Haaretz 31.12.09
Της
Avirama Golan

ΑΘΗΝΑ - Καθώς γράφω, το εντυπωσιακό Χριστουγεννιάτικο δέντρο εξακολουθεί να δεσπόζει στην πλατεία Συντάγματος της Αθήνας. Είναι διακοσμημένο με λαμπιόνια σε διάφορες αποχρώσεις του μπλε, διάφανα σα σταγόνες θαλασσινού νερού, ενώ ο ουρανός ενώνεται με το σκούρο πράσινο χρώμα του τεράστιου έλατου. Κατά τη δύση του ηλίου, το δέντρο βγάζει μια εορταστική λάμψη. Οι αστυνομικοί που το περιέβαλαν για μια-δυο ημέρες έχουν αποχωρήσει για να μην αμαυρώσουν την ατμόσφαιρα. Τώρα το παρακολουθούν με προσοχή από την οδό Ερμού, τον κεντρικό εμπορικό δρόμο της Αθήνας. Εν τω μεταξύ, στην πλατεία, τα παιδιά ποζάρουν για φωτογραφίες με τον Άγιο Βασίλη ή μ’ έναν από τους ταράνδους του.

Η παρουσία του δέντρου δεν είναι αποτελεί ασήμαντο θέμα: Πριν από ένα χρόνο, οργισμένοι αναρχικοί έκαψαν το Χριστουγεννιάτικο δέντρο σε ώρα υψηλής τηλεθέασης, στις 8 μ.μ., με τις τηλεοπτικές κάμερες να καταγράφουν τόσο την πράξη όσο και τη βίαιη αντίδραση της αστυνομίας. Η ατμόσφαιρα αναμενόταν φέτος πιο ήρεμη: Η ιδιαίτερη αντιπαθής Κυβέρνηση με επικεφαλής τον Κώστα Καραμανλή και τη δεξιά παράταξη της Νέας Δημοκρατίας υπέστη τον Οκτώβριο συντριπτική ήττα από το σοσιαλιστικό κόμμα ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου. Η αστυνομία πέρασε έτσι από το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης και το σκληροπυρηνικό Υπουργό του στην αρμοδιότητα ενός νέου Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη το οποίο έδωσε αμέσως εντολή για ηπιότερη αντιμετώπιση των διαδηλωτών από τους αστυνομικούς.

Από τον Δεκέμβριο του 2008, οπότε ένας αστυνομικός πυροβόλησε το 15χρονο Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο στην κεντρική πλατεία των Εξαρχείων σκοτώνοντάς τον ακαριαία, η στάση της αστυνομίας έχει όντως αλλάξει. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει καμία αίσθηση ηρεμίας εδώ και ανήσυχοι Έλληνες μιλούν για τη χώρα τους σαν να βρίσκεται στα πρόθυρα μιας αβύσσου.

Στους Έλληνες αρέσει  να νοσταλγούν: Στη λογοτεχνία, την ποίηση, το τραγούδι και την καθημερινή ζωή, η τάση τους είναι συνήθως να νοσταλγούν το ένδοξο παρελθόν τους. Τώρα νοσταλγούν το 2004, τη χρονιά που ήταν υπερήφανοι για τη χώρα τους. Πράγματι, την εποχή εκείνη, αγωνιούσαν ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα ήταν μια τεράστια αποτυχία, ότι κάποια τρομοκρατική πράξη θα τους κατέστρεφε ή ότι η υποδομή τους θα κατέρρεε. Όπως, όμως, αποδείχθηκε, οι Αγώνες στέφτηκαν με τεράστια επιτυχία. Πράγματι, κατά την τελετή λήξης, η Πρόεδρος της Ολυμπιακής οργανωτικής επιτροπής Γιάννα Αγγελοπούλου-Δασκαλάκη είχε δηλώσει: "Δείξαμε στον κόσμο τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα". Σήμερα, ωστόσο, η Ελλάδα αναφέρεται στα διεθνή μέσα ενημέρωσης, ειδικά στις οικονομικές εφημερίδες, μόνο σε σχέση μ’ ένα θέμα: το φόβο της πτώχευσης.

Όπως και με κάθε άλλο δραματικό γεγονός που συνέβη στους Έλληνες τα τελευταία 200 χρόνια, η τρέχουσα οικονομική κρίση ήρθε ως αναπάντεχη έκπληξη. Η Ελληνική συλλογική μνήμη είναι γεμάτη αίμα και δάκρυα, από τους Βαλκανικούς πολέμους και τη μαζική εκτόπιση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας μέχρι τη Ναζιστική κατοχή, τον εμφύλιο πόλεμο και την επιβολή της στρατιωτικής χούντας. Τα σημάδια που έχουν αφήσει αυτά τα γεγονότα - ιδίως η χούντα των συνταγματαρχών από το 1967 ως το 1974 - δεν είναι ορατά σ’ έναν απλό επισκέπτη αλλά είναι πολύ βαθιά και ανοίγουν εκ νέου κάθε φορά που συμβαίνει ένα τραυματικό γεγονός όπως η δολοφονία του Γρηγορόπουλου. Στην Ελληνική κοινωνία λοιπόν, η οικονομική κρίση είναι απλά κάτι που αιωρείται στην επιφάνεια.

"Κανείς δεν γνωρίζει την έκταση του ελλείμματος", παρατηρεί ο Καθηγητής Γιάννης Βαρουφάκης, ανώτερος οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, του οποίου η ακαδημαϊκή καριέρα εκτείνεται και στα Πανεπιστήμια του Cambridge και της Μελβούρνης. "Η προηγούμενη Κυβέρνηση παραπλάνησε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για έξι χρόνια, η πραγματική οικονομική εικόνα δεν είχε αποκαλυφθεί. Ακόμα χειρότερα, οι Υπουργοί είχαν δώσει εντολή στην Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία να δημοσιεύει ψευδή στοιχεία. Δεν είναι περίεργο που η ΕΕ έχασε την υπομονή της με την Ελλάδα. Η νέα Κυβέρνηση πρέπει να καταβάλει τεράστιες προσπάθειες για να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη της".

Πηγές του περιβάλλοντος Παπανδρέου παραδέχονται ότι όλες οι εκλογικές τους υποσχέσεις είχαν βασιστεί στην οικονομική ομίχλη που είχε απλώσει η Κυβέρνηση Καραμανλή. Ισχυρίζονται ότι οι πρόσφατες εκτιμήσεις υψηλόβαθμων αξιωματούχων που θέλουν τη χώρα να βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεωκοπίας, τους χτύπησαν ως κεραυνοί εν αιθρία. Τις τελευταίες εβδομάδες, αποκαλύφθηκε επίσης ότι η ανεργία είχε αυξηθεί στο 20% (επισήμως το ποσοστό ανέρχεται στο 12% αλλά το υπόλοιπο 8% εργάζεται σε θέσεις μερικής απασχόλησης). Οι μισθοί των λεγόμενων golden boys – των υψηλά αμειβόμενων δημόσιων υπαλλήλων που διορίστηκαν με πολιτικά μέσα – ήρθαν στη δημοσιότητα. Το Χρηματιστήριο υποχώρησε σ’ ένα τρομακτικό χαμηλό και η ΕΕ προειδοποίησε την Ελλάδα ότι μπορεί να βρεθεί εκτός Ευρωζώνης. Μόνο τότε οι Έλληνες συνειδητοποίησαν τη δεινή τους κατάσταση.

Στο εσωτερικό και στο εξωτερικό
Εκ πρώτης όψεως, οι ταραχές που έχουν παραλύσει την Αθήνα δεν έχουν καμία σχέση με την οικονομική κρίση. Έχουν να κάνουν με το ελαττωματικό οικονομικό σύστημα και το οδυνηρό χάσμα μεταξύ της Ευρωπαϊκής φαντασίας και του Βαλκανικού τέλματος που έχει γονατίσει την Ελλάδα από τότε που κέρδισε την πολιτική της ανεξαρτησία.

"Από τον 19ο αιώνα, έχουμε κάνει μια τεράστια προσπάθεια ν’ αποκοπούμε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία", επισημαίνει ο Βαρουφάκης. "Η εύπορη αστική τάξη έστειλε τα παιδιά της για σπουδές στο Παρίσι ή το Βερολίνο και, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Βρετανία. Σταδιακά, και οι μεσαίες τάξεις άρχισαν να στέλνουν τα παιδιά τους σε πανεπιστήμια του εξωτερικού ώστε να διασφαλιστεί η κοινωνική κινητικότητά τους".

Ο ίδιος παραλογισμός χαρακτηρίζει την Ελλάδα μέχρι σήμερα: Σχεδόν όλοι όσοι αποφοιτούν από τα κρατικά πανεπιστήμια, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που διακρίνονται στις καλύτερες σχολές, βρίσκονται άνεργοι ενώ οι περιζήτητες θέσεις προορίζονται για τους αποφοίτους διακεκριμένων ξένων ιδρυμάτων.

Ο Βαρουφάκης, ο πατέρας του οποίου ήταν πολιτικός κρατούμενος για πέντε χρόνια, αποτελεί ένα καλό παράδειγμα. Το 1975, όταν ο νεαρός Βαρουφάκης ξεκίνησε τις σπουδές του σ’ ένα τοπικό πανεπιστήμιο, πήρε μέρος σε μια διαδήλωση φοιτητών και συνελλήφθη από την αστυνομία. "Στις 6 π.μ. γύρισα σπίτι και βρήκα τον πατέρα μου να με περιμένει ξύπνιος. 'Πήγαινε τώρα για ύπνο', μου είπε, 'και αύριο το πρωί θα μαζέψεις τα πράγματά σου και θα πας να σπουδάσεις κάπου αλλού'. Έτσι, πήγα στη Βρετανία".

Φαίνεται λες και ο Βαρουφάκης, ο οποίος έκανε το διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο του Essex, αισθάνεται την ανάγκη ν’ απολογηθεί που δεν σπούδασε στην Αθήνα. Γνωρίζει ότι το χάσμα μεταξύ των ντόπιων φοιτητών και αυτών που σπούδασαν στο εξωτερικό αποτελεί ένα από τα πλέον ανησυχητικά ζητήματα που πυροδότησαν τις ταραχές του 2008. Τον περασμένο μήνα, η ένταση στα πανεπιστήμια έφτασε σε πρωτόγνωρα επίπεδα όταν μια ομάδα αναρχικών επιτέθηκε με σιδερολοστούς στον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών Χρήστο Κίττα.

Μετά το περιστατικό, η αστυνομία παραβίασε το σοβαρότερο ταμπού που κρατά από την εποχή της πτώσης της χούντας, το απαραβίαστο του πανεπιστημιακού ασύλου. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μια έντονη συζήτηση στα μέσα ενημέρωσης σχετικά με το εάν η αστυνομία ξεπέρασε τα όρια. Εν τω μεταξύ, ο Πρύτανης που υπέστη ελαφρά καρδιακή προσβολή, υπέβαλε την παραίτησή του. "Αυτή η βία δεν πρέπει να συνεχιστεί", τόνισε ο Κίττας στον Τύπο.

Η Κυβέρνηση Παπανδρέου προσπαθεί τώρα να καταλάβει ποια ακριβώς είναι η κατάσταση στους διάφορους τομείς και με ποιον τρόπο θα λύσει τα προβλήματα της χώρας. Ο υφυπουργός παιδείας, Γιάννης Πανάρετος, ζήτησε να συναντηθεί με τους οργισμένους ταραξίες την ίδια μέρα της επίθεσης κατά του Πρύτανη. "Πραγματοποιήθηκε μια επείγουσα συνεδρίαση των Πρυτάνεων και των επικεφαλής των πανεπιστημίων", δήλωσε στα τέλη Δεκεμβρίου.

Ο Πανάρετος - Καθηγητής Πιθανοτήτων και Στατιστικής στο Τμήμα Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών από το 1991- εξήγησε ότι "αυτά τα παιδιά στέκονταν έξω κρατώντας πανό διαμαρτυρίας. Τους ρώτησα αν θα ήθελαν να μου μιλήσουν αλλά δεν ήταν έτοιμοι να το κάνουν. Μου απάντησαν ότι αποτελώ μέρος του κατεστημένου, ότι οι ιδέες μου είναι παρωχημένες και ότι δεν έχουν τίποτα να μου πουν.

"Το εκπαιδευτικό μας σύστημα, και κυρίως σε ακαδημαϊκό επίπεδο, έχει ένα πρόβλημα", πρόσθεσε. "Το σύστημα είναι πολύ συγκεντρωτικό και χρηματοδοτείται από δημόσια κονδύλια. Το δικαίωμα στην δωρεάν παιδεία είναι βαθιά χαραγμένο στη συνείδηση της Ελληνικής κοινωνίας αλλά αποτελεί μια αρχή που έχει οδηγήσει σε υπερβολική ομοιομορφία και ηθική διαφθορά. Έχουμε έξι πανεπιστήμια χωρίς καμία διαφοροποίηση στα πτυχία τους. Όλοι οι λέκτορες παίρνουν τους ίδιους μισθούς, ανεξάρτητα από τα επαγγελματικά τους επιτεύγματα, ενώ οι φοιτητές τους μπορούν να συνεχίζουν τις σπουδές τους αιωνίως. Κατά την άποψή μου, πρόκειται για ένα διεφθαρμένο εκπαιδευτικό σύστημα".

Λίγοι μόνο απ’ τους ανθρώπους που ρώτησα τον περασμένο μήνα καταδίκασαν απερίφραστα τους νεαρούς παρά το γεγονός ότι οι ταραχές παρέλυσαν το κέντρο της πόλης και έκαναν κόλαση τη ζωή των Αθηναίων. Όλοι ήταν επικριτικοί αλλά έδειχναν και κατανόηση για τις αγωνίες των νέων ανθρώπων.

"Συνειδητοποίησα ότι οι ταραχές προκλήθηκαν από κάτι πολύ βαθύτερο από αυτό που γίνεται αντιληπτό με την πρώτη ματιά. Όταν αποκαλύφθηκε ότι ορισμένα από τα άτομα που εκτόξευαν βόμβες προέρχονταν από αστικές οικογένειες", συνεχίζει ο Βαρουφάκης, "έγινε αντιληπτό ότι δεν πρόκειται ούτε για αναρχικούς ούτε για άτομα με πολιτικά κίνητρα. Πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα διαγράφει συνεχώς κύκλους. Είναι περίπλοκο, απαιτητικό και συντηρητικό. Όσο όμως κανείς ήξερε ότι στο τέλος του δρόμου τον περιμένει κάποιο μέλλον, όλα αυτά ήταν υποφερτά. Τα τελευταία 15 χρόνια όμως, οι άνθρωποι σπουδάζουν για το τίποτα. Παράλληλα με αυτό το δημόσιο σύστημα που οδηγεί σε αδιέξοδο, υπάρχει κι ένα εναλλακτικό που προετοιμάζει για τις εισαγωγικές εξετάσεις σε ξένα ιδρύματα. Ποιος τα επιλέγει; Οι εύποροι φυσικά. Όποια οικογένεια μπορεί, στέλνει τα παιδιά της σ’ ένα ακριβό ιδιωτικό σχολείο που προετοιμάζει τους μαθητές του για τις εξετάσεις αυτές και τους δίνει ένα πλεονέκτημα όσον αφορά στην είσοδό τους σε Ευρωπαϊκά και Αμερικανικά πανεπιστήμια.

"Παραδόξως λοιπόν, για να προσαρμοστεί κανείς μελλοντικά σ’ αυτήν την κοινωνία, πρέπει ν’ απομακρυνθεί από αυτήν στην εφηβεία και να επανέλθει ως αλλοδαπός. Προσθέστε σε αυτό την εθνικιστική βία που αυξήθηκε στο εσωτερικό της αστυνομίας κατά τη διάρκεια των έξι τελευταίων ετών με την ενθάρρυνση μιας επιθετικής Κυβέρνησης και το γεγονός ότι η Αριστερά, ιδιαίτερα το Κομμουνιστικό Κόμμα που προσέλκυε πάντοτε νεαρούς επαναστάτες, έχασε τη ζωντάνια της και τα ερείσματά της στην κοινωνία, και θα έχετε το αποτέλεσμα - ένα ξέσπασμα που είναι τώρα δύσκολο να συγκρατηθεί".

Ο Βαρουφάκης δείχνει χαλαρός  έτσι όπως κάθεται σε μια καρέκλα στου Ζώναρς, του πιο Ευρωπαϊκού καφέ στη Λεωφόρου Πανεπιστημίου, αλλά μιλάει με πολύ πάθος. Είναι πεπεισμένος ότι η οικονομική κρίση απέχει πολύ από το ν’ αποτελεί ένα καθαρά τοπικό πρόβλημα. "Η Ελλάδα είναι ένα μικρό καναρίνι που τιτιβίζει σ’ ένα κλουβί. Είναι μικρό αλλά η ασθένεια του αποτελεί ένδειξη μιας ευρύτερης Ευρωπαϊκής ασθένειας", υποστηρίζει.

Ο Βαρουφάκης κατηγορεί κυρίως τη Γερμανία, τη μεγαλύτερη παραγωγό χώρα στην Ευρώπη, η οποία εξαρτάται από τον καταναλωτισμό των άλλων κρατών και ανησυχεί από τυχόν μείωσή του. "Τώρα πιέζει τον Παπανδρέου να μειώσει τους μισθούς. Πρόκειται καθαρά για κήρυξη πολέμου".

Το βράδυ που συναντηθήκαμε, ο Πρωθυπουργός είχε απευθύνει μια δραματική ομιλία προς το έθνος στην οποία αναφερόταν και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Με τη διπλωματική λεπτότητα που διακρίνει την οικογένειά του, άφησε να εννοηθεί εκείνο που ο Βαρουφάκης προέβαλε τόσο ωμά: Δεν θα υποκύψουμε σε εντολές. Ωστόσο, την ίδια στιγμή, η Κυβέρνηση εξετάζει διάφορες ντιρεκτίβες που κάνουν λόγο για περικοπές μισθών στον τεράστιο και δυσκίνητο δημόσια τομέα, για μεταρρυθμίσεις του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης και του συνταξιοδοτικού, για αύξηση της φορολόγησης των μεγάλων εισοδημάτων και πιο εντατική είσπραξη φόρων.

Όταν οι Έλληνες ακούν κάποιον να μιλά για "πιο εντατική είσπραξη φόρων", χαμογελούν πικρά και αναρωτιούνται: Από ποιον, ακριβώς; Η φοροδιαφυγή είναι εξαιρετικά διαδεδομένη εδώ, οπότε δεν ξέρει κανείς από πού ν’ αρχίσει: Από το γιατρό που παίρνει φακελάκι για να προωθήσει κάποιον στη λίστα αναμονής; Από το χαρισματικό επίσκοπο της Μονής Βατοπεδίου που αισχροκέρδησε από τις εκκλησιαστικές εκτάσεις αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ;

'Η Ελλάδα είναι διεφθαρμένη'
"Η Ελλάδα είναι διεφθαρμένη", ανέφερε η δεξιά εφημερίδα Καθημερινή σε φύλλο της στα τέλη Δεκεμβρίου. "Είναι ένα γνωστό γεγονός. Η καινοτομία είναι ότι το παραδεχόμαστε πια ανοιχτά".

Στο στενό κύκλο του Παπανδρέου, ωστόσο, υπάρχει ένα μίγμα ανησυχίας και ελπίδας καθώς και η υποψία ότι ο Πρωθυπουργός και ο Υπουργός Οικονομικών υπερβάλουν σκόπιμα τα προβλήματα ώστε να κάνουν τους πολίτες ν’ αποδεχθούν ευκολότερα τα μέτρα τους.

"Όσο βαθιά κι αν είναι η κρίση, ανοίγει μπροστά μας το δρόμο για την αλλαγή", τονίζει η Πωλίνα Λάμψα η οποία είναι υπεύθυνη για τις διεθνείς υποθέσεις από την πλευρά του κυβερνώντος κόμματος. "Πρέπει να λαμβάνουμε λιγότερο υπόψη μας την υστερία των 'αγορών' και να σκεφτόμαστε περισσότερο την ευκαιρία που μας δίνεται για διορθωτικές κινήσεις. Ο Παπανδρέου το καταλαβαίνει αυτό. Εργάστηκε πολλά χρόνια για την αποκατάσταση ενός κόμματος που είχε αποξενωθεί από το λαό του και κατάφερε έτσι να δημιουργήσει νέους και εκτεταμένους κύκλους [οπαδών] μεταξύ του κόσμου. Οι Έλληνες έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στο κράτος και είναι απογοητευμένοι. Αυτή η κρίση θα μπορούσε ν’ αποτελέσει τη βάση για να βρει πάλι το κράτος τον παραδοσιακό του ρόλο σε μια υγιή δημοκρατία".

Μια ημέρα του 1967, η χούντα γκρέμισε μια ελπιδοφόρα εποχή ακμάζοντος πολιτισμού και φωτισμένης διαφάνειας, το είδος που δεν γνώρισε ποτέ η σύγχρονη Ελλάδα. Η κοινωνία εξακολουθεί να το πληρώνει αυτό μέχρι σήμερα.

Την παραμονή των Χριστουγέννων, οι δρόμοι της Αθήνας είναι φωταγωγημένοι. Τα καταστήματα, τα καφέ και τα θέατρα σφύζουν από κόσμο. Το Ελληνορθόδοξο θρησκευτικό κατεστημένο γιορτάζει τη γέννηση του Ιησού δύο εβδομάδες αργότερα από τα περισσότερα μέρη του κόσμου αλλά οι Ελληνικοί δρόμοι έχουν υιοθετήσει τα Ευρωπαϊκά Χριστούγεννα - δηλαδή, τα εμπορικά. Στην παλιά εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στην καρδιά της Πλάκας, κυριαρχούν μέσα στο εορταστικό πλήθος οι ξένοι εργάτες κυρίως από τη Ρωσία και την Ουκρανία. Πράγματι, μεταξύ των Ευρωπαϊκών κρατών, η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό αλλοδαπών εργαζομένων – 12% του πληθυσμού της – με το ένα περίπου εκατομμύριο να είναι Αλβανοί. Περίπου 700.000 έχουν Ελληνική υπηκοότητα.

Σύμφωνα με το συγγραφέα Πέτρο Μάρκαρη - ο οποίος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από Αρμένη πατέρα και Ελληνίδα μητέρα - οι αλλοδαποί έσωσαν το Ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα από βέβαιη κατάρρευση. "Ένας Έλληνας δεν μπορεί ν’ αποφύγει τους ξένους", λέει με συναίσθημα. "Δεν πρέπει να ξεχνά πως, τη δεκαετία του 1960, στεκόταν κι ο ίδιος σε μια αποβάθρα της Γερμανίας και έκλαιγε από το τηλέφωνο: 'Μαρία, πώς είναι τα παιδιά; '"  

Ο Μάρκαρης, ο οποίος έγραψε κάποια από τα σενάρια των ταινιών του σκηνοθέτη Θεόδωρου Αγγελόπουλου καθώς και τη διεθνώς επιτυχημένη σειρά μυθιστορημάτων θρίλερ με πρωταγωνιστή το ντετέκτιβ Κώστα Χαρίτο, σπούδασε στη Βιέννη και το Βερολίνο και πήγε στην Αθήνα ως ενήλικας. Επισκέπτεται την Κωνσταντινούπολη τρεις φορές το χρόνο. "Ξεπέρασα τον Ελληνικό εθνικισμό", επισημαίνει αλλά είναι φανερό το πόσο συνδεδεμένος είναι με την Ελλάδα – με την περίπλοκη γλώσσα της, με τα βρώμικα σοκάκια που περιγράφει με αισθησιασμό στα βιβλία του, με τις πολλές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Έλληνες στην προσπάθειά τους να προσαρμοστούν στην Ευρώπη – ώστε ακόμη κι αυτός, ο τόσο Ευρωπαίος, ταυτίζεται με αυτή.

Όταν ο Μάρκαρης καλείται να εξηγήσει αυτή την αντίφαση, παραθέτει μια φράση του αγαπημένου του ποιητή, του Νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη: "Όμορφη και παράξενη πατρίδα" είχε γράψει ο Ελύτης σ’ ένα ποίημα που στάζει ειρωνεία και συνάμα νοσταλγία, μεράκι και αγάπη. " Όμορφη και παράξενη πατρίδα… Ωσαν αυτή που μου λα'χε δεν είδα... Ρίχνει να πιάσει ψάρια πιάνει φτερωτά ... στήνει στη γη καράβια, κήπο στα νερά… κλαίει φιλεί το χώμα ξενιτεύεται… μένει στους πέντε δρόμους αντρειεύεται..."

Η ηρωική μελωδία που συνοδεύει τα λόγια του ποιήματος μπερδεύει τους Έλληνες: Τραγουδούν το "Όμορφη και Παράξενη Πατρίδα" με όλη τη δύναμη της φωνής τους λες και είναι ύμνος, φέρνοντας στο νου την προσβολή της απώλειας της Σμύρνης – σημερινής Izmir - και της Κύπρου. Είναι γεμάτοι οργή και αυτολύπηση καθώς αναγκάζονται ν’ ανεχτούν περικοπές στους μισθούς και τον προϋπολογισμό άμυνας τη στιγμή που η Τουρκία συνεχίζει να εξοπλίζεται. Αλλά τι παρηγοριές κρύβει η όμορφη και παράξενη πατρίδα τους! Το μαλακό χιόνι καλύπτει τις βουνοκορφές και οι χειμερινοί παραθεριστές επιστρέφουν για σκι στο Πήλιο, τη γη των Κενταύρων, ενώ ο Όλυμπος ζώνεται και πάλι με τα σύννεφα ενός αρχαίου μύθου.

http://www.haaretz.com/hasen/spages/1139129.html