My Jewish learning.com
Της Ρέϊτσελ Γκέλεμαν Σούλτς
 

Η ανήσυχη και περήφανη ιστορία της Ισραηλινής εμπειρίας στην κοινοτική διαβίωση.

Το Κιμπούτζ –  κοινότητα που ανήκει και διοικείται από τα μέλη της – κατέχει μια σημαντική θέση στην Ισραηλινή κουλτούρα. Εβραίοι (αλλά και μη Εβραίοι) από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου και του δημοκρατικού προεδρικού υποψήφιου Μπέρνι Σάντερς, έχουν υπηρετήσει εθελοντικά σ΄αυτά. Το μοναδικό φαινόμενο των Κιμπούτζ, που ξεκίνησε το 1909, με την ίδρυση της Ντεγκάνια,  ως το πρώτο Κιπούτζ του Ισραήλ, έχει αλλάξει δραματικά κατά την πάροδο των 100 και πλέον χρόνων της ιστορίας του.

Η Ντεγκάνια, στο Βόρειο Ισραήλ, ιδρύθηκε από μια ομάδα νεαρών μεταναστών από την Ανατολική Ευρώπη. Ονειρεύτηκαν να δουλέψουν τη γη,  να δημιουργήσουν ένα νέο είδος κοινότητας και ένα νέο είδος Εβραίου - δυνατότερου, πιο δοτικού και πιο δεμένου με την γη.

 

ΠΡΩΤΟ ΚΤΙΣΜΑ ΤΟΥ ΚΙΜΠΟΥΤΖ ΝΤΕΓΚΑΝΙΑ ΤΟ 1910 

Η κοινότητα που ίδρυσαν και οι επί πλέον εκατοντάδες κιμπουτζίμ (πληθυντικός του κιμπούτζ) και απλώθηκαν σε όλη την χώρα, στόχευαν στην υλοποίηση της Μαρξιστικής αρχής «από τον καθένα ανάλογα με τις ικανότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του». Τα πρώτα χρόνια, τα μέλη του κιμπούτζ εργάζονταν κυρίως στην γεωργία. Αντί να λαμβάνουν προσωπικό εισόδημα για την δουλειά τους, όλα τα χρήματα και η περιουσία στοιχεία μοιράζονταν  ισότιμα μέσα στην κοινότητα. Στην προσπάθεια να κρατηθεί η ιδανικότητα της καθολικής οικονομικής ισότητας, τα μέλη του κιμπούτζ, έτρωγαν μαζί στο εστιατόριο του χώρου, φορούσαν τα ίδια ρούχα του κιμπούτζ (τα οποία πλένονταν στα κοινοτικά πλυντήρια του κιμπούτζ) και μοιράζονταν τις ευθύνες για την ανατροφή των παιδιών, την εκπαίδευση, τα πολιτιστικά προγράμματα και τις άλλες κοινωνικές υπηρεσίες. 

Μέχρι  το  1950,  δυο  χρόνια από  την  ίδρυση  του  κράτους  του Ισραήλ, 67.000 Ισραηλινοί  έζησαν σε κιμπουτζίμ, καλύπτοντας το 7.5% του πληθυσμού της χώρας. Σ΄αυτή τη φάση, τα κιμπουτζίμ έπαιξαν ρόλο κλειδί στην αγροτική ανάπτυξη, αλλά επίσης στην αμυντική και πολιτική ηγεσία. Τα πρώτα κιμπουτζίμ συχνά αναπτύσσονταν σε στρατηγικά σημεία κατά μήκος των συνόρων  και επόπτευαν περιοχές βοηθώντας την άμυνα της χώρας.   Αρκετοί πολιτικοί και ηγέτες από τους κορυφαίους στον στρατό και την βιομηχανία, ιδιαίτερα τις δεκαετίες του 1950 και 1960, προέρχονταν από το κίνημα των κιμπουτζίμ.                                                                                                             

 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΤΩΣΗ
Το κίνημα των Κιμπούτζ συνέχισε να ευδοκιμεί τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά κατά την διάρκεια των δεκαετιών του 1960 και 1970. Το 1989, ο πληθυσμός των κιμπουτζίμ στο Ισραήλ έφθασε στο επίπεδο των 129.000 κατοίκων που ζούσαν σε 270 κιμπουτζίμ, καλύπτοντας περίπου το 2% του Ισραηλινού πληθυσμού.

Αλλά  μεγάλος  πληθωρισμός   και  υψηλοί δείκτες τόκων οδήγησαν σε οικονομική κρίση. Στις δεκαετίες του 1980 και 1990, πολλά κιμπουτζίμ δήλωσαν πτώχευση και εκατοντάδες μέλη τους κιμπουτζίμ αυτομόλησαν. Με την αύξηση της τάσης για ιδιωτικότητα στο Ισραήλ αλλά και διεθνώς, τα πρώην μέλη των κιμπούτζ αναζήτησαν άλλες ευκαιρίες στις Ισραηλινές πόλεις, μερικοί μάλιστα εγκατέλειψαν το Ισραήλ για άλλους τόπους,

Το κίνημα των κιμπουτζίμ έπρεπε να αναθεωρήσει τις αρχές του για να επιβιώσει και να ελκύσει νέα μέλη. Έτσι λοιπόν στις αρχές του 210ου αιώνα, 179 από τα 270  Ισραηλινά κιμπουτζίμ  ιδιωτικοποιήθηκαν. Αντί τα μέλη τους να παραιτηθούν  εντελώς από την προσωπική περιουσία, πλήρωναν ένα ποσοστό του εισοδήματός τους. Με αυτό τον τρόπο επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι οι διαφορές στα εισοδήματα των μελών των κιμπούτζ είναι μικρότερες από αυτά του συνόλου της Ισραηλινής κοινωνίας. Τα ιδιωτικά κιμπουτζίμ  χρησιμοποιούν τις προσφορές της κοινότητας για να περιποιηθούν καλύτερα τα μεγαλύτερα σε ηλικία ή τα άρρωστα μέλη, και όλους όσους για οποιοδήποτε λόγο δεν μπορούν να κερδίσουν υψηλότερες αμοιβές. Παράλληλα προσφέρουν υγιειονομική φροντίδα, εκπαίδευση και πολιτιστικά δρώμενα στα μέλη τους.

Αυτή η διευθέτηση έσωσε τα κιμπουτζίμ οικονομικά,  τα έβγαλε από το καθεστώς κρίσης και τα κατέστησε πιο ελκυστικά στα νέα μέλη. Σήμερα, χιλιάδες Ισραηλινών, επιστρέφουν στα κιμπουτζίμ, περιλαμβανομένων και παιδιών που ανατράφηκαν στα κιμπουτζίμ και έφυγαν αναζητώντας άλλες ευκαιρίες. Σε πολλά κιμπουτζίμ  οι λίστες αναμονής για να δεχτούν νέα μέλη είναι πολύ μεγάλες.

Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΚΙΜΠΟΥΤΖ
Σήμερα, σύμφωνα με στοιχεία του Εβραϊκού Πρακτορείου στο Ισραήλ, στο Ισραήλ υπάρχουν περίπου 250 κιμπουτζίμ με περίπου 125.000 μέλη – που ανταποκρίνεται στο 2%  όλου του Ισραηλινού πληθυμού.

Η καθημερινή ζωή των μελών του κιμπούτζ σήμερα διαφέρει από ότι ήταν παλιά. Αρχικά, τα μέλη του Κιμπούτζ είχαν ελάχιστες επιλογές να κάνουν ιδιαίτερα έξοδα και σχεδόν καθόλου οικονομικές επιλογές. Για παράδειγμα αν ένα παιδί είχε ταλέντο στην μουσική, έπρεπε να ψηφίσει όλο το Κιμπούτζ αν θα το στείλουν να εκπαιδευτεί σε ειδικό μουσικό σχολείο.  Σήμερα τα κιμπουτζίμ έχουν αρκετά μεγαλύτερους προϋπολογισμούς και μπορούν να παίρνουν  πολλές αποφάσεις που αφορούν οικονομικά ζητήματα – όπως αν θα μαγειρέψουν στο σπίτι τους ή θα δειπνήσουν  στην τραπεζαρία του κιμπούτζ ή αν θα δαπανήσουν χρήματα για πιο μοντέρνα ρούχα ή εξωτικές διακοπές.

Στον  χώρο της εργασίας έχει διαμορφωθεί επανάσταση. Μία από τις βασικές αξίες των πρώτων κιμπουτζίμ ήταν η καλλιέργεια της γης. Αρχίζοντας από τις δεκαετίας του 1920 και 1930, τα κιμπουτζίμ προχώρησαν σε ένα συνδυασμό γεωργίας με βιομηχανία. Τα ασυσκεύαστα προϊόντα βιομηχανίας των κιμπουτζίμ επικεντρώνονταν σε επεξεργασμένες τροφές (που περιελάμβαναν και τα διάσημα  deli προϊόντα κρέατος Τιράτ Τσβι, τα τουρσιά Γιάβνε) πλαστικά και μέταλλα.

Σήμερα, μόνο 15%  του εισοδήματος των κιμπουτζίμ προέρχεται από της γεωργία, καθώς η εργασία στους αγρούς εκτελείται από ξένους εργάτες – μια ιδέα που θα αποτελούσε ανάθεμα για τους αρχικούς εργάτες της γης στα κιμπουτζίμ. Ένα υπολογίσιμο ποσό των εισοδημάτων του κιμπούτζ προέρχεται από την βιομηχανία, αλλά τώρα τα κιμπουτζίμ διαθέτουν εμπορικές υπηρεσίες που αποδεικνύονται αυξανόμενα αποδοτικές. Τα κιμπουτζίμ που διαχειρίζονται τουριστικές επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα επιτυχή και πολλά από αυτά διαθέτουν όμορφους ξενώνες και ξενοδοχεία.

Η οικογενειακή ζωή έχει αλλάξει επίσης σημαντικά, οι ιδρυτές των πρώτων κιμπουτζίμ έβλεπαν  το πλαίσιο της οικογενειακής ενότητας σαν κατάλοιπο του προσωπικού αστικού (bourgeois) ιστού,  έπρεπε να εγκαταλείψουν οριστικά. Αν και γρήγορα αναγνώρισαν ότι αυτή η υπερβολή ήταν ανέφικτη, εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι η κοινότητα μπορούσε να αναλάβει κάποιες από τις φροντίδες που αφορούσαν την ανατροφή των παιδιών, που παραδοσιακά αναλάμβαναν οι γονείς.

Στα πρώτα κιμπουτζίμ, μωρά και παιδιά μεγάλωναν μαζί με συνομιλήκους  σε  παιδικούς σταθμούς με την φροντίδα επαγγελματιών νηπιαγωγών. Συναντούσαν τους γονείς τους καθημερινά.  Από την δεκαετία του 1970, τα παιδιά στα κιμπουτζίμ ζουν στα σπίτια των γονιών τους. Σήμερα, τα κιμπουτζίμ  δίνουν περισσότερες δυνατότητες στους γονείς να περνούν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους και λιγότερο στην υποχρεωτική εργασία.

 

ΕΙΚΟΝΑ ΚΟΥΖΙΝΑΣ

 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
Νεαροί Ισραηλινοί χτίζουν καινούργια κιμπουτζίμ ακολουθώντας νέα μοντέλα κοινοτικής διαβίωσης, με εμφανή  αστικά στοιχεία. Μέλη αυτού του είδους των κιμπουτζίμ, που  τα αποκαλούν Ιρμπουτζίμ (το συνθετικό ιρ σημαίνει πόλη), ζουν κοινοτικά σε αναπτυσσόμενες αστικές περιοχές και εργάζονται ενδυναμώνοντας τις σχέσεις με  γειτονικούς πληθυσμούς. Τα μέλη κρατάνε την περιουσία τους, αλλά συχνά μοιράζονται γεύματα, ανταλλαγή απόψεων, κοινές γιορτές και κυρίως το κοινό σκοπό να εργάζονται για να βελτιώσουν τον περιβάλλον τους.  Αυτά τα κιμπουτζίμ είναι συνδεδεμένα με το Εθνικό Κίνημα Κιμπουτζίμ.

Αν και σοσιαλιστικές κοινότητες, υπήρξαν επίσης στις ΗΠΑ και την Ευρώπη τον 19ο και 2ο αιώνα, ο Μάρτιν Μπούμπερ υποστήριζε ότι το κιμπούτζ ήταν το πιο εντυπωσιακό από όλα τα πειράματα της κοινοτικής ζωή «ένα πείραμα που δεν απέτυχε». 50 χρόνια μετά που ο Μπούμπερ έκανε αυτή την δήλωση, η ετυμηγορία για την επιτυχία του θεσμού των κιμπούζ  ισχύει.

Οι πρωτεργάτες του κιμπούτζ Νταγκάνια μπορεί να θεωρούσαν αποτυχία την σημερινή  ιδιωτικοποίηση των κιμπουτζίμ. Για τον  Μπούμπερ όμως, η επιτυχία βρίσκεται στο  γεγονός, ότι αντίθετα με άλλες σοσιαλιστικές κοινότητες, τα κιπουτζίμ ήταν δεμένα με τις σοβαρές ανάγκες του τόπου και του χρόνου. Την εποχή του Μπούμπερ, αυτό ήταν το ζητούμενο για τον Εβραϊκό λαό, να αναδομήσει τον κοινωνικό ιστό μετά την καταστροφή του Ολοκαυτώματος. Στις μέρες μας, ίσως τα κιμπουτζίμ να είναι η απάντηση στην πρόκληση να ζεις κοινοτικά στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, του ιδιωτισμού και του καπιταλισμού.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Πολλά κιμπουτζίμ δέχονται προσωρινούς εθελοντές. Μερικά μάλιστα διαθέτουν συνδυασμό εκμάθησης Εβραϊκών ταυτόχρονα με τη εθελοντική εργασία Πατήσε https://www.kibbutzprogramcenter.net/  για περισσότερες πληροφορίες.֍

https://www.myjewishlearning.com/article/the-kibbutz-movement/?fbclid=IwAR1BvWnTisC8VUW0mxwVzoL9HKjySYOMYJ8_NLIBrKHFPoQwPjpWkGpZd34&utm_content=bufferdfb32&utm_medium=social&utm_source=mjlfacebook&utm_campaign=buffer