λογαριαστούν μαζί τους για δεκαετίες εχθρότητας και ζήλιας.


Ζοζέ Αμπουλκέρ

Μέσα σ’ αυτούς τους πονηρούς καιρούς, αρκετοί νέοι Εβραίοι, με επικεφαλής τον Ζοζέ (Ζοζέφ) Αμπουλκέρ, ένωσαν τις δυνάμεις του. Ο τελευταίος ανήκε σε μια πλούσια και μορφωμένη εβραϊκή οικογένεια. Ο πατέρας του, Δρ Ανρί Αμπλουκέρ, ήταν επιτυχημένος χειρουργός και λέκτωρ στο Πανεπιστήμιο του Αλγερίου ενώ η μητέρα του, Μπερτά Μπενισού Αμπουλκέρ, ήταν μια πολύ γνωστή ποιήτρια και θεατρική συγγραφέας και μια από τις πρώτες γυναίκες που δημοσίευσε έργα στην Αλγερία. Ο νεαρός Αμπουλκέρ δεν αποδεχόταν την ρατσιστική στάση του καθεστώτος Vichy εναντίον του ίδιου του λαού του και συγκέντρωσε γύρω του μερικούς συγγενείς του και έναν αριθμό Εβραίων φοιτητών, που ίδρυσαν μαζί μια εβραϊκή αντιστασιακή οργάνωση που λειτουργούσε υπό την κάλυψη ενός αθλητικού σωματείου και γυμναστηρίου που ονομαζόταν «Ζιού Γκρα» από το όνομα ενός ντόπιου προπονητή που προσέλαβαν και ο οποίος και δεν ήξερε τίποτα για το ρόλο του σωματείου. Στην αρχή η αντίσταση υπερασπιζόταν τους Εβραίους από τη βία, αγόραζε όπλα και μοίραζε φυλλάδια κατά της εξουσίας. Όλα αυτά δεν είναι τίποτα μπροστά στην παράτολμη ενέργεια που έλαβε χώρα το πρωί της 8ης Νοεμβρίου 1942.

Το καλοκαίρι του 1942 ήταν ένα από τα χαμηλότερα σημεία του πολέμου που διεξήγαν οι Σύμμαχοι εναντίον των Ναζί. Στις αρχές Ιουλίου, ο Ρόμελ έφτασε στη γραμμή Ελ-Αλαμέιν και απείλησε να κατακτήσει την Αίγυπτο, συμπεριλαμβανομένου του καναλιού του Σουέζ, ενώ αργότερα τον ίδιο μήνα άρχισε η μάχη του Στάλινγκραντ στο σοβιετικό μέτωπο. Ο στρατός του Χίτλερ προέλαυνε και ο Στάλιν ζήτησε από τους Συμμάχους να εκτονώσουν την πίεση του Κόκκινου Στρατού και να ανοίξουν ένα μέτωπο ενάντια στους Γερμανούς στα δυτικά. Τα μάτια των Συμμαχικών διοικητών στρέφονταν κατευθείαν προς τον νότο, στην Αφρική.

Η Επιχείρηση Φακός (Operation Torch) ήταν η κωδική ονομασία για την επιχείρηση προσγείωσης των Συμμάχων στις ακτές του Μαρόκου και της Αλγερίας, στο πλαίσιο της συνολικής εκστρατείας στη Βόρειο Αφρική. Ο στρατηγός Αϊζενχάουερ, διοικητής της αμερικανικής επιχείρησης και λαμπρό στρατηγικό μυαλό, εντόπισε στο στρατό του Vichy μια ομάδα Γάλλων αξιωματικών, των οποίων η απογοήτευση από τους Γερμανούς αύξησε την πίστη τους στο καθεστώς. Οι Αμερικανοί μετέβησαν στους Γάλλους και αναζητούσαν ανθρώπους στην περιοχή που θα τους βοηθούσαν. Έτσι γεννήθηκε ο σύνδεσμος με τον Αμπουλκέρ και την εβραϊκή αντίσταση. Σύμφωνα με το σχέδιο, τα μέλη της αντίστασης έπρεπε να επωφεληθούν από μια πάγια εντολή σύμφωνα με την οποία, όταν ανακηρυσσόταν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης το Αλγέρι, οι πολιτοφυλακές θα έπαιρναν τη διοίκηση των κέντρων ελέγχου της πόλης προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στον στρατό να επικεντρωθεί στον ρόλο της ασφάλείας της. Και αυτό ακριβώς συνέβη.

Ήταν μιάμιση η ώρα τη νύχτα, ξημερώματα της 8ης Νοεμβρίου 1942. Ο Ζοζέ Αλμπουκέρ και οι μαχητές της εβραϊκής αντίστασης της Αλγερίας χρειάστηκαν 15 λεπτά για να πάρουν τον έλεγχο του αστυνομικού σταθμού και του κεντρικού ραδιοφώνου στο Αλγέρι, πρωτεύουσα της Αλγερίας. Ντυμένοι με φασιστικές στολές και έχοντας στη διάθεσή τους παραποιημένες διαταγές ο Αμπουλκέρ και οι στρατιώτες του διέδιδαν παραπλανητικές πληροφορίες στο ραδιόφωνο και «διαταγές» που προκαλούσαν σύγχυση προκειμένου να κερδίσουν χρόνο. Στις 19:00, μετά από 18 ώρες κατά τις οποίες τα μέλη της αντίστασης κατάφεραν να ξεγελάσουν τους διοικητές του Vichy, οι συμμαχικές δυνάμεις προσγειώθηκαν στις ακτές της Αλγερίας και ξεκίνησε η επιχείρηση Φακός. Η ημέρα κατά την οποία η αντίσταση πήρε τον έλεγχο των κεντρικών σημείων και των επικοινωνιών στην πόλη ήταν κρίσιμη. Έτσι μια αμερικανική δύναμη περίπου 2.000 στρατιωτών κατέλαβε την πρωτεύουσα της Αλγερίας χωρίς καμία ουσιαστική αντίσταση.

Οι Αμερικανοί, που φοβούνταν ότι η αντίσταση θα ήταν ο πιο αδύναμος κρίκος της επιχείρησης, ήταν ευτυχείς όταν ανακάλυψαν ότι ίσχυε το αντίθετο. Η επιτυχία της [συγκεκριμένης] ενέργειας και της Επιχείρησης [Φακός] είχε σοβαρές συνέπειες και δημιούργησαν ένα διπλό μέτωπο εναντίον του Ρόμελ ενώ προετοίμασαν το δρόμο για τη συμμαχική κατάληψη της νότιας Ευρώπης και της Ιταλίας.

«Η ιστορία γράφεται από τους νικητές», λέει το κλισέ και η ανείπωτη ιστορία της εβραϊκής αντίστασης στην Αλγερία είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα γι’ αυτό. Οι νεαροί από την Αλγερία απλά δεν ανήκαν στο "σωστό στρατόπεδο". Η αδικία της διαγραφής της ενθύμησής τους γίνεται ακόμη πιο συγκλονιστική, όταν συγκριθεί με την επιρροή που είχε μία άλλη αντιστασιακή οργάνωση, που λειτούργησε κατά τη διάρκεια του πολέμου, την οργάνωση ŻOB (Żydowska Organizacja Bojowa, Οργάνωση Εβραίων Μαχητών) που σήκωσε τη σημαία της εξέγερσης στο γκέτο της Βαρσοβίας.

Χωρίς να υποβαθμιστεί ο ηρωισμός των μαχητών της ZOB (Żydowska Organizacja Bojowa, ŻOB) που αγωνίστηκαν θαρραλέα εναντίον των Ναζί, είναι αδύνατο να αρνηθεί κανείς το γεγονός ότι οι επιπτώσεις της εξέγερσης στο γκέτο της Βαρσοβίας στον ολοκληρωτικό πόλεμο δεν ήταν τίποτα σε σύγκριση με τις συνέπειες της δράσης που πραγματοποίησε η εβραϊκή αντίσταση στην Αλγερία. Παρ’ όλα αυτά, σε αντίθεση με τους αντιστασιακούς μαχητές της ZOB, που κέρδισαν μια άνευ προηγουμένου αθανασία στην σιωνιστική ηθική, δεν θα διαβάσετε σε κανένα βιβλίο για την ιστορία της εβραϊκής αντίστασης στην Αλγερία ούτε δεν ακούσετε γι’ αυτήν σε καμία ημέρα μνήμης.

https://www.haaretz.co.il/blogs/beithatfutsot/1.5721449