Honestreporting.com Τρίτη 19.03.2019
Από τον Πέσσαχ  Μπένσον*

Πολλά έχουν ειπωθεί για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες, αλλά λίγη προσοχή έχει δοθεί  στο σχεδόν ένα εκατομμύριο Εβραίων προσφύγων, που υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις αραβικές εστίες τους στην Βόρεια Αφρική, την Αραβική Χερσόνησο, στην Ανατολή και πέρα από αυτή.

Μεταξύ 1948 και 1972, περίπου 560.000 Εβραίοι των Αραβικών χωρών εγκαταστάθηκαν ξανά στο Ισραήλ, ενώ επιπλέον 200.000 μετακινήθηκαν στην Νότια Αμερική και την Ευρώπη. Η πλειονότητα των Εβραίων προσφύγων  ήταν άποροι, η περιουσία τους δημεύτηκε από τις Αραβικές κυβερνήσεις που άφησαν πίσω τους. Η απορρόφηση τόσο πολλών προσφύγων υπήρξε δύσκολη και κοστοβόρα για το Ισραήλ, διπλασίασε όμως τον πληθυσμό του νέου κράτους.

Ποτέ δεν εξεδήλωσαν κανένα ενδιαφέρον στο «δικαίωμα επιστροφής» στις πατρίδες που άφησαν – αρχαίες κοινότητες σε μακρινά σημεία, όπως Μαρόκο, Αφγανιστάν, Υεμένη και Συρία, που υποστήριζαν το Ισλάμ.

 

Η αποδοχή τους στην Ισραηλινή κοινωνία δεν υπήρξε εύκολη, οι νεοαφιχθέντες στεγάζονταν συνωστισμένοι σε σκηνές και παράγκες, σπαρτάτικα στρατόπεδα και προσωρινές κοινότητες που ονομάζονταν «μααμπαρότ». Μερικές από τις Ισραηλινές τρέχουσες κοινωνικές τάσεις  ιχνηλατούν τις ρίζες τους στα «μααμπαρότ». Οι Ευρωπαίοι μετανάστες Εσκεναζίτικης καταγωγής έδειχναν να έχουν καλύτερη εκπαίδευση μικρότερες σε αριθμό οικογένειες, έδειχναν μεγαλύτερη τάση να ενταχθούν σε πιο ελεύθερη κοινωνία και είχαν τα προσόντα για αποζημιώσεις από τον γερμανικό πόλεμο. Οι Μιζράχι (βασικά Ανατολίτες) Εβραίοι ήταν λιγότεροι μορφωμένοι, είχαν μεγαλύτερες οικογένειες, ήταν πιο θρήσκοι και διέθεταν λιγότερα προσόντα για αποζημιώσεις από τον γερμανικό πόλεμο. Η  απορρόφησή τους στηριζόταν από μια κυβέρνηση μειοψηφίας και υποστηριζόταν από δωρεές που προσέφερε ο διεθνής Εβραϊσμός.    

Σήμερα, τίποτα δεν υφίσταται από τις αρχικές μααμπαρότ. Οι Μιζράχι Εβραίοι είναι πλέον πλήρη μέλη της Ισραηλινής κοινωνίας, και οι απόγονοί τους διαμορφώνουν το μισό Ισραηλινό πληθυσμό. Έχοντας ενσωματωθεί στην ισραηλινή κοινωνία, δεν είναι πλέον πρόσφυγες και  δεν απoτελούν πιά είδηση.

Γιατί λοιπόν οι Εβραίοι πρόσφυγες από τις Αραβικές χώρες μας ενδιαφέρουν? Γιατί η ιστορία τους μας απασχολεί σήμερα, αντί να  αποτελεί αντικείμενο των βιβλίων ιστορίας?

Ο αριθμός των Εβραίων που εγκατέλειψαν τις αραβικές πατρίδες τους κατά την διάρκεια της ίδρυσης του Ισραήλ και των πρώτων χρόνων εξισώνεται με πληθυσμό που ανταλλάχθηκε με Παλαιστίνους πρόσφυγες, που εγκατέλειψαν τα μέρη που κατοικούσαν κατά την διάρκεια των πολέμων του 1948 και 1967.  Μία συνθήκη ειρήνης που θα υιοθετήσει αποζημιώσεις για Παλαιστίνιους πρόσφυγες θα πρέπει να λάβει υπ’όψη της αποζημιώσεις και για τους Εβραίους που αποχώρησαν.

Κάποια στοιχεία είναι απαραίτητα για να αντιληφθούμε τους λόγους.

 Πολίτες δεύτερης κατηγορίας
Κάτω από  Αραβική διοίκηση, Εβραίοι, Χριστιανοί και μη Μουσουλμάνοι θεωρούνταν «ντίμις», ή πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Σ΄αυτό το καθεστώς οι Εβραίοι έπρεπε να πληρώνουν  ειδικό ετήσιο φόρο, δεν μπορούσαν να χτίσουν  συναγωγές ή να ασκήσουν φανερά τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Επιπλέον για να γίνει  αντιληπτό το χαμηλό τους επίπεδο, «οι ντίμις» δεν μπορούσαν να χτίσουν σπίτια ψηλότερα από αυτά των Μουσουλμάνων, έπρεπε να ντύνονται διαφορετικά, δεν τους επιτρεπόταν να ιππεύουν άλογα παρά μονάχα γαϊδούρια, τα ορφανά εβραιόπουλα απομακρύνονταν από την κοινότητα και ασπάζονταν με την βία το Ισλάμ. Στην Βόρεια Αφρική οι Εβραϊκές κοινότητες έπρεπε να ζουν σε γκέττο (μελαχ). Για καλό (καμιά φορά και για κακό) ΄Αραβες διοικητές δεν ήταν επίμονοι στην τήρηση αυτών των κανόνων.   

Απόδειξη  της αβεβαιότητας των Εβραίων στον Αραβικό κόσμο υπήρξε στην Δαμασκό «η Συκοφαντία του Αίματος». Όταν ένας καπουτσίνος μοναχός και ο μουσουλμάνος υπηρέτης του εξαφανίστηκαν, ξέσπασε μια φήμη ότι και οι δύο δολοφονήθηκαν από Εβραίους , που ήθελαν να χρησιμοποιήσουν το αίμα τους για το Εβραϊκό Πάσχα. Πολλοί Εβραίοι συνελήφθησαν, πέθαναν από βασανιστήρια, ενώ άλλοι «ομολόγησαν». Οι εναπομείναντες κρατούμενοι σώθηκαν χάρη στην παρέμβαση του Σερ Μόσες Μοντεφιόρι και άλλων. Όμως, σύμφωνα με τον Μιτσέλ Μπαρντ, η υπόθεση άφησε πίσω της ένα διαρκή πικρό μύθο.

Η ιδέα ότι η υπόθεση του τελετουργικού φόνου  αποκαλύφθηκε στην Δαμασκό και οι φυλακισμένοι ελευθερώθηκαν μόνο για πολιτικούς λόγους ή λόγω δωροδοκίας, τελικά μετατράπηκε  σε θέμα κλειδί, που αναφέρεται εκτεταμένα  και έντονα σε αντισημιτικά βιβλία και από αντισημίτες δημοσιογράφους.

Παρά την «ιδιαιτερότητά τους» οι Εβραίοι ακόμη επιτύγχαναν να συνεισφέρουν στην Αραβική κουλτούρα και πολιτική. Ανάμεσα στις αξιόλογες προσωπικότητες περιλαμβάνονται:

  • Γιακούμπ Μπιλμπουλ: πατέρας της Ιρακινής νουβέλας και μικρών ιστοριών
  • Τόγκο Μισράχι: Αιγύπτιος διευθυντής, ηθοποιός, παραγωγός και συγγραφέας
  • Σαλέχ και Νταούντ Αλ-Κουβέϊτι: αδέλφια τα τραγούδια των οποίων θεωρούνται κλασσικά τον αραβικό κόσμο
  • Σιρ Σασούν Ασκέλ: πολιτικός και οικονομικός παράγοντας της εγκαθίδρυσης του Βασιλείου του Ιράκ
  • Αλφόνς Χαλίμι: Παγκόσμιος πρωταθλητής πυγμαχίας από την Αλγερία
  • Σείχ Ελ Αφρίτ: (Ισίμ Ισραέλ Ρόζιο): Ενας από τους πιο διακεκριμένους Τυνήσιους μουσικοσυνθέτες

Στις αρχές του 1900 το μεγαλύτερο τμήμα του Αραβικού κόσμου ελεγχόταν από τις Ευρωπαϊκές δυνάμεις. Από την μία πλευρά, αυτή η κατάσταση άνοιξε για τους Εβραίους πόρτες να προωθηθούν στην εκπαίδευση, τις επιχειρήσεις, την κυβέρνηση. Αλλά  παράλληλα τους τοποθέτησε επισφαλώς ανάμεσα στις Ευρωπαϊκό αποικιακό ρεύμα και τον ακούραστο Αραβικό εθνικισμό.

Σύγχρονη Ιστορία
Αν και στην Ευρώπη είχε επικρατήσει η κόλαση των Γερμανικών στρατοπέδων του θανάτου, οι Εβραίοι στις Αραβικές χώρες αντιμετώπιζαν τις δικές τους δυσκολίες, τις οποίες η ιστορία έχει παραβλέψει έντονα. Ο φιλικός προς το ναζιστικό καθεστώς  Βισύ του γαλλικού βασιλείου του Μαρόκου, η Αλγερία και η Τυνησία  θέσπισαν νόμους διάκρισης εναντίον των Εβραίων, που περιελάμβαναν απόρριψη της Γαλλικής υπηκοότητας σε 110.000 Αλγερινούς Εβραίους και αποστολής  5.000 Τυνήσιων Εβραίων σε  στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.

Δυνάμεις των Ναζί που κατέλαβαν την Λιβύη εξόρισαν 2.000 Εβραίους από την Τρίπολη και την Βεγγάζη σε στρατόπεδα εργασίας στην Έρημο Σαχάρα.

Στο Ιράκ, οι Ναζί κατέκλυσαν τους ντόπιους με αντισημιτική προπαγάνδα, που οδήγησε στα πιο βίαια πογκρόμ εναντίον των Εβραίων, γνωστά ως   Φαρχούντ.  Τον Ιούνιο του 1941, μετά την νίκη της Βρετανίας στον Αγγλο-Ιρανικό πόλεμο και κατά την διάρκεια της Εβραϊκής γιορτής του Σαβουώτ, Άραβες διαδηλωτές σκότωσαν περισσότερους από 180 Εβραίους στην Βαγδάτη, τραυμάτισαν εκατοντάδες, λεηλάτησαν περιουσίες και κατέστρεψαν περίπου 900 Εβραϊκά σπίτια.

Στο διάστημα που οδήγησε στην ίδρυση του Ισραήλ, η κατάσταση των Αράβων Εβραίων επιδεινώθηκε. Οι αραβικές αρχές συνέλαβαν Εβραίους θεωρώντας τους ενεργούς Σιωνιστές. Σύριοι διαδηλωτές σκότωσαν δεκάδες Εβραίους στο Αλέπο και κατέστρεψαν εκατοντάδες σπίτια, συναγωγές και καταστήματα, ενώ ταυτόχρονα 76 Εβραίοι σκοτώθηκαν στο Άντεν. Οι Ιρακινοί μποϋκοτάρησαν εβραϊκές επιχειρήσεις και κρέμασαν τον Σαφίκ Αντές, τον πιο διακεκριμένο επιχειρηματία της Εβραϊκής κοινότητας, με ψεύτικες κατηγορίες ότι πουλούσε όπλα στο Ισραήλ.

Η Αίγυπτος ψήφισε νόμους διακρίσεων κατά των Εβραίων και 70 Εβραίοι σκοτώθηκαν όταν ξέσπασε κύμα βομβιστικών επιθέσεων  σε Εβραϊκές επιχειρήσεις και σπίτια.

Η πίεση συνεχίστηκε όταν ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ. Το 1958, διαλύθηκε το Εβραϊκό Κοινοτικό Συμβούλιο της Λιβύης και το 1961 πέρασε νόμος που απογύμνωσε  εντυπωσιακά τους Εβραίους από την Λιβυκή υπηκοότητά τους. Η Εβραϊκή κοινότητα της χώρας στην ουσία έφτασε στο τέλος της με την αποχώρηση 6.000 Εβραίων σε ένα μήνα. Το 1963, η νέα ανεξάρτητη Αλγερία ψήφισε νόμο που αφαίρεσε την υπηκοότητα από όλους του μη-μουσουλμάνους. Το 1964 οι Σύριοι Εβραίοι αποκλείστηκαν από το να εργάζονται σε κυβερνητικές θέσεις και τράπεζες, να αποκτούν περιουσία,  να αιτούνται δίπλωμα οδήγησης. Οι Σύριοι Εβραίοι που διέθεταν άδεια να ταξιδέψουν στο εξωτερικό έπρεπε να δηλώσουν μέλη της οικογένειας ως ομήρους.  Μετά τον Πόλεμο των 6 Ημερών, οι Αιγύπτιοι Εβραίοι αντιμετώπισαν κύμα δημεύσεων.

Ευτυχώς, 48.000 Υεμενίτες Εβραίοι και 120.000 Ιρακινοί Εβραίοι έφτασαν με αερομεταφορές στο Ισραήλ με την Επιχείρηση Μαγικό Χαλί το 1949 και την Επιχείρηση Έζρα και Νεεμία το 1951-1952 αντίστοιχα.

Η απορρόφηση
Ο Δρ. Σαούλ Μπάρταν του Πανεπιστημίου Μπαρ Ιλάν εξηγεί πως η διεθνής αδιαφορία για τους Εβραίους πρόσφυγες ανάγκασε το Ισραήλ να κάνει χρήση των υπαρχόντων των απόντων Παλαιστινίων για να απορροφήσει τους νεοαφιχθέντες.

Την ίδια περίοδο, το νεοϊδρυθέν κράτος του Ισραήλ, που είχε μόλις απορροφήσει δεκάδες χιλιάδες επιζώντες του Ολοκαυτώματος, αντιμετώπισε αμέσως μετά το άμεσο αίτημα της υποδοχής άλλων 550.000 προσφύγων από τις Αραβικές χώρες. Οι Εβραίοι πρόσφυγες από τις Αραβικές χώρες που έφτασαν στο Ισραήλ εγκαταστάθηκαν στην διάρκεια του 1950 σε μεταβατικά στρατόπεδα παρόμοια με εκείνα που δημιουργήθηκαν στις Αραβικές χώρες για τους Παλαιστίνιους. Αργότερα αυτά τα στρατόπεδα μεταβλήθηκαν σε αναπτυσσόμενες πόλεις ή γειτονιές μέσα σε μεγαλύτερες πόλεις όπου και απορροφήθηκαν. Τα τελευταία στρατόπεδα έκλεισαν γύρω στο 1963.

Ο ΟΗΕ δεν δημιούργησε καμία ειδική υπηρεσία  όπως την UNRWA για να βοηθήσει τους Εβραίους πρόσφυγες (όπως δεν έκανε στην πραγματικότητα και για καμία άλλη κοινότητα προσφύγων στον κόσμο). Στο Συνέδριο στο Παρίσι το 1951, ετέθη θέμα «Αράβων» Εβραίων προσφύγων, ειδικά η απαλλοτρίωση των Εβραϊκών περιουσιών που άφησαν στο Ιράκ. Το Ισραήλ ζήτησε να υπάρξει μία σύνδεση της Εβραϊκής εξόδου και των εβραϊκών περιουσιών που εγκατέλειψαν στα Αραβικά κράτη και αυτής των Παλαιστινίων προσφύγων, αλλά δεν προέκυψε κάτι από  την συζήτηση.

Σαν αποτέλεσμα,  το κράτος του Ισραήλ δεν είχε άλλη επιλογή από το να ψηφίσει ένα νόμο με τον οποίο έγινε στην χρήση των περιουσιών των απόντων. Αυτό βοήθησε την κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει τις περιουσίες των Παλαιστινίων προσφύγων για να εγκαταστήσουν και να υποστηρίξουν τους δικούς της Άραβες Εβραίους πρόσφυγες.

Σημερινό συμπέρασμα
Τον Ιανουάριο του 2019 η Ισραηλινή κυβέρνηση κατέληξε στις έρευνες της για τις απαλλοτριώσεις των Εβραίων προσφύγων από τις Αραβικές χώρες και σύμφωνα με τα λεγόμενα θα διεκδικήσει περισσότερα από 250 δισεκατομμύρια $ από Μαρόκο, Τυνησία, Λιβύη, Ιράκ, Συρία, Αίγυπτο, Υεμένη και Ιράν για την αξία της περιουσίας και εισοδημάτων που εγκατέλειψαν φεύγοντας. Για παράδειγμα, η Παλαιστινιακή αρχή διεκδικεί 100 δισεκατομμύρια $ για ανάλογες αποζημιώσεις.

Ο αριθμός των Παλαιστινίων που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους στην διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας υπολογίζεται σε 70.000. Αυτοί οι αρχικοί πρόσφυγες και οι απόγονοί τους έχουν υποστηριχθεί από την Επιτροπή του ΟΗΕ για Ανακούφιση και Δουλειάς (UNRWA) αν και τέτοια ανακούφιση  Για προσφυγικούς πληθυσμούς παρέχεται από την Υψηλή Αποστολή των Ηνωμένων Εθνών για τους πρόσφυγες. (οι διαφορετικές θεωρήσεις για τους πρόσφυγες είναι πηγή μεγάλης διαμάχης, αλλά για χάρη συντομίας, είναι πέρα από τον σκοπό αυτού του άρθρου).

Ο Αραβικός κόσμος θα προτιμούσε να σπρώξει  την εθνική κάθαρση των Εβραίων κάτω από το χαλί. Εάν το μέγεθος των Εβραίων και οι Παλαιστινίων προσφύγων είναι τέτοιο που οδηγεί σε ανταλλαγή πληθυσμών «το δικαίωμα της επιστροφής» εγκαταλείπεται. Η Παλαιστινιακή Αρχή και τα Αραβικά κράτη θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη  απορρόφησης Παλαιστινίων  προσφύγων και να αντιμετωπίσουν άβολες ερωτήσεις για εθνικές αφηγήσεις. Και αυτό δεν προϋποθέτει διαπραγματεύσεις για συμφωνία αποζημιώσεων.

Ο Ιρακινός Εβραίος πρόσφυγας Σέμχα Αλγάγια εξηγεί:
Από το 1949, τα Ηνωμένα Έθνη έχουν περάσει περισσότερες από 100 αποφάσεις για τους Παλαιστίνους πρόσφυγες, αλλά ούτε μια δεν έχει συνταχθεί για τους Εβραίους πρόσφυγες από τις Αραβικές χώρες, αναγνωρίζοντας το θέμα ή αναζητώντας δικαιοσύνη για τις εκατοντάδες χιλιάδες Εβραίων προσφύγων που εκδιωχθήκαμε από τις πατρίδες μας. Αυτή η ανισομερής αντιμετώπιση του κόσμου συνιστά από μόνη της έλλειψη δικαιοσύνης.

*Ο Πέσσαχ, από την  Βαλτιμόρη, είναι αναπληρωτής διευθυντής    σύνταξης του Τίμιο Ρεπορτάζ. Από τότε που ενσωματώθηκε στο προσωπικό του, γράφει στο καθημερινό Δελτίο Ειδήσεων για το το Ισραήλ, ηγείται του e-bοοκ, στις Κόκκινες γραμμές: Τίμιο Ρεπορταζ σε 8 κατηγορίες προκατάληψης. Πριν μεταφερθεί στο Ισραήλ το 1995 δούλευε ως ρεπόρτερ στους Εβραϊκούς Times της Βαλτιμόρης. Ο Πέσαχ έχει Β.Α. σε πολιτικές επιστήμες από το Πανεπιστήμιο της πολιτείας  Μέριλαντ-Βαλτιμόρης, όπου ήταν εκτελεστικός διευθυντής της εφημερίδας του Πανεπιστημίου.

https://honestreporting.com/the-forgotten-jewish-refugees-from-arab-lands/