BESA Center Perspectives Paper No. 523, July 9, 2017
Roie Yellinek*

Η Κίνα και η Ελλάδα έχουν σχεδόν εξ ολοκλήρου μονόπλευρη οικονομική σχέση. Η βαθιά συμμετοχή της Κίνας στην Ελλάδα, αποτελεί μέρος μίας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρομών από την Κίνα προς την Ε.Ε. Αυτή η στρατηγική σημαίνει, ότι η Κίνα είναι πρόθυμη να επενδύσει και να λάβει μέρος στην αποκατάσταση της Ελλάδας - αλλά θα υπάρξει ένα τίμημα, που θα πρέπει να πληρωθεί γι’ αυτό. 

Η σχέση Κίνας-Ελλάδας αποτελεί καλό παράδειγμα του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού της Κίνας για τη θέση της στην παγκόσμια σκηνή. Η Κίνα και η Ελλάδα έχουν σχεδόν εξ ολοκλήρου μονόπλευρη οικονομική σχέση. Η Κίνα εξήγαγε 3,6 δισεκατομμύρια δολάρια στην Ελλάδα το 2015 και εισήγαγε 280 εκατομμύρια δολάρια, λιγότερο από 10% - ένα ασυνήθιστο κενό στις εισαγωγές-εξαγωγές. 

Η Κίνα επενδύει πολλά στην Ελλάδα. Η πιο αξιοσημείωτη, μέχρι τώρα, αγορά πραγματοποιήθηκε πέρυσι, όταν η ναυτιλιακή εταιρεία COSCO της Κίνας, ιδιοκτήτρια του τέταρτου μεγαλύτερου στόλου εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο, κατέλαβε το 51% του μεγαλύτερου λιμανιού της Ελλάδας, τον Πειραιά.

Αυτή η συμφωνία και η μεγάλη συμμετοχή της Κίνας στην Ελλάδα γενικά, αποτελεί μέρος μίας μακροπρόθεσμης κινεζικής στρατηγικής για την επίτευξη του ελέγχου των θαλάσσιων διαδρομών από την Κίνα στην Ε.Ε. Αλλά υπάρχουν και άλλα πλεονεκτήματα που πρέπει να κερδηθούν επίσης. Την περασμένη εβδομάδα, σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών στη Γενεύη, η Ελλάδα μπλόκαρε μία δήλωση της Ε.Ε. προς τον ΟΗΕ, που κατέκρινε την ιστορία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Κίνας, ενόψει της καταστολής των κινημάτων ακτιβιστών και αντιφρονούντων από την Κινεζική Κυβέρνηση. Αυτό σηματοδότησε την πρώτη φορά που η Ε.Ε. δεν κατάφερε να καταθέσει τη δήλωσή της στο κορυφαίων σώμα δικαιωμάτων του ΟΗΕ. 

Ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η ελληνική κυβέρνηση επιθυμεί να εμποδίσει τη δήλωση, λόγω «ανελαστικής κριτικής της Κίνας». Επίσης, πρόσθεσε, ότι οι ξεχωριστές συνομιλίες της Ε.Ε. με την Κίνα, εκτός των θεσμικών οργάνων των Ηνωμένων Εθνών, ήταν μία καλύτερη οδός για συζητήσεις. «Η θέση της Ελλάδας είναι, ότι η αντιπαραγωγική και σε πολλές περιπτώσεις η επιλεκτική κριτική εναντίον συγκεκριμένων χωρών, δεν διευκολύνει την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αυτά τα κράτη, ούτε την ανάπτυξη της σχέσης τους με την Ε.Ε.», δήλωσε εκπρόσωπος του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, στις 18 Ιουνίου 2017. Πρόσθεσε, επίσης, ότι «άλλες χώρες ... εξέφρασαν παρόμοιες επιφυλάξεις» (όπως η Ουγγαρία, για παράδειγμα).

Ένα πράγμα μπορεί να εξαχθεί από αυτά τα σχόλια. Η Ελλάδα χρειάζεται την Κίνα ως έναν στενό σύμμαχο και έναν μεγάλο επενδυτή και είναι πρόθυμη να πληρώσει γι’ αυτό. Η Ελλάδα βασίζεται στην ευκαιρία που μπορεί να προσφέρει η Κίνα για να την βοηθήσει να ανακάμψει από τις μεγάλες οικονομικές δυσκολίες, από τις οποίες υποφέρει τα τελευταία χρόνια.

Κινέζοι πολιτικοί υψηλότατου κύρους, έχουν εντοπίσει τη δυνατότητα της Ελλάδας, ως ένα είδος «κινέζικου παρατηρητή» στην Ε.Ε. Φυσικά, δεν είναι επίσημη ελληνική πολιτική να υπηρετεί υπό αυτή την ιδιότητα, αλλά συμπερασματικά θα μπορούσε να προκύψει μία συμφωνία τέτοιας πρακτικής, από τις δηλώσεις των Ελλήνων εκπροσώπων.

Και οι δύο πλευρές έχουν πολλά να κερδίσουν από αυτή τη διευθέτηση: η Ελλάδα αποκτά πρόσβαση στον πλούτο της Κίνας και η Κίνα κερδίζει ένα ισχυρό εργαλείο ενάντια στην πολιτική της Ε.Ε. Η συμμαχία με τη σειρά της απειλεί την Ε.Ε., στο βαθμό που θα μπορούσε να χάσει τη δύναμή της να επισημαίνει τις καταχρήσεις σε όλο τον κόσμο.

Η Ελλάδα δεν είναι μόνη της σε αυτή τη δυναμική: άλλες χώρες της Ε.Ε. έχουν πλησιάσει την Κίνα για παρόμοιους λόγους. Αυτή η συμβίωση ταιριάζει καλά με το κινεζικό όραμα της ένταξης των δυνάμεών της στην Ε.Ε. ενάντια στην επιρροή των ΗΠΑ. Ούτε αυτό το όραμα είναι αποκλειστικό για τους Κινέζους. Η Ε.Ε. καλωσόρισε την Κίνα ως σύμμαχο ενάντια στις ΗΠΑ, ειδικότερα κατά του Προέδρου Ντόναλτ Τραμπ και των αγώνων που προκάλεσε όσον αφορά στην κλιματική αλλαγή και την προστασία του εμπορίου. Ωστόσο, καθώς οι επιχειρηματικοί δεσμοί μεγαλώνουν, η Ε.Ε. αντιμετωπίζει ολοένα και μεγαλύτερη δυσκολία να καταγγείλει την κινεζική κυβέρνηση, που διατηρεί σε μόνιμη καταστολή δικηγόρους ανθρωπίνων δικαιωμάτων και άλλους ακτιβιστές.

Η Κίνα επιλέγει ποιον θα προσεγγίσει και που θα επενδύσει και αυτές οι επιλογές είναι αποτέλεσμα μακροπρόθεσμου προγραμματισμού. Η πρωτοβουλία «Belt and Road» του κινέζου προέδρου, Σι Τζινπίνγκ, αποτελεί βασικό παράγοντα αυτών των επιλογών. Ο Πρόεδρος Σι, σχεδιάζει να κάνει τη βέλτιστη δυνατή χρήση της «μαλακής δύναμης» που έχει συσσωρεύσει η Κίνα τις τελευταίες δύο δεκαετίες (η μαλακή δύναμη είναι η ικανότητα να διαμορφώνει τις προτιμήσεις των άλλων μέσω της έκκλησης) και θα προσπαθήσει να το κάνει χωρίς να αφήσει άλλη δύναμη να παρέμβη στις δικές του πολιτικές ή σε εσωτερικά ζητήματα. Κάθε χώρα που ασχολείται με την Κίνα πρέπει να κατανοήσει τους όρους. Η περίπτωση της Κίνας και της Ελλάδας δείχνει, ότι οι κινεζικές επενδύσεις έρχονται με μία τιμή, μερικές φορές υψηλή.

*Roie Yellinek είναι υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Μέσο-Ανατολικών σπουδών στο πανεπιστήμιο Bar-Ilan του Τελ-Αβιβ..