BESA Center Τετάρτη 20.1.2021
Dmitri Shufutinsy*
Perspectives Paper No. 1,894

Περίληψη των κυριότερων σημείων: Η έλλειψη στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης εναντίον της Τουρκίας, καθώς και η συνεχιζόμενη άδικη οικονομική πολιτική, έχει ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση της Κύπρου και της Ελλάδας από τις Βρυξέλλες, να βαδίζουν προς τη Μέση Ανατολή.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είναι ένας αφοσιωμένος φίλος της Ευρώπης. Πολλοί Έλληνες, καθώς και Ελληνοκύπριοι, θεωρούν την Ευρωπαϊκή Ένωση απαραίτητη για την οικονομική ευημερία, το εμπόριο και την ανάπτυξή τους. Ωστόσο, μια σειρά από απογοητεύσεις σχετικά με την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανατολική Μεσόγειο οδήγησε τόσο την Ελλάδα όσο και την Κυπριακή Δημοκρατία -το διεθνώς αναγνωρισμένο, εθνικά ελληνικό νότιο τμήμα του νησιού- να αρχίσει να κάνει μια αισθητή πολιτική μετατόπιση προς τη Μέση Ανατολή.

Η Αθήνα και η Λευκωσία δεν εγκαταλείπουν την Ευρωπαϊκή Ένωση, και αυτή η μετατόπιση προχωρά αργά προς το παρόν. Ωστόσο, η επιεικής στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στις επιθετικές κινήσεις της Τουρκίας στην περιοχή στο σύνολό της, έχει αφήσει τους πολιτικούς των δύο χωρών να έχουν ελάχιστες επιλογές, από το να συνεργαστούν στενότερα με τους νοτιοανατολικούς γείτονές τους.

Ο ελληνισμός και η Μέση Ανατολή έχουν και οι δύο επηρεάσει και αντλήσει ομοίως από πολιτισμούς καθ’ όλη την διάρκεια της ιστορίας - εβραϊκούς, αραβικούς, περσικούς και τουρκικούς. Αυτό είναι εμφανές τόσο στην ελληνική όσο και στην ελληνοκυπριακή μουσική, κουζίνα, γλώσσα, θρησκεία και τρόπο ζωής. Κάποιοι ίσως να λένε ότι ο Ελληνισμός είναι η μόνη εναπομένουσα μορφή ήρεμης δύναμης από την εποχή της αρχαιότητας.

Στη σύγχρονη εποχή, ωστόσο, η Ελλάδα και η Κύπρος επεδίωξαν να κινηθούν προς την Ευρώπη. Στην περίπτωση της, η Ελλάδα, εξαρτήθηκε οικονομικά από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις μετά την ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, και οι Ευρωπαίοι βασιλιάδες κυβέρνησαν το ανασυγκροτημένο κράτος υπό μια ξένη «ελληνική μοναρχία». Η Βρετανία, εν τω μεταξύ, αποίκησε την Κύπρο έως ότου πέτυχε την ανεξαρτησία της το 1960.

Η βορειοδυτική Ευρώπη, και αργότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, ήταν τεράστιες επιρροές σε έναν ανανεωμένο ελληνικό πολιτισμό που επιδιώκει να αποβάλλει τα ανατολικά συμπλέγματα του Οθωμανισμού. Τώρα, όμως, τα πράγματα μπορεί να επιστρέφουν στην παλιά -και μερικοί μπορεί να υποστηρίζουν- φυσική σειρά πραγμάτων.

Έπειτα από τη διακοπή των σχέσεων του Ισραήλ με την Τουρκία τη δεκαετία του 2010 και την ανακάλυψη φυσικού αερίου στη Θάλασσα του Λεβάντε, η Ελλάδα, το Ισραήλ και η Κύπρος ενώθηκαν για να εκμεταλλευτούν τους πόρους και επιχείρησαν να ξεκινήσουν ένα φιλόδοξο σχέδιο για την αποστολή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη. Και άλλα έθνη έχουν ενταχθεί από τότε. Η τριμερής συμμαχία, με την υποστήριξη των ΗΠΑ, έχει εμβαθύνει ώστε να περιλαμβάνει στρατιωτική συνεργασία και κοινές προσπάθειες πίεσης στην Ουάσινγκτον. Η εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και αρκετών αραβικών χωρών έχει προωθήσει αυτήν τη διαδικασία.

Το εβραϊκό κράτος και οι γείτονές του –οι οποίοι έχουν από καιρό στενούς δεσμούς με τις ελληνόφωνες χώρες– ανησυχούν για την τουρκική επιθετικότητα στην περιοχή και τις νέο-οθωμανικές φιλοδοξίες της. Οι συνεχείς εναέριες παραβιάσεις του ελληνικού χώρου και των κυπριακών υδάτων της Άγκυρας οδήγησαν σε εκκλήσεις από τη Λευκωσία και την Αθήνα για κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Άγκυρα. Οι Βρυξέλλες, όμως, που προσέχουν τη στενή συμμαχία μεταξύ Γερμανίας και Τουρκίας, έδειξαν μεγάλη επιείκεια με μια συμβολική κίνηση. Ακόμη και η Γαλλία, ένας πρόσφατος υποστηρικτής των ελληνοκυπριακών εδαφικών δικαιωμάτων, πήρε σχετικά ήπια στάση στο θέμα των κυρώσεων.

Για πολλούς στις δύο χώρες – που ήταν ήδη σκεπτικοί για το μπλοκ, λόγω του ρόλου της Ευρώπης στην κρίση χρέους, - αυτά ήταν σημάδια για τα οποία δεν μπορούσαν πλέον να βασιστούν στην Ευρώπη. Το Ισραήλ και οι Άραβες γείτονές του έχουν ήδη μάθει αυτό το μάθημα, καθώς οι Βρυξέλλες παραβλέπουν επίμονα την τουρκική και την ιρανική επίθεση, υπέρ μιας επιλεκτικής ανησυχίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την εμμονή με το παλαιστινιακό ζήτημα.

Οι στρατιωτικοί δεσμοί έχουν γίνει βασικό στοιχείο της ελληνο-ισραηλινής και της ελληνο-αραβικής συνεργασίας. Η Ελλάδα έστειλε μία συστοιχία πυραύλων Patriot για την προστασία των πετρελαιοπηγών της Σαουδικής Αραβίας, ενώ τα ΗΑΕ έστειλαν μαχητικά αεροσκάφη στην Ελλάδα για να συμμετάσχουν σε μία κοινή αεροπορική άμυνα. Η Αίγυπτος συμμετέχει σχεδόν κάθε χρόνο με την Ελλάδα και την Κύπρο σε κοινές ναυτικές ασκήσεις και το Ισραήλ συμφώνησε πρόσφατα να ανοίξει ένα κοινό κέντρο εκπαίδευσης πτήσεων στην Καλαμάτα με την Ελλάδα. Η Ιερουσαλήμ θα μισθώσει επίσης αεροσκάφη drones στην Αθήνα για άμυνα στα σύνορα της. Το Ισραήλ συμφώνησε επίσης να αναβαθμίσει περαιτέρω την αμυντική συνεργασία με τη Λευκωσία και την Αθήνα το επόμενο έτος, και πιθανώς στο εξωτερικό. Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ - που ήρθαν πιο κοντά στην Αθήνα και τη Λευκωσία τελευταία- επικύρωσαν την Τουρκία για την αγορά ρωσικών συστημάτων S-400.

Για χρόνια, οι Ρώσοι και οι Κινέζοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, έχουν αγκαλιάσει την ιδέα του «περιφερειακού χαρακτήρα», μιας έννοιας σύμφωνα με την οποία χώρες σε μια κοινή γεωγραφική περιοχή συνεργάζονται σε διάφορα θέματα, χωρίς την επιρροή των απομακρυσμένων ξένων εθνών. Φαίνεται ότι αυτό συμβαίνει, αν και ίσως όχι με τον τρόπο που οραματίζεται η Μόσχα και το Πεκίνο.

Ο Κώστας Γρίβας, καθηγητής γεωπολιτικής και οπλικών συστημάτων στην Ελληνική Στρατιωτική Ακαδημία, δήλωσε ότι η Ελλάδα θα ξαναγράψει τον γεωπολιτικό χάρτη που περιλαμβάνει τις σταθερές αραβικές χώρες, την Ινδία, το Ισραήλ, την Κύπρο, την Ελλάδα και τη Γαλλία σε μια νέα συμμαχία Μεσογείου-Μέσης Ανατολής για να αντιμετωπίσει το δίκτυο των συμμάχων που έχει δημιουργήσει η Τουρκία με το Πακιστάν και τους Τούρκους αδελφούς της στην Κεντρική Ασία. Ο Seth J. Frantzman, Εκτελεστικός Διευθυντής του Κέντρου Αναφορών και Ανάλυσης της Μέσης Ανατολής, τοποθετεί την Ελλάδα και την Ινδία σε μια «μεγαλύτερη Μέση Ανατολή» όσον αφορά τις αναδυόμενες γεωπολιτικές συμμαχίες.

Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση χάνει την αξιοπιστία της στην περιοχή και αντιμετωπίζει ακραίες εσωτερικές αναταραχές, τέτοιες περιφερειακές συμμαχίες - που συχνά βασίζονται σε κοινούς πολιτισμούς και κοινά γεωπολιτικά συμφέροντα - είναι πιθανό να γίνουν πιο κοινές ενόψει κοινών προβλημάτων. Η Ελλάδα και η Κύπρος, με τη βοήθεια των περιφερειακών συμμάχων της και της Ουάσιγκτον, θα πρέπει να συνεχίσουν να πιέζουν την Ευρώπη να αναλάβει περισσότερη δράση κατά της Τουρκίας. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να συνεχίσει να αγκαλιάζει την πραγματικότητα που πλησιάζει, δεδομένης της πιθανότητας οι Βρυξέλλες να παραμείνουν χωρίς δόντια ενάντια στις νεο-οθωμανικές πολιτικές της Άγκυρας.֍ 

*Ο Ντμίτρι Σουφουτίνσκι είναι απόφοιτος του προγράμματος Masters του Πανεπιστημίου Arcadia, στη Διεθνή Ειρήνη και Επίλυση Συγκρούσεων. Αυτή τη στιγμή ζει στο Kibbutz Erez, στο Ισραήλ ως μοναχικός στρατιώτης στο πρόγραμμα Garin Tzabar και βρίσκεται στην ταξιαρχία Givati.

https://besacenter.org/perspectives-papers/greece-cyprus-middle-east/