The New York Times Κυριακή 14.1.2018
Του Shmuel Rosner*

Την περασμένη εβδομάδα το Ισραήλ έμαθε ότι ο γιος του Πρωθυπουργού είναι μπελάς

Εκείνο το βράδυ έκανε την εμφάνισή του ένα βίντεο με τον γιο του Μπινγιαμίν Νετανιάου, Γιαΐρ, να κάνει πάρτι σε στριπτιζάδικα και να κάνει αισχρά αστεία. Ξέσπασε σκάνδαλο. Ο πρωθυπουργός αναγκάστηκε, όπως ήταν φυσικό, να δώσει εξηγήσεις για το θέμα. Αναμφίβολα επρόκειτο για αντιπερισπασμό από κάτι σημαντικό: σύμφωνα με ρεπορτάζ την ίδια εκείνη νύχτα που ο νεότερος Νετανιάου παρουσιαζόταν σαν κάποιο ηλίθιο, η ισραηλινή πολεμική αεροπορία πραγματοποιούσε επίθεση εναντίον συριακών στρατιωτικών εγκαταστάσεων, το είδος εκείνο της επίθεσης που περισσότερο από κάθε άλλο απαιτεί την εξουσιοδότηση του πρωθυπουργού καθώς και την προσοχή του.

Η πιθανότητα του αντιπερισπασμού είναι το σοβαρότερο επιχείρημα όσων Ισραηλινών ισχυρίζονται ότι σύντομα ο κ. Νετανιάου θα αποχωρήσει από το αξίωμά του. Και η πηγή αυτού του αντιπερισπασμού ωχριά μπροστά σε ένα απείθαρχο, αδέξιο γιο: για τον πρωθυπουργό διεξάγεται έρευνα για διαφθορά.  

«Ο πρωθυπουργός του Κράτος του Ισραήλ είναι ένας από τους πιο πολυάσχολους ηγέτες του κόσμου” έγραψαν πρόσφατα σε άρθρο τους δύο ερευνητές του Ισραηλινού Ινστιτούτου Δημοκρατίας. Όταν σπαταλά τον χρόνο του για να προετοιμαστεί για αστυνομικές ανακρίσεις, σαφώς η ικανότητά του να επικεντρώσει όλη του την προσοχή στα ζητήματα του κράτους εξασθενεί».

Το ίδιο το Λικούντ, το κόμμα του πρωθυπουργού κ. Νετανιάου είχε προβάλει το παραπάνω επιχείρημα όταν ο Εχούντ Όλμερτ, ο προκάτοχος του κ. Νετανιάου στην πρωθυπουργία, αντιμετώπιζε προβλήματα με τον νόμο. «Δεν υπάρχει κανείς εργασιακός χώρος –και βεβαίως ούτε στην άσκηση της πρωθυπουργίας- δεν μπορεί να ανεχθεί έναν μάνατζερ που σπαταλά τον χρόνο του λαμβάνοντας συμβουλές από δικηγόρους» είπε ο Γκιλάντ Ερντάν, τότε μέλος της Κνέσσετ, ο οποίος σήμερα είναι Υπουργός Δημόσιας Ασφάλειας στην κυβέρνηση Νετανιάου. Εάν ο πρωθυπουργός δεν μπορεί να κάνει σωστά τη δουλειά του λόγω ενός νέφους εγκληματικών κατηγοριών που επικρέμανται επάνω από το κεφάλι του, τότε οφείλει να αποχωρήσει.

Η απαίτηση να παραιτηθεί ο κ. Νετανιάου γίνεται όλο και μεγαλύτερη. Όμως ο πρωθυπουργός είναι αδιάλλακτος σχετικά με την παραμονή του. Επιπλέον διατρανώνει ότι όσοι τον καλούν να παραιτηθεί είναι ανέντιμοι. Επιθυμούν την αποχώρησή του όχι επειδή ανησυχούν για τυχόν δυσλειτουργίες αλλά επειδή αντιτίθενται στις πολιτικές του.

Ο κ. Νετανιάου έχει εμπλακεί σε πολλές ανακρίσεις. Είναι ύποπτος για παράνομη δωροληψία· είναι ύποπτος για διαπραγμάτευση συμφωνίας με μεγαλοεπιχειρηματία του Τύπου με αντάλλαγμα την ευνοϊκή δημοσιογραφική του κάλυψη. Οι στενότεροι συνεργάτες του έχουν ανακριθεί για ένα σκάνδαλο διαφθοράς που αφορούσε την αγορά υποβρυχίων από τη Γερμανία. (Στον πρωθυπουργό που διατείνεται ότι είναι αθώος δεν έχει ασκηθεί δίωξη για καμία από τις παραπάνω περιπτώσεις).

Αυτές οι κατηγορίες, ισχυρίζονται οι αντίπαλοι του κ. Νετανιάου, τον αποκλείουν [από την πρωθυπουργία] για τουλάχιστον δύο λόγους: άτομο ύποπτο για εγκλήματα δεν θα έπρεπε να κυβερνά το Ισραήλ, και το ουσιαστικότερο, το κράτος χρειάζεται ένας πρωθυπουργό πλήρους απασχόλησης, όχι κάποιον που περνά τις μισές μέρες του δίνοντας καταθέσεις σε εισαγγελείς και αστυνομικούς ή λαμβάνοντας νομικές συμβουλές από τους συνηγόρους του.

Ωστόσο, η νομική περίπτωση είναι περισσότερο αδύνατη: ο πρωθυπουργός, όπως κάθε πολίτης, είναι αθώος μέχρι της αποδείξεως του εναντίου στο δικαστήριο. Ο νόμος δεν λέει ότι πρέπει να παραιτηθεί επειδή απλά τον κατηγορούν. Ο εξαναγκασμός του σε παραίτηση θα μπορούσε να αποτελέσει επιβολή ποινής σε κάποιον αθώο.

 

Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Ισραηλινοί πρέπει να σκεφτούν τη συγκεκριμένη περίπτωση. Όλοι οι τελευταίοι πρωθυπουργοί μας αντιμετώπισαν ανακρίσεις για εγκλήματα: ο κ. Νετανιάου, κατά την πρώτη του θητεία στα μέσα της δεκαετίας του 1990, και οι προκάτοχοί του Εχούντ Μπάρακ, Αριέλ Σαρόν και Εχούντ Όλμερτ κατά χρονολογική σειρά. Η μοίρα αυτών των πρωθυπουργών ήταν διαφορετική για τον καθένα. Η θητεία του κ. Μπάρακ ήταν εξαιρετικά βραχεία ώστε να επηρεαστεί από ανακρίσεις· ο κ. Σαρόν ήταν ανάπηρος έπειτα από εγκεφαλικό που υπέστη πριν την κατάληξη της έρευνας· ο κ. Όλμερτ εξαναγκάστηκε σε παραίτηση και στη συνέχεια δικάστηκε και φυλακίστηκε.

Τι θα συμβεί με τον κ. Νετανιάου; Θα εξαναγκαστεί σε παραίτηση εξαιτίας των νομικών προβλημάτων του;

Οι ιστορίες των προκατόχων του θα πρέπει να μας βοηθήσουν να πάρουμε μιαν απάντηση. Αυτές οι ιστορίες περιλαμβάνουν πολλά στάδια υποψίας και δράσης: πρώτον, υπάρχουν καταθέσεις στην αστυνομία. Στη συνέχεια η αστυνομία παραπέμπει τα ευρήματα στον εισαγγελέα, συχνά με μία σύσταση για άσκηση ποινικής δίωξης ή όχι. Αν η ενάγουσα αρχή αποφασίσει να ασκήσει ποινική δίωξη στον πρωθυπουργό, η υπόθεση παραπέμπεται στο δικαστήριο.

Γνωρίζουμε εκ πείρας ότι η σύσταση της αστυνομίας για άσκηση ποινικής δίωξης δεν είναι ο τελευταίος λόγος. Το 1997 η αστυνομία συνέστησε την άσκηση ποινικής δίωξης εναντίον του κ. Νετανιάου με την κατηγορία της εξαγοράς ψήφων έναντι διορισμών. Δεν ασκήθηκε ποτέ δίωξη. Το 2004, ο εισαγγελέας του Ισραήλ συνέστησε να ασκηθεί δίωξη στον κ. Σαρόν με τις κατηγορίες της δωροληψίας. Ούτε σ΄αυτή την περίπτωση έγινε κάτι.

Όταν όμως τη σύσταση της αστυνομίας ακολουθεί η απόφαση για δίωξη του πρωθυπουργού, τα νερά του νόμου θολώνουν.

Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ το 1993 με βούλευμά του έκρινε υποχρεωτική την διαθεσιμότητα μελών του υπουργικού συμβουλίου στα οποία έχει ασκηθεί ποινική δίωξη. Ορισμένοι νομικοί υποστηρίζουν ότι αυτό το βούλευμα κάνει υποχρεωτική την διαθεσιμότητα πρωθυπουργού που τελεί υπό καθεστώς ποινικής δίωξης. Ωστόσο, όπως εξηγεί ο Εμανουέλ Γκρος, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα σε κύριο άρθρο του στην εφημερίδα Haaretz, το επιχείρημα αυτό είναι σαθρό.

«Δεν υπάρχει παραλληλισμός» γράφει ο καθηγητής Γκρός, μεταξύ ενός μέλους του υπουργικού συμβουλίου και του πρωθυπουργού. Όταν εξαναγκαστεί σε παραίτηση ένας πρωθυπουργός, διαλύεται ολόκληρη η κυβέρνηση. Ο νόμος δεν επιτρέπει, γράφει ο καθηγητής Γκρος, «παραβίαση της απόφασης των ψηφοφόρων μόνο επειδή αποφασίστηκε η σύνταξη ενός εγγράφου άσκησης ποινικής δίωξης εναντίον του πρωθυπουργού».

Για την αστυνομία ή τον Γενικό Εισαγγελέα, το να έχει την εξουσία να αποφασίσει εάν θα πρέπει να αντικατασταθεί μία κυβέρνηση είναι κάτι προβληματικό. Και μπορεί να γίνει ακόμη και επικίνδυνο. Το ίδιο προβληματικό είναι να απαιτήσει το Ανώτατο Δικαστήριο την παραίτηση του ηγέτη του Ισραήλ στηριζόμενο σε υποψίες, η βασιμότητα των οποίων δεν έχει ακόμη αποδειχθεί στο δικαστήριο.

Παρόλα αυτά, το μάθημα των προκατόχων του κ. Νετανιάου είναι ότι δεν είναι υποχρεωτικό να παραμείνει στη θέση του πρωθυπουργός μέχρι να αποπερατωθεί η νομική διαδικασία. Το μάθημα, όσο απογοητευτικό και αν φαίνεται, είναι ότι οι ειδήμονες της νομικής επιστήμης πρέπει να παραμερίσουν και να αφήσουν την απόφαση στους ίδιους τους πολιτικούς.

Κατηγορίες που εμπλέκουν τον πρωθυπουργό είναι πρωτίστως δημόσιες υποθέσεις και δευτερευόντως νομικό ζήτημα. Ο λαός ψήφισε τον πρωθυπουργό και επομένως ο λαός –ή οι αντιπρόσωποί του- θα πρέπει να αποφασίσει πότε θα έρθει η ώρα να φύγει. Ο λαός έχει τη δικαιοδοσία να αποφασίσει, ώστε  να αφήσει τη νομική διαδικασία να ακολουθήσει την πορεία της. Έχει επίσης την δικαιοδοσία να αποφασίσει εάν ο κ. Νετανιάου πρέπει να αποχωρήσει για κάποιο λόγο διαφορετικό από έναν «νομικό» λόγο, όπως είναι λ.χ. ότι δεν κάνει καλά τη δουλειά του ή ότι βλάπτει το κόμμα του.

Σ’ αυτή την περίπτωση οι πολιτικοί θα πρέπει να πάρουν τις αποφάσεις τους. Εάν τον αποπέμψουν δεν είναι ότι αυτός δεν αξίζει ηθικά για τη δουλειά του (είναι αθώος μέχρι αποδείξεως του εναντίου) ή ότι είναι διεφθαρμένος (η διαφθορά αποδεικνύεται μόνο στο δικαστήριο) ούτε ότι οφείλει εκ του νόμου να αποχωρήσει (διότι δεν έχει τέτοια νομική υποχρέωση). Αν τον αποπέμψουν θα είναι, επειδή δεν πιστεύουν ότι είναι ο άριστος πρωθυπουργός για το Ισραήλ.

*Ο Shmuel Rosner (@rosnersdomain) είναι πολιτικός συντάκτης στο The Jewish Journal, συνεργάτης στο Ινστιτούτο Πολιτικής του Εβραϊκού Λαού και συντάκτης άρθρων γνώμης. 

https://www.nytimes.com/2018/01/14/opinion/netanyahu-resign-israel.html?partner=rss&emc=rss&smid=tw-nytimes&smtyp=cur