30.1.2015
Αλέξης Δρίβας
Μακρά παθογένεια του ελληνικού κράτους, που ανάγεται στην περίπου 2 αιώνων ιστορία του, είναι η μη ουσιαστική συνέχεια του ίδιου του θεσμού του κράτους. Ως αποτέλεσμα αυτού, επηρεάζεται το ένα εκ των τεσσάρων βασικών χαρακτηριστικών του κράτους (αποτελεσματικότητα της εκτελεστικής εξουσίας). Η εγκαθίδρυση θεσμών και η ακολουθία τους, εξασφαλίζουν σε ένα κράτος την ομαλότητα στη συνέχεια ή και στη μετάβασή του σε μια άλλη περίοδο. Ακολουθεί –ή ακόμη καλύτερα- οφείλει να ακολουθεί η εξωτερική πολιτική μιας χώρας, μια σταθερή τροχιά; Η σταθερότητα στην εξωτερική πολιτική, ταυτίζεται απαραίτητα με τη μονομέρεια; Πόσο αυτή θα επηρεαστεί –ή πρέπει να επηρεαστεί- από τη νέα κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ;
Η σημασία της υψηλής στρατηγικής στην εξωτερική πολιτική.
Η υψηλή στρατηγική, όπως και η τρομοκρατία, αποτελούν έννοεις χρήσιμες για να περιγράφουμε φαινόμενα των διεθνών σχέσων. Παρόλα αυτά, οι ορισμοί τους, είναι δύσκολο να τεθούν. Κάπως απλοϊκά, όμως εύστοχα, ο ιδρυτής του Stratfor, George Friedman, στο έργο του «The Next 100 Years», ορίζει την υψηλή στρατηγική ως «Προετοιμάζεσαι για το χειρότερο, ελπίζοντας για το καλύτερο». Γιατί όμως χρησιμοποιεί ένας ρεαλιστής την έννοια «ελπίδα»; Το διεθνές σύστημα, είναι άναρχο. Οι τακτικές και τα μέσα για να επιτύχει ένα κράτος τους σκοπούς του, όσο και να έχουν υπολογιστεί, δεν εγγυούνται το θετικό πρόσημο. Το worst scenario, είναι η μελέτη του ρεαλισμού καθώς αναμένονται σχετικά κέρδη σε έναν κόσμο που η ισχύς καθορίζει την τιμή του κάθε κράτους.
Η γεωπολιτική.
Άλλη μια δύσκολη –στο «ορίζειν»- έννοια. Ο Ladis Kristof, δίνει έναν από τους πολλούς ορισμούς της γεωπολιτικής. «Ο σύγχρονος θεωρητικός της Γεωπολιτικής, δεν επισκοπεί το γεωγραφικό χάρτη της Γης για να διακρίνει τι μας υπαγορεύει η φύση να κάνουμε, αλλά τι μας συμβουλεύει η φύση να κάνουμε με δεδομένες τις προτιμήσεις μας.»[1] Η γεωπολιτική, είναι στα χέρια του εκάστοτε λήπτη της απόφασης ο οποίος πείθεται, ή όχι από τις συμβουλές της γεωγραφίας.
Στην Ελλάδα, -όπως άλλωστε και σε όλη την Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο- η γεωπολιτική έγινε μια έννοια-κλάδος η οποία λίγο λαμβάνονταν υπόψιν, μέχρι ο Kaplan, να εξηγήσει την εκδίκηση της γεωγραφίας (The Revenge of Geography, Robert Kaplan). Η γεωπολιτική αντίληψη, ίσως παρέμενε μόνο και μόνο λόγω των ελληνοτουρκικών θεμάτων τα οποία μολονότι (λανθασμένα όπως αποδείχτηκε) «Κοινοτικοποιήθηκαν» αλλά ποτέ δεν «περιφεριοποιήθηκαν».
Μέσα σε αυτήν λοιπόν, τη γεωπολιτική αντίληψη της Ελλάδας, το Ισραήλ είναι το κλειδί.
Φυσικός σύμμαχος σε μια περιοχή «νεκροταφείο πολιτικών και θεωριών».
Αναφερόμενοι στη γεωπολιτική και στη γεωγραφία, το Ισραήλ, μοιάζει να έχει αντίστοιχη (κατ’ αναλογίαν φυσικά) περικύκλωση με αυτήν που είχε η Ελλάδα, πριν η Βουλγαρία και η Ρουμανία αποφασίσουν να ακολουθήσουν την πορεία της Ε.Ε. Αίσθηση πραγματικής περικύκλωσης. Μοναδική χώρα στη Μέση Ανατολή, μη αραβική, με δυτικό status, το Ισραήλ, «ανέπνεε», όσο το στρατηγικό τρίγωνο συμπληρώνονταν από τις Η.Π.Α και την Τουρκία. Πλέον, το Ισραήλ, είναι υποχρεωμένο (γεωπολιτικά) να κοιτάξει τη δυτικό χώρο που απλώνεται πέραν απο τη θάλασσά του. Η Ελλάδα, ήταν μια καλή περίπτωση για το Ισραήλ από τη στιγμή ιδρύσεώς του προκειμένου να ξεκινήσει ως κράτος πλέον (1948) τις διεθνείς του σχέσεις ομαλότερα.
Μετά την μεταπολίτευση, η πεισματική και χωρίς στρατηγική (όπως αποδείχθηκε) εμμονή της Ελλάδος να υποστηρίζει erga omnes τις αραβικές χώρες, περιφρονώντας τα ποιοτικά χαρακτηριστικά μιας ειδικής σχέσης με το Ισραήλ, κόστισαν στην Ελλάδα σε οικονομικά μεγέθη, σε πραγματική επιρροή στις Η.Π.Α σε περίοδο που οι Η.Π.Α ήταν «αγκαλιά» με την πρωτοκαθεδρία στο διεθνές σύστημα αλλά και έναν σύμμαχο που μπορούσε να αντιληφθεί καλύτερα το Κυπριακό Ζήτημα. Η «συμβουλή της φύσης» όπως θα έλεγε ο Kristof, έγινε επιταγή για το Ισραήλ, το οποίο δημιούργησε μια σταθερή συνεργασία με την Τουρκία, μέχρι την άνοδο του Ερντογάν. Οι αραβικές χώρες, σήμερα, δεν μπορούν να προσφέρουν για την Ελλάδα ούτε τις ψήφους στον Ο.Η.Ε, ούτε κάποιο πραγματικό, ποιοτικό ή ποσοτικό συνθετικό ισχύος, καθιστώντας την πάγια στρατηγική της Ελλάδος, ατελέσφορη.
Η νέα ευκαιρία με το Ισραήλ.
Η γεωπολιτική, επανήλθε υπενθυμίζοντας στην Ελλάδα πως στην Ανατολική Μεσόγειο, υπάρχει ένας ισχυρός σύμμαχος γεμάτος προβλήματα αλλά και ευκαιρίες, που πλέον λογίζει ιστορικά χαμηλά στις σχέσεις του με την Τουρκία. To εξίσου σημαντικό στοιχείο, είναι ότι και η Κύπρος βρίσκεται κοντά πλέον στο Ισραήλ. Αυτή η δυτική στροφή (γεωγραφικά) του Ισραήλ, γίνεται σε μια περίοδο που είναι προς το συμφέρον της Ελλάδας. Μια ενδεχόμενη ενεργειακή συνεργασία του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο, μπορεί να βελτιώσει ακόμη περισσότερο, όχι μόνο τις σχέσεις μεταξύ των χωρών, αλλά να διευρυνθεί και με άλλες σημαντικές χώρες της περιοχής. Μια τέτοια χώρα, είναι η Αίγυπτος με την οποία κατά το πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου Ελλάδα και Κύπρος, συμφώνησαν σε πρώτο βαθμό για την οριοθέτηση της ΑΟΖ.
Οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου, δεν πρόκειται να βελτιωθούν δραματικά, ωστόσο η συνεισφορά της Ελλάδας, θα δημιουργήσει ένα «ανακουφιστικό» τρίγωνο. Η αποκήρυξη του ακραίου Ισλάμ από τον Αλ Σίσι, δημιουργεί προσδοκίες ειρήνης στην ευρύτερη περιχοή, τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη. Επιπρόσθετα, η Ελλάδα οφείλει να μεταφέρει τις ανησυχίες του Ισραήλ στην Ε.Ε σε μια περίοδο που η Ένωση αντιλαμβάνεται με τον χειρότερο δυνατό τρόπο τα αιτήματα του Ισραήλ. Η ευκαιρία της Ελλάδος για δυναμική είσοδο στα τεκτενόμενα της περιφέρειάς της Ανατολικής Μεσογείου, περνά από το Ισραήλ.
Στοιχειοθετώντας περαιτέρω, μην ξεχνάμε τις ειδικές σχέσεις που μπορούν να αναπτυχθούν μεταξύ των δύο χωρών (συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου) αναφορικά με το πεδίο της «σκληρής ισχύος». Δύο από τις καλύτερες πολεμικές αεροπορίες με ανάγκη για συνεργασία των πολεμικών τους ναυτικών και για ισχυρή σχέση ανταλλαγής πληροφοριών. Τέλος, η συνεισφορά του ισραηλινού λόμπι στην δυναμική επανεμφάνιση των αντίστοιχων lobbies της Ελλάδας και της Κύπρου στις Η.Π.Α, αποτελούν ένα μεγάλο παράθυρο ευκαιρίας προκειμένου οι τρεις χώρες να αποδείξουν στην Ουάσινγκτον πως επιθυμούν μια συνεχώς αναβαθμιζόμενη σχέση μεταξύ τους.
Η νέα εξωτερική πολιτική της Ελλάδας.
Η νέα κυβέρνηση που εξελέγη στην Ελλάδα στις 25-1-2015, βρίσκεται μπροστά σε δύο μεγάλες προκλήσεις αναφορικά με την εξωτερική πολιτική. Η πρώτη, αφορά τη συνειδητοποίηση οτι η Ελλάδα χρειάζεται μια εξωτερική πολιτική σκεπτόμενη στρατηγικά και (ήτοι, υπολογίζοντας τον κόσμο σε δεκαετίες και όχι σε τετραετίες) χρησιμοποιώντας τη γεωπολιτική ως εργαλείο χάραξής της. Δεύτερον, την περιφρόνηση της πάγιας ελληνικής σκέψης «μηδενισμού» και «παραλαβής καμμένης γης» από τους προκατόχους και την υιοθέτηση πολιτικών «χειρουργικής επέμβασης» όπου αυτό χρήζει ανάγκης. Εν κατακλείδει, η ελληνική εξωτερική πολιτική, χρειάζεται αλλαγές όμως όπως περιγράφθηκε παραπάνω, αυτές δεν μπορούν να αφορούν το Ισραήλ, εκτός και αν αυτές επιταχύνουν κάποια εμβάθυνση των συζητήσεων μεταξύ των κρατών.
Άποψη του γράφοντος αλλά και αρκετών ανθρώπων που βρίσκονται κοντά σε αυτές τις εξελίξεις είναι οτι το νέο ΥΠΕΞ, καλώς θα κάνει να σεβαστεί την «πολυγαμία» της εξωτερικής πολιτικής αλλά θα μπορεί ταυτόχρονα (οφείλει να μπορεί) να αντιλαμβάνεται τη διαφορά του συμμάχου με τον εταίρο. Ευτυχώς, η Ελλάδα έχει μπροστά στα μάτια της ένα εξελισσόμενο αποτυχημένο πείραμα της τουρκικής υπερεξάπλωσης και «πολυγαμίας» που οδηγεί στην απομόνωση. Είναι εποχή για ευκαιρίες και όχι για «τουρκικά λάθη».
Επομένως, δεν αναμένουμε, -αλλά και ούτε θα ήταν προς το συμφέρον της χώρας να αναμένουμε- αλλαγές πλεύσης εκ μέρους της Ελλάδας σε σχέση με το Ισραήλ. Η τυχόν χρήση βαρύγδουπων δηλώσεων για τη σηματοδότηση μιας γενικότερης αλλαγής, πρέπει να μείνουν μακριά από τις στρατηγικές επιλογές της προηγούμενης κυβέρνησης στην χάραξη πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία ήταν από τις λίγες πολιτικές που βρέθηκε εξ’ αρχής στο σωστό δρόμο.
[1] Βλ. Ιωάννης Μάζης, δημοσιευμένο στο διαδικτυακό τόπο : http://www.geo-mazis.gr/ (τελευταία επίσκεψη, 29/1/2015, 11:21 π.μ.)